अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी मध्यपूर्वेत अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या तणावाच्या 34व्या दिवशी राष्ट्राला उद्देशून सुमारे 20 मिनिटांचे भाषण केले. या भाषणात त्यांनी अमेरिकेने इराणविरुद्धच्या युद्धात विजय मिळवला असून इराण पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला असल्याचा दावा केला. तथापि, भाषणातील अनेक दावे वास्तवाशी विसंगत असल्याचे तज्ज्ञांनी नमूद केले असून किमान 10 प्रमुख चुकीच्या दाव्यांची ओळख पटवली आहे.
ट्रंप यांनी इराणची नौदल आणि हवाईदल क्षमता संपुष्टात आल्याचा दावा केला. त्यांच्या मते, मिसाईल आणि ड्रोन प्रक्षेपण क्षमतेत मोठी घट झाली असून शस्त्रनिर्मिती कारखाने नष्ट झाले आहेत. मात्र, भाषणानंतर काही तासांतच इराणने इस्रायलवर हल्ला केला. तसेच, ज्या नौदलाबद्दल ट्रंप यांनी ते निष्क्रिय झाल्याचे म्हटले, त्याच नौदलाने होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद केली. ट्रंप यांनी स्वतः मान्य केले की अमेरिका ही परिस्थिती थेट हाताळण्याच्या स्थितीत नाही.
ट्रंप यांनी इराणमध्ये सत्तांतर झाल्याचे आणि नवीन नेतृत्व कमी कट्टर असल्याचे म्हटले. तथापि, अयातुल्लाह खमेनेई यांच्या निधनानंतर नेतृत्व त्यांच्या पुत्र मुज्तबा खमेनेई यांच्या हातात गेल्याचे सांगितले जाते, जे अधिक कट्टर असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. इराणने कोणतीही तडजोड होणार नसल्याचे आणि अमेरिका व इस्रायल माघार घेत नाहीत तोपर्यंत हल्ले सुरू राहतील असे स्पष्ट केले आहे.
इराणची अणु क्षमता संपुष्टात आल्याचा ट्रंप यांचा दावा तज्ज्ञांनी फेटाळला आहे. जून 2025 मधील ऑपरेशन मिडनाइट हॅमरनंतरही इराणकडे संवर्धित युरेनियम आणि अणु सुविधा अस्तित्वात असल्याचे नमूद करण्यात आले असून या दाव्याला कोणतेही ठोस पुरावे नाहीत.
मध्यपूर्वेतील सहयोगी देशांना कोणतेही नुकसान होणार नाही, असे ट्रंप यांनी म्हटले. त्यांनी इस्रायल, सौदी अरेबिया, कतार, यूएई, कुवैत आणि बहरीन यांचा उल्लेख केला. तथापि, इराणकडून सर्वाधिक हल्ले याच देशांवर होत असल्याचे आणि होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्याने तेल व वायू विक्रीवर परिणाम होत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
ट्रंप यांनी पुढील दोन ते तीन आठवड्यांत इराणला पाषाण युगात नेण्याचा दावा केला. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते अशा कृतीसाठी मोठ्या प्रमाणावर बॉम्बहल्ले किंवा अणु हल्ला आवश्यक आहे, ज्यासाठी अमेरिका सध्या सक्षम स्थितीत नाही. जमिनीवर सैन्य पाठवण्याचाही पर्याय व्यवहार्य नसल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
इराणसोबत चर्चा सुरू असल्याचा ट्रंप यांचा दावा इराणने नाकारला आहे. इराणने कोणतीही चर्चा होणार नसल्याचे स्पष्ट केले असून ट्रंप यांचे विधान वास्तवाशी जुळत नसल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
ट्रंप यांनी करार न झाल्यास इराणच्या वीज आणि तेल प्रकल्पांवर हल्ला करण्याची धमकी दिली. तथापि, इराणमधील खार्ग आयलंडसारख्या प्रमुख तेल क्षेत्रांवर हल्ला करणे अत्यंत कठीण असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अशा हल्ल्यामुळे जागतिक तेल बाजारावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
अमेरिकेत महागाई नसल्याचा ट्रंप यांचा दावा देखील प्रश्नचिन्हाखाली आला आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद होणे आणि युद्धामुळे तेलाच्या किंमती वाढत असून अमेरिकन बाजारात अस्थिरता दिसून येत आहे.
युद्ध दोन ते तीन आठवड्यांत संपेल, असा दावा ट्रंप यांनी केला. मात्र, 34 दिवस उलटल्यानंतरही युद्धाचा कोणताही निर्णायक शेवट झालेला नाही.
भाषणात अमेरिकेच्या नुकसानीचा उल्लेख करण्यात आलेला नाही. तथापि, अमेरिकन हवाईदल आणि लढाऊ विमानांचे नुकसान झाल्याचे तसेच शेअर बाजारात घसरण झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
ट्रंप यांच्या दाव्यांनंतरही अमेरिका आणि इराण यांची स्थिती आणि रणनीती आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्पष्ट नाही. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद राहणे, इराणी हल्ले आणि त्याचा जागतिक तेल बाजार, गुंतवणूकदार आणि शेअर बाजारावर होणारा परिणाम यामुळे आंतरराष्ट्रीय आर्थिक स्थैर्यावर परिणाम होत आहे.
