कर्नाटकातील मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणानंतर (SIR) समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, राज्यात अंदाजे 64.5 लाख पात्र मतदारांची संभाव्य कमतरता असल्याचे एका विश्लेषणातून समोर आले आहे. यामध्ये 18 ते 29 वर्षे वयोगटातील सुमारे 38.41 लाख तरुणांचा समावेश आहे.
कर्नाटकाच्या मुख्य निवडणूक अधिकारी (CEO) कार्यालयाने 27 ऑक्टोबर 2026 रोजी SIR नंतरची अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध केली. निवडणूक आयोगाच्या आकडेवारीनुसार, राज्यात आता सुमारे 4.55 कोटी नोंदणीकृत मतदार आहेत. विशेष पुनरीक्षण सुरू होण्यापूर्वी मतदारांची संख्या सुमारे 5.54 कोटी होती. त्यामुळे जुन्या आणि नव्या मतदार याद्यांमधील फरक सुमारे 99.32 लाख मतदारांचा आहे. हा नोंदणीकृत मतदारांच्या संख्येतील प्रत्यक्ष घट दर्शवतो.
दुसरीकडे, 64.5 लाख मतदारांच्या संभाव्य कमतरतेचा आकडा स्वतंत्र गणनेवर आधारित आहे. यामध्ये राज्याच्या अंदाजित प्रौढ लोकसंख्येची तुलना मतदार यादीतील नोंदणीकृत व्यक्तींच्या संख्येशी करण्यात आली आहे. त्यामुळे हे दोन्ही आकडे समान मानता येणार नाहीत.
कर्नाटकाच्या मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने राज्याचे मतदार-लोकसंख्या गुणोत्तर (Elector-to-Population Ratio) 66.11 टक्के असल्याचे सांगितले आहे. एकूण नोंदणीकृत मतदारांची संख्या राज्याच्या संपूर्ण अंदाजित लोकसंख्येशी तुलना करून हे गुणोत्तर मोजले जाते. या लोकसंख्येमध्ये मतदानासाठी पात्र नसलेल्या 18 वर्षांखालील मुलांचाही समावेश असतो.
लोकसंख्येच्या अंदाजानुसार, 2026 मध्ये कर्नाटकाची एकूण लोकसंख्या सुमारे 6.89 कोटी, तर 18 वर्षांपेक्षा जास्त वयाची लोकसंख्या अंदाजे 5.19 कोटी आहे. या प्रौढ लोकसंख्येची मतदार यादीतील नोंदणीकृत मतदारांशी तुलना केल्यानंतर सुमारे 64.5 लाखांचा फरक आढळतो.
मात्र, या फरकाचा अर्थ SIR प्रक्रियेदरम्यान सर्व 64.5 लाख व्यक्तींची नावे मतदार यादीतून वगळण्यात आली, असा होत नाही. यामध्ये यापूर्वी कधीही मतदार म्हणून नोंदणी न केलेल्या पात्र नागरिकांचाही समावेश असू शकतो.
वयोगटानुसार केलेल्या विश्लेषणात तरुण मतदारांशी संबंधित आकडेवारी समोर आली आहे. अंदाजित 64.5 लाखांच्या एकूण फरकापैकी सुमारे 38.41 लाख व्यक्ती 18 ते 29 वर्षे वयोगटातील आहेत. हा एकूण संभाव्य फरकाच्या सुमारे 59.5 टक्के आहे.
विशेषतः 18 आणि 19 वर्षे वयोगटातील तरुणांची आकडेवारी लक्षवेधी आहे. राज्यात या वयोगटातील लोकसंख्या अंदाजे 20.66 लाख आहे; मात्र मतदार यादीत केवळ 6.83 लाख नावे नोंदलेली आहेत. या आधारावर या वयोगटातील नोंदणीचे प्रमाण सुमारे 33.1 टक्के आहे. म्हणजेच, अंदाजित लोकसंख्येच्या तुलनेत या वयोगटातील सुमारे दोन-तृतीयांश तरुणांची नावे मतदार यादीत नोंदलेली दिसत नाहीत.
कर्नाटकात SIR प्रक्रिया सुरू होण्यापूर्वी 16 जून 2026 रोजी मतदारांची संख्या 5.54 कोटींपेक्षा जास्त होती. त्यानंतर 24 ऑगस्ट रोजी प्रसिद्ध झालेल्या प्रारूप मतदार यादीत सुमारे 4.46 कोटी नावे होती. या टप्प्यावर सुमारे 1.08 कोटी नावे कमी झाली होती.
पुनरीक्षण प्रक्रियेदरम्यान अनुपस्थित, स्थलांतरित, मृत आणि दुबार नोंदींसह विविध कारणांच्या आधारे मतदारांची पडताळणी करण्यात आली.
दावे आणि हरकतींच्या प्रक्रियेनंतर अंतिम मतदार यादीत सुमारे 8.64 लाख नावांची निव्वळ वाढ झाली. तरीही SIR सुरू होण्यापूर्वीच्या तुलनेत मतदारांची संख्या सुमारे 99.32 लाखांनी कमी राहिली.
भारतात मतदान करण्यासाठी पात्र नागरिकाचे नाव संबंधित मतदारसंघाच्या मतदार यादीत नोंदलेले असणे आवश्यक आहे. केवळ मतदार ओळखपत्र असणे पुरेसे नाही. एखाद्या व्यक्तीचे नाव सध्याच्या मतदार यादीत नसल्यास तिला मतदान करता येणार नाही.
चुकीच्या, दुबार आणि अपात्र नोंदी वगळण्यासाठी मतदार यादीचे पुनरीक्षण केले जाते. मात्र, या प्रक्रियेदरम्यान पात्र मतदारांची नावे कायम राहणेही आवश्यक आहे. कर्नाटकातील आकडेवारीमुळे विशेषतः नव्या मतदारांच्या नोंदणीकडे आणि मतदार यादीच्या अचूकतेकडे लक्ष देण्याची आवश्यकता अधोरेखित होते.
कर्नाटकातील नागरिक भारतीय निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत मतदार सेवा पोर्टलवर आपले नाव शोधू शकतात. यासाठी मतदार ओळखपत्र क्रमांक किंवा वैयक्तिक माहितीचा वापर करता येतो. एखाद्या पात्र नागरिकाचे नाव मतदार यादीत नसल्यास, तो निर्धारित प्रक्रियेनुसार फॉर्म-6 द्वारे नोंदणीसाठी अर्ज करू शकतो.
64.5 लाख मतदारांच्या संभाव्य कमतरतेचा आकडा लोकसंख्येच्या अंदाजावर आधारित आहे. तपासादरम्यान वैयक्तिकरीत्या ओळख पटवलेल्या आणि मतदार यादीतून गायब असलेल्या मतदारांची ही संख्या नाही.
