સુપ્રીમ કોર્ટે હિમાચલ સરકારને PoS મશીનની વિવાદિત ટેન્ડર રદ કરવાનો અધિકાર આપ્યો. અદાલતે કહ્યું કે LOI રદ કરવું એ વહીવટી વિવેકનો કાયદેસર ઉપયોગ હતો અને રાજ્ય નવું ટેન્ડર બહાર પાડી શકે છે.
New Delhi: સુપ્રીમ કોર્ટે હિમાચલ પ્રદેશ સરકારને વાજબી ભાવની દુકાનો માટે ઇલેક્ટ્રોનિક પોઈન્ટ-ઓફ-સેલ (ઈ-પીઓએસ) મશીનોની ખરીદી સાથે સંકળાયેલ વિવાદિત ટેન્ડર રદ કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ વિવાદ રાજ્યની જાહેર વિતરણ પ્રણાલીને આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસ સાથે જોડાયેલો હતો, જેમાં ઈ-પીઓએસ મશીનોમાં આધાર-આધારિત બાયોમેટ્રિક અને આંખોની કીકીઓની સ્કેનિંગ જેવી સુવિધાઓનો સમાવેશ કરવાનો હતો.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતનો આ પ્રથમ નિર્ણય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્ય સરકારને ખાનગી કંપની ઓએસિસ સાયબરનેટિક્સ પ્રાઈવેટ લિમિટેડની તરફેણમાં જારી કરાયેલ આશય પત્ર (Letter of Intent - LOI) પાછો ખેંચવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
ઉચ્ચ ન્યાયાલયના આદેશને રદ કર્યો
સર્વોચ્ચ અદાલતે મે, 2024ના હિમાચલ પ્રદેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલયના તે આદેશને રદ કર્યો, જેમાં LOIને પુનર્સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ કેસમાં બે મુખ્ય મુદ્દા હતા. પહેલો એ કે શું 2 સપ્ટેમ્બર, 2022ના રોજ જારી કરાયેલ LOI કંપનીની તરફેણમાં કોઈ બંધનકર્તા અધિકાર ઉત્પન્ન કરે છે. બીજો એ કે શું LOIને રદ કરવાનો રાજ્ય સરકારનો નિર્ણય મનસ્વી હતો કે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો વિરુદ્ધ હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે LOI કોઈપણ સ્થિતિમાં સંપૂર્ણ કરારમાં રૂપાંતરિત થયો ન હતો. તેથી 6 જૂન, 2023ના રોજ તેને રદ કરવું 'વહીવટી વિવેકનો કાયદેસર ઉપયોગ' ગણવામાં આવ્યું. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો કોઈ આધાર ન હતો.
હિમાચલ સરકારને નવું ટેન્ડર જારી કરવાની મંજૂરી
સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય સરકારને નિર્દેશ આપ્યો કે તે વાજબી ભાવની દુકાનો માટે ઈ-પીઓએસ મશીનોના પુરવઠા અને જાળવણી સંબંધિત નવું ટેન્ડર જારી કરવા માટે સ્વતંત્ર છે. અદાલતે એમ પણ કહ્યું કે ઓએસિસ કંપની નિર્ધારિત પાત્રતા શરતો હેઠળ આ નવા ટેન્ડરમાં ભાગ લઈ શકે છે.
આ નિર્ણયથી સરકારને તેની જાહેર વિતરણ પ્રણાલીને આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસમાં અવરોધ નહીં આવે અને તકનીકી ધોરણો સુનિશ્ચિત કરીને નવા ટેન્ડર જારી કરી શકાશે.
ઈ-પીઓએસ મશીનોનું મહત્વ
હિમાચલ પ્રદેશની યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય સરકારી દુકાનોમાં ડિજિટલ અને સુરક્ષિત વ્યવહારો સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. ઈ-પીઓએસ મશીનોમાં આધાર-આધારિત બાયોમેટ્રિક ચકાસણી, આંખોની કીકીઓની સ્કેનિંગ અને અન્ય સુરક્ષા સુવિધાઓ શામેલ હતી. આનાથી એ સુનિશ્ચિત કરી શકાશે કે લાભાર્થીઓને નિર્ધારિત સરકારી વસ્તુઓ સમયસર અને યોગ્ય રીતે મળે.
ન્યાયાલયે વહીવટી વિવેકને માન્યો કાયદેસર
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું કે LOIને રદ કરવું એ રાજ્ય સરકારનો વિવેકપૂર્ણ નિર્ણય હતો. અદાલતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે LOI કોઈપણ સ્થિતિમાં કરારની સમાનતા ધરાવતો ન હતો અને તેથી તેને રદ કરવામાં કોઈ કાનૂની બંધન નહોતું.
