धन्नीपूर येथे प्रस्तावित मशिदीच्या प्रकल्पात आता प्रारंभीच्या टप्प्यात केवळ मशिदीच्या बांधकामावर लक्ष केंद्रित करण्यात येणार आहे. प्रकल्पाशी संबंधित व्यक्तींनुसार, पूर्वी प्रस्तावित रुग्णालय, संग्रहालय आणि इतर सुविधांच्या योजनांना सध्या पुढे नेले जाणार नाही. यामागील मुख्य कारण निधीची कमतरता असल्याचे सांगितले जात आहे.
धन्नीपूर येथील मशिदीच्या बांधकामाची योजना दीर्घकाळ चर्चेत आहे. सर्वोच्च न्यायालयाच्या अयोध्या निर्णयानंतर उत्तर प्रदेश सरकारने सुन्नी सेंट्रल वक्फ बोर्डाला मशिदीच्या बांधकामासाठी जमीन वाटप केली होती. त्यानंतर या जमिनीवर मशिदीसह रुग्णालय, संग्रहालय, सामुदायिक स्वयंपाकगृह आणि इतर सार्वजनिक सुविधांचा विकास करण्याचा प्रस्ताव समोर आला होता.
या प्रकल्पाला व्यापक स्वरूप देण्याची योजना होती. धार्मिक स्थळासोबत आरोग्य आणि सामाजिक सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता. मात्र, या सर्व योजनांसाठी मोठ्या निधीची आवश्यकता होती. पुरेसा निधी उभारण्यात येणाऱ्या अडचणींमुळे आता प्रकल्पाच्या धोरणात बदल करण्यात येत आहे.
नवीन धोरणानुसार, प्रथम मशिदीचे बांधकाम पूर्ण करण्यावर भर दिला जाणार आहे. त्यानंतर उपलब्ध संसाधने आणि निधीच्या स्थितीनुसार इतर प्रस्तावित सुविधांबाबत निर्णय घेतला जाऊ शकतो.
प्रकल्पासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या संस्थेने यापूर्वी रुग्णालय, संग्रहालय आणि इतर सुविधांचा प्रस्ताव मांडला होता. प्रस्तावित रुग्णालय आधुनिक वैद्यकीय सुविधा म्हणून विकसित करण्याची योजना होती. तसेच, संग्रहालयाच्या माध्यमातून अयोध्या आणि भारतीय इस्लामी वारशाशी संबंधित इतिहास प्रदर्शित करण्याचाही प्रस्ताव होता.
या सर्व योजना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर निधीची आवश्यकता आहे. देणग्या आणि इतर माध्यमांतून अपेक्षित निधी उभारण्यात अडचणी आल्याने प्रकल्प टप्प्याटप्प्याने राबविण्याचा निर्णय घेतला जात आहे.
धन्नीपूरमधील वाटप करण्यात आलेली जमीन अयोध्या शहरापासून काही अंतरावर आहे. मशिदीच्या प्रकल्पासाठी जमीन मिळाल्यानंतर या प्रकल्पाची देशभरात चर्चा झाली होती. प्रस्तावित संकुल केवळ मशिदीपुरते मर्यादित न ठेवता ते मोठे सामाजिक आणि सांस्कृतिक केंद्र म्हणून विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.
रुग्णालयाचा प्रस्ताव हा प्रकल्पातील महत्त्वाचा घटक मानला जात होता. प्रस्तावित रुग्णालयाच्या माध्यमातून परिसरातील नागरिकांना अधिक चांगल्या आरोग्य सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश होता. याशिवाय संग्रहालय आणि इतर सुविधांद्वारे संकुलाला सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांचे केंद्र बनविण्याची योजना होती.
निधीच्या कमतरतेमुळे या योजना सध्या स्थगित करण्यात आल्याने प्रकल्पाचा आवाका कमी होणार आहे. मशिदीच्या बांधकामाला प्राधान्य दिल्यामुळे उपलब्ध संसाधने एका प्रकल्पावर केंद्रित करता येणार आहेत.
प्रकल्पाशी संबंधित व्यक्तींसमोर बांधकामासाठी पुरेसा निधी उभारणे हे सर्वात मोठे आव्हान आहे. मोठा प्रकल्प असल्यामुळे केवळ बांधकाम खर्चच नव्हे, तर जमिनीचा विकास, वीज, पाणी, रस्ते, पार्किंग आणि इतर मूलभूत सुविधांवरही खर्च अपेक्षित आहे.
मशिदीच्या बांधकामासाठीही सविस्तर आराखडा आणि अर्थसंकल्पाची आवश्यकता असेल. बांधकाम सुरू होण्यापूर्वी आराखडा, परवानग्या, तांत्रिक मंजुरी आणि इतर प्रक्रिया पूर्ण कराव्या लागतील.
रुग्णालय आणि संग्रहालयाच्या योजना पूर्णपणे रद्द करण्यात आल्या आहेत की भविष्यासाठी स्थगित ठेवण्यात आल्या आहेत, हे पुढील निधी उपलब्धतेवर अवलंबून असेल. भविष्यात पुरेसा निधी उपलब्ध झाल्यास या योजनांना पुन्हा सुरू करण्याची शक्यता आहे.
धन्नीपूर प्रकल्पाच्या रचना आणि बांधकामासंदर्भात यापूर्वीही अनेक बदल समोर आले आहेत. सुरुवातीच्या प्रस्तावात पारंपरिक घुमट आणि मिनारांच्या रचनेऐवजी आधुनिक वास्तुशैलीत मशिदीचे बांधकाम करण्याची योजना होती. मात्र, कालांतराने प्रकल्पाचे स्वरूप आणि अंमलबजावणीबाबत विविध स्तरांवर चर्चा झाली.
सध्या प्रकल्पाचे प्राधान्य स्पष्ट असून प्रथम मशिदीचे बांधकाम पूर्ण करण्यावर भर दिला जाणार आहे. त्यानंतर निधीच्या उपलब्धतेनुसार रुग्णालय, संग्रहालय आणि इतर प्रस्तावित सुविधांबाबत निर्णय घेतला जाऊ शकतो.
या बदलामुळे मोठा बहुउद्देशीय प्रकल्प एकाचवेळी पूर्ण करण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने पुढे नेण्याचा प्रयत्न होत असल्याचेही दिसून येते. त्यामुळे बांधकाम सुरू करण्यासाठी आवश्यक प्रारंभीच्या निधीवरील दबाव कमी होऊ शकतो.
मात्र, मशिदीच्या बांधकामाची कालमर्यादा, अंतिम आराखडा आणि बांधकाम सुरू होण्याची तारीख याबाबत स्पष्ट माहिती प्रकल्पाच्या पुढील अधिकृत घोषणेनंतरच उपलब्ध होईल.
सध्या धन्नीपूरमधील प्रस्तावित प्रकल्प मशिदीकेंद्रित झाला असून निधीअभावी रुग्णालय आणि संग्रहालयासारख्या योजनांना स्थगित करण्यात आले आहे. भविष्यात पुरेसे संसाधन उपलब्ध झाल्यास या सुविधा पुन्हा प्रकल्पात समाविष्ट केल्या जाऊ शकतात.
