दरभंगा येथे बालकांच्या सुरक्षिततेबाबत आणि त्यांच्या अधिकारांबाबत जागरूकता वाढविण्याच्या उद्देशाने सुरक्षित बचपन अभियानांतर्गत जनजागृती कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमात मुलांना त्यांच्या कायदेशीर अधिकारांची, बालसंरक्षणाशी संबंधित तरतुदींची आणि विविध प्रकारच्या शोषणापासून स्वतःचे संरक्षण करण्याच्या उपाययोजनांची माहिती देण्यात आली.
कार्यक्रमादरम्यान मुलांना गुड टच आणि बॅड टच यांमधील फरक समजावून सांगण्यात आला. सुरक्षित आणि असुरक्षित स्पर्श ओळखण्याबाबत त्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले. गुड टचमुळे सुरक्षित आणि सहज वाटते, तर बॅड टचमुळे भीती, अस्वस्थता किंवा त्रास जाणवू शकतो, असे मुलांना सांगण्यात आले.
एखादी व्यक्ती चुकीचे वर्तन करत असेल किंवा तिच्या वागण्यामुळे अस्वस्थ वाटत असेल, तर कोणतीही भीती न बाळगता पालक, शिक्षक किंवा विश्वासू प्रौढ व्यक्तीला याबाबत माहिती द्यावी, असे आवाहन करण्यात आले. ओळखीच्या व्यक्तीकडून चुकीचे वर्तन झाले तरी ते चुकीचेच असते. त्यामुळे केवळ अनोळखी व्यक्तींपासूनच नव्हे, तर प्रत्येक परिस्थितीत स्वतःच्या सुरक्षिततेबाबत सतर्क राहणे आवश्यक असल्याचे मुलांना समजावण्यात आले.
मुलांची सुरक्षितता आणि सन्मान सर्वाधिक महत्त्वाचे असल्याचे कार्यक्रमात स्पष्ट करण्यात आले. कोणत्याही व्यक्तीला मुलांना चुकीच्या पद्धतीने स्पर्श करण्याचा, घाबरवण्याचा, धमकावण्याचा किंवा त्यांच्या इच्छेविरुद्ध कोणतेही काम करण्यास भाग पाडण्याचा अधिकार नाही, असे सांगण्यात आले.
एखादी चुकीची घटना घडल्यास त्यासाठी मुलांची कोणतीही चूक नसते, याचीही जाणीव करून देण्यात आली. अशा परिस्थितीत शांत राहण्याऐवजी तातडीने विश्वासू व्यक्तीला माहिती द्यावी, असे मार्गदर्शन करण्यात आले. कोणत्याही प्रकारचा दबाव किंवा धमकी यांना न घाबरता स्वतःची बाजू मांडण्यास मुलांना प्रोत्साहित करण्यात आले. वेळेत माहिती दिल्यास मुलांची सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यास आणि चुकीचे वर्तन करणाऱ्या व्यक्तीविरुद्ध कारवाई करण्यास मदत होऊ शकते, असे सांगण्यात आले.
जनजागृती कार्यक्रमात मुलांना त्यांच्या कायदेशीर अधिकारांची आणि बालसंरक्षणाशी संबंधित कायद्यांची माहिती देण्यात आली. संविधान आणि विविध कायद्यांद्वारे मुलांना शिक्षण, सुरक्षितता, सन्मान आणि शोषणापासून संरक्षण मिळण्याचा अधिकार असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले.
बालमजुरी, बालविवाह, हिंसा, गैरवर्तन आणि लैंगिक शोषण यांसारख्या समस्यांविरोधात कायदेशीर तरतुदी अस्तित्वात असल्याची माहिती मुलांना देण्यात आली. स्वतःच्या अधिकारांची जाणीव ठेवावी आणि कोणत्याही प्रकारची अडचण निर्माण झाल्यास मदत मागण्यास संकोच करू नये, असे त्यांना सांगण्यात आले.
मुलांसोबतच त्यांच्या आजूबाजूच्या व्यक्तींमध्येही बालसुरक्षेबाबत जबाबदारीची जाणीव निर्माण करणे हा या कार्यक्रमाचा उद्देश आहे. मुलांच्या सुरक्षिततेची जबाबदारी केवळ कुटुंबाची नसून शाळा, समाज आणि प्रशासनाचीही महत्त्वाची भूमिका आहे.
मुलांच्या वर्तनात अचानक बदल, भीती किंवा अस्वस्थता जाणवणे यांसारख्या संकेतांकडे शिक्षक आणि पालकांनी लक्ष देण्याची गरज असल्याचे सांगण्यात आले. मुलांना त्यांच्या समस्या कोणत्याही संकोचाशिवाय मांडता येतील, असे वातावरण निर्माण करणे आवश्यक असल्याचेही अधोरेखित करण्यात आले.
सुरक्षित बचपन अभियानांतर्गत आयोजित अशा जनजागृती कार्यक्रमांमुळे मुलांना त्यांच्या अधिकारांबाबत जागरूक होण्यास आणि संभाव्य धोक्यांची ओळख पटविण्यास मदत होऊ शकते. स्वतःच्या सुरक्षिततेबाबत जागरूक राहावे, चुकीच्या वर्तनाविरोधात आवाज उठवावा आणि गरज पडल्यास विश्वासू व्यक्तींकडून मदत घ्यावी, असा संदेश या कार्यक्रमातून देण्यात आला.
