હજારીબાગ જિલ્લાના બડકાગાંવ વિસ્તારમાં કોલ ખનન પ્રોજેક્ટોના વિરોધમાં શુક્રવારે મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શન જોવા મળ્યું, જેમાં હજારો વિસ્થાપિત ગ્રામિણોએ જિલ્લા સમાહરણાલય (કલેક્શન કચેરી)નું ઘેરાવ કરીને જમીન અધિગ્રહણ અને નવા કોલ બ્લોકોના ફાળવણીનો વિરોધ કર્યો. પ્રદર્શન દરમિયાન ગ્રામિણોએ તેમની ઉપજાઉ જમીન બચાવવાની માંગ કરી અને જબરદસ્તી જમીન અધિગ્રહણની પ્રક્રિયા બંધ ન થાય ત્યાં સુધી આંદોલન વધુ તેજ કરવાની ચેતવણી આપી.
પ્રદર્શન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં પુરુષો સાથે મહિલાઓ પણ સામેલ રહી હતી. મહિલાઓએ પરંપરાગત હથિયારો અને તખ્તીઓ સાથે પોતાની બહુપાકીય અને ઉપજાઉ કૃષિ જમીન બચાવવાની માંગ ઉઠાવી.
પ્રદર્શનકારીઓનો મુખ્ય વિરોધ બડકાગાંવ પૂર્વી વિસ્તારમાં નવા કોલ બ્લોકોના ફાળવણીને લઈને છે. ગ્રામિણોએ જણાવ્યું કે તેઓ કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં પોતાની બહુપાકીય અને ઉપજાઉ કૃષિ જમીન ખાનગી કંપનીઓને સોંપશે નહીં.
માહિતી અનુસાર, આ વિસ્તારમાં કોલ બ્લોકોનું ફાળવણી અનેક મોટી કંપનીઓને કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં Adani Group, JSW Group અને LMDVનો સમાવેશ થાય છે. ગ્રામિણોએ આરોપ લગાવ્યો કે આ પ્રોજેક્ટોથી તેમની આજીવિકા, કૃષિ અને પર્યાવરણ પર ગંભીર અસર પડશે.
હજારો ગ્રામિણોએ જિલ્લા મુખ્યાલય પહોંચીને સમાહરણાલય પરિસરનું ઘેરાવ કર્યું. ભીડમાં મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ સામેલ રહી હતી અને તેમણે વિરોધ પ્રદર્શનમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી. મહિલાઓએ પ્રશાસન વિરુદ્ધ નારા લગાવતા જણાવ્યું કે તેઓ કોઈપણ કિંમતે પોતાની જમીન કોલ કંપનીઓને સોંપશે નહીં. અનેક પ્રદર્શનકારીઓ હાથમાં તખ્તીઓ લઈને શાંતિપૂર્ણ પરંતુ દૃઢ વિરોધ નોંધાવી રહ્યા હતા.
આંદોલનનું નેતૃત્વ કરી રહેલા સ્થાનિક પ્રતિનિધિઓએ ચેતવણી આપી કે જો પ્રશાસન અને કંપનીઓ જબરદસ્તી જમીન અધિગ્રહણની પ્રક્રિયા ચાલુ રાખશે તો આંદોલન વધુ ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. ગ્રામિણોએ જણાવ્યું કે બડકાગાંવ પશ્ચિમ વિસ્તારમાં અગાઉથી જ ખનન પ્રવૃત્તિઓના કારણે મોટા પાયે વિસ્થાપન અને પર્યાવરણીય નુકસાન થઈ ચૂક્યું છે અને હવે તેઓ પૂર્વી વિસ્તારને એ જ સ્થિતિમાં જવા નહીં દે.
પ્રદર્શનકારીઓએ જણાવ્યું કે જે જમીન કોલ ખનન માટે અધિગ્રહિત કરવાની યોજના છે તે અત્યંત ઉપજાઉ અને બહુપાકીય કૃષિ વિસ્તાર છે, જ્યાં ખેડૂતો વર્ષ દરમિયાન ધાન, ઘઉં, દાળ, ગન્નો (ગોળ ઉત્પાદન માટે) અને લીલી શાકભાજી સહિત વિવિધ પાકોની ખેતી કરે છે. ગ્રામિણોના જણાવ્યા મુજબ આ કૃષિ વ્યવસ્થા હજારો પરિવારોની આજીવિકાનો મુખ્ય આધાર છે અને ખનન પ્રોજેક્ટોથી તેઓ જમીન, રોજગાર અને ખાદ્ય સુરક્ષા બંનેથી વંચિત થઈ શકે છે.
આ પ્રદર્શન દરમિયાન મહિલાઓની મોટી ભાગીદારી નોંધાઈ હતી. ગ્રામિણ મહિલાઓએ સમાહરણાલયના મુખ્ય દ્વાર પર ઉભા રહી જણાવ્યું કે તેઓ પોતાની જમીન અને ભવિષ્યની રક્ષા માટે કોઈપણ હદ સુધી જઈ શકે છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ખનન પ્રોજેક્ટો તેમના પરંપરાગત જીવન, ખેતી અને સામાજિક માળખા પર ગંભીર અસર કરશે.
ગ્રામીણોએ કોલ ખનનથી થનારા પર્યાવરણીય નુકસાન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમના જણાવ્યા મુજબ મોટા પાયે ખનનથી જમીનની ઉર્વરતા પર અસર પડશે, જળસ્રોતો પ્રભાવિત થશે, વાયુ અને ધ્વનિ પ્રદૂષણમાં વધારો થશે તેમજ જૈવ વૈવિધ્યને નુકસાન પહોંચશે. સ્થાનિક લોકોએ દાવો કર્યો કે આ પ્રોજેક્ટોથી વિસ્તારનું પર્યાવરણીય સંતુલન પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
પ્રદર્શન દરમિયાન ગ્રામિણોએ જિલ્લા પ્રશાસનને વિગતવાર માંગપત્ર સોંપ્યું, જેમાં જમીન અધિગ્રહણની પ્રક્રિયા તાત્કાલિક બંધ કરવાની અને સ્થાનિક લોકોની સંમતિ વિના કોઈપણ પ્રકારની ખનન પ્રવૃત્તિ આગળ ન વધારવાની માંગ કરવામાં આવી.
પ્રદર્શનકારીઓએ ચેતવણી આપી કે જો તેમની માંગણીઓને અવગણવામાં આવશે તો આંદોલન રાજ્ય સ્તરે વધુ વ્યાપક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
મોટા પ્રદર્શન બાદ જિલ્લા પ્રશાસન અને પોલીસ તંત્ર સતર્ક બન્યું છે. પ્રશાસન સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા માટે વિસ્તારમાં વધારાના સુરક્ષા દળોની તૈનાતી કરવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે તમામ પક્ષો સાથે ચર્ચા દ્વારા ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે જેથી સ્થિતિ નિયંત્રણમાં રહી શકે.
ઝારખંડમાં કોલ ખનન પ્રોજેક્ટો લાંબા સમયથી વિકાસ અને વિસ્થાપન સંબંધિત ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે. એક તરફ તેમને ઊર્જા અને ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે જરૂરી ગણવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી તરફ સ્થાનિક સમુદાયો તેમને જમીન, સંસ્કૃતિ અને જીવન પર ખતરા તરીકે જોતા હોવાનું જણાવે છે. હજારીબાગમાં થયેલું આ આંદોલન આ વ્યાપક વિવાદના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવામાં આવી રહ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
