लाल समुद्रात एका मालवाहू जहाजावर हूतींकडून कथित क्षेपणास्त्र हल्ला करण्यात आला. येमेनच्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त सरकारनुसार, या हल्ल्यात सहा जणांचा मृत्यू झाला असून 10 जण जखमी झाले आहेत. हल्ल्यानंतर जहाजाला आग लागली. इराणविरुद्ध युद्ध सुरू झाल्यानंतर हूतींकडून जहाजावर करण्यात आलेला हा पहिला प्राणघातक सागरी हल्ला असल्याचे सांगितले जात आहे.
येमेनच्या परिवहन मंत्रालयानुसार, जहाजाला तीन बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी लक्ष्य केले. हा हल्ला येमेनमधील मोखा बंदराच्या दक्षिणेला झाला. प्राथमिक माहितीनुसार, जहाजाच्या चालक दलातील चार सदस्यांचा मृत्यू झाला असून त्यापैकी तीन पाकिस्तानी आणि एक इंडोनेशियन नागरिक होता. घटनेनंतर संबंधित सागरी क्षेत्रात बचावकार्य सुरू करण्यात आले.
येमेनच्या तटरक्षक दलाने दावा केला की, जहाजावरील लोकांना बाहेर काढण्यासाठी पोहोचलेल्या बचाव पथकावरही दुसऱ्या क्षेपणास्त्राने हल्ला करण्यात आला. या हल्ल्यात बचावकार्य करणाऱ्यांनाही नुकसान झाल्याचे सांगण्यात आले. यापूर्वी सागरी जोखीम व्यवस्थापन कंपनी व्हॅनगार्डने म्हटले होते की, येमेनी नौदलाने जहाजाच्या मदतीसाठी आपले पथक पाठवले होते; मात्र त्यांच्यावरही गोळीबार करण्यात आला. या घटनेत आणखी तीन जण जखमी झाल्याची माहिती समोर आली.
सोशल मीडियावर समोर आलेल्या छायाचित्रांमध्ये जहाजाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्याचे दिसत आहे. बीबीसी व्हेरिफायच्या तपासणीनुसार, छायाचित्रांमध्ये दिसणारे जहाज बाब अल-मंदब सामुद्रधुनीच्या आसपास असल्याचे दिसते. ही सामुद्रधुनी लाल समुद्र आणि एडनच्या आखातादरम्यान असून जागतिक सागरी व्यापारासाठी महत्त्वाचा मार्ग आहे.
उपलब्ध छायाचित्रे आणि जहाजाच्या ट्रॅकिंगविषयक माहितीनुसार, नुकसान झालेल्या जहाजाची ओळख तिहामा म्हणून करण्यात आली आहे. मरीनट्रॅफिकनुसार, जहाज लाल समुद्रातील वॉर्नर पॉइंटजवळ होते. सागरी जोखीम व्यवस्थापन कंपनी व्हॅनगार्डने हे जहाज टांझानियाच्या ध्वजाखाली चालत असल्याचे सांगितले आहे. मरीनट्रॅफिकच्या माहितीनुसार, त्याची मालकी किंवा संचालन इजिप्तशी संबंधित ऑपरेटरकडे असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
मात्र जहाजाची ओळख आणि त्याच्या संबंधांबाबत वेगवेगळे दावे समोर आले आहेत. येमेनच्या परिवहन मंत्रालयाने त्याला येमेनी व्यावसायिक जहाज म्हटले आहे, तर इराणी माध्यमांच्या सुरुवातीच्या वृत्तांमध्ये ते सौदी अरेबियाशी संबंधित असल्याचे सांगण्यात आले. हूतींनी दावा केला की, त्यांनी लक्ष्य केलेले जहाज सौदी लष्करी उपकरणे घेऊन जात होते.
याच्या उलट, येमेन सरकारने जहाजावर खाद्यपदार्थ लादले होते आणि ते व्यावसायिक जहाज असल्याचे म्हटले आहे. दोन्ही बाजूंच्या दाव्यांमध्ये फरक असल्याने जहाजावरील माल आणि त्याचे प्रत्यक्ष संचालन याबाबतची स्थिती अद्याप पूर्णपणे स्पष्ट झालेली नाही.
अमेरिका आणि इस्रायलने 28 फेब्रुवारी रोजी इराणवर हल्ले सुरू केल्यानंतर हूतींकडून जहाजावर करण्यात आलेला हा पहिला प्राणघातक हल्ला असल्याचे सांगितले जात आहे. इराणसमर्थित हूती संघटनेने यापूर्वीही लाल समुद्रातील जहाजांना लक्ष्य केले आहे आणि प्रादेशिक संघर्षादरम्यान सागरी मार्गांवर परिणाम करण्याची धमकी दिली आहे.
अलीकडील घडामोडींमध्ये हूतींनी सौदी बंदरांविरोधात कथित नौदल नाकेबंदीची घोषणा केली होती. त्यानंतर लाल समुद्रातील तेलवाहू टँकर आणि इतर व्यावसायिक जहाजांच्या सुरक्षेबाबत चिंता वाढली होती.
येमेनमध्ये हूती आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त सरकार यांच्यात अनेक वर्षांपासून संघर्ष सुरू आहे. हूती देशाच्या वायव्य भागातील मोठ्या क्षेत्रावर नियंत्रण ठेवतात आणि राजधानी सना देखील त्यांच्या नियंत्रणाखाली आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त सरकार दक्षिणेकडील अदन शहरातून प्रशासन चालवते.
दोन्ही बाजूंमधील दीर्घकाळ चाललेल्या युद्धविराम व्यवस्थेमुळे संघर्ष काही प्रमाणात नियंत्रणात राहिला होता. मात्र अलीकडील घडामोडींनंतर परिस्थिती पुन्हा बिघडत असल्याचे दिसत आहे. येमेनमधील राजकीय आणि लष्करी तणाव वाढत असताना त्याचा परिणाम लाल समुद्रातील आंतरराष्ट्रीय सागरी सुरक्षेवरही होत आहे.
मध्यपूर्वेतील सध्याचा तणाव केवळ लाल समुद्रापुरता मर्यादित नाही. इराणशी संबंधित संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर होर्मुझ सामुद्रधुनीबाबतही आंतरराष्ट्रीय चिंता कायम आहे. ही जगातील महत्त्वाच्या ऊर्जा व्यापार मार्गांपैकी एक असून जागतिक तेल आणि द्रवीभूत नैसर्गिक वायूचा मोठा हिस्सा या मार्गातून जातो.
लाल समुद्र आणि होर्मुझसारख्या महत्त्वाच्या सागरी मार्गांमध्ये दीर्घकाळ अस्थिरता कायम राहिल्यास त्याचा परिणाम जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठ्यावर होऊ शकतो. जहाजांचा विमा खर्च, मालवाहतूक खर्च आणि लांब सागरी मार्गांचा दबाव वाढू शकतो. याचा परिणाम आशिया, युरोप आणि मध्यपूर्वेदरम्यान होणाऱ्या व्यापारावर होण्याची शक्यता आहे.
ताज्या हल्ल्यात पाकिस्तानी आणि इंडोनेशियन नागरिकांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आल्यानंतर या घटनेचे आंतरराष्ट्रीय स्वरूप स्पष्ट झाले आहे. व्यावसायिक जहाजावर झालेला हल्ला आणि बचाव पथकाला कथितपणे लक्ष्य केल्याच्या दाव्यामुळे सागरी सुरक्षेबाबत चिंता वाढली आहे.
हूतींकडून जहाज सौदी लष्करी उपकरणे घेऊन जात असल्याचे सांगण्यात आले असले तरी येमेन सरकारने ते व्यावसायिक जहाज असून त्यात खाद्यपदार्थ असल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे हल्ल्याचा उद्देश आणि जहाजावरील मालाबाबत तपास महत्त्वाचा ठरणार आहे.
तिहामा जहाजावरील हल्ल्याशी संबंधित वेगवेगळ्या दाव्यांची सध्या तपासणी केली जात आहे. जहाजाचे राष्ट्रीयत्व, मालकी आणि त्यावरील मालाबाबतही वेगवेगळी माहिती समोर आली आहे. मात्र सहा जणांचा मृत्यू आणि अनेक जण जखमी झाल्याच्या घटनेमुळे येमेन आणि लाल समुद्र परिसरातील सागरी सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा गंभीर बनला आहे.
