कीर स्टार्मर यांनी सोमवारी ब्रिटनचे पंतप्रधान आणि लेबर पक्षाचे नेते पदाचा राजीनामा दिला. 10 डाउनिंग स्ट्रीटबाहेर राष्ट्राला संबोधित करताना त्यांनी सांगितले की पक्ष आता पुढील सार्वत्रिक निवडणुकीसाठी नव्या नेतृत्वाकडे वाटचाल करू इच्छित असल्याचे त्यांना वाटते. देश आणि पक्षाच्या हितासाठी नवीन नेत्याने जबाबदारी स्वीकारण्याची ही योग्य वेळ असल्याचे त्यांनी म्हटले. मात्र, नवीन नेत्याची निवड होईपर्यंत ते कार्यवाहक पंतप्रधान म्हणून जबाबदाऱ्या पार पाडतील.
स्टार्मर यांनी 2024 च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत लेबर पक्षाला विजय मिळवून दिला होता. मात्र, सत्तेत आल्यानंतर त्यांच्या लोकप्रियतेत सातत्याने घट झाली. स्थानिक निवडणुकांतील कमकुवत कामगिरी, आर्थिक आव्हाने, जीवनमान सुधारण्याच्या अपूर्ण आश्वासनांबाबतची टीका आणि धोरणात्मक यू-टर्न यांमुळे त्यांच्यावर दबाव वाढला. गेल्या काही महिन्यांत अनेक खासदार आणि वरिष्ठ नेत्यांनी त्यांच्या नेतृत्वावर प्रश्न उपस्थित केल्याने राजीनाम्याची मागणी तीव्र झाली होती.
स्टार्मर यांनी आपल्या निर्णयाची माहिती किंग चार्ल्स तृतीय यांना दिल्याचे सांगितले. आता लेबर पक्षाची राष्ट्रीय कार्यकारी समिती (NEC) नव्या नेत्याच्या निवडणुकीचे वेळापत्रक निश्चित करणार आहे. पक्ष जुलैच्या सुरुवातीला नामांकन प्रक्रिया सुरू करू शकतो आणि संसदेच्या उन्हाळी सुट्टीपूर्वी नव्या नेत्याची निवड पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करणार आहे. लेबर पक्षाकडे संसदेत बहुमत असल्याने पक्षाचा नवीन नेता देशाचा पुढील पंतप्रधान बनेल. यासाठी सार्वत्रिक निवडणूक घेण्याची आवश्यकता भासणार नाही.
स्टार्मर यांच्या संभाव्य उत्तराधिकारी म्हणून अँडी बर्नहॅम यांचे नाव सर्वाधिक चर्चेत आहे. नुकत्याच झालेल्या पोटनिवडणुकीत विजय मिळवून संसदेत परतलेल्या बर्नहॅम यांना लेबर पक्षातील विविध गटांचा पाठिंबा मिळत असल्याचे मानले जात आहे. माजी आरोग्यमंत्री असलेले बर्नहॅम कोविड-19 महामारीदरम्यान मँचेस्टर प्रदेशाच्या हितासाठी ठाम भूमिका घेतल्यामुळे राष्ट्रीय पातळीवर चर्चेत आले होते. सामान्य लोकांच्या प्रश्नांना प्राधान्य देणारे नेते अशी त्यांची प्रतिमा आहे.
बर्नहॅम यांना सर्वात मजबूत दावेदार मानले जात असले तरी नेतृत्वाच्या शर्यतीत इतर नावांचाही समावेश होऊ शकतो. लेबर पक्षाच्या उपनेत्या अँजेला रेनर, वरिष्ठ नेत्या युवेट कूपर आणि युवा नेते वेस स्ट्रीटिंग यांनाही संभाव्य उमेदवार म्हणून पाहिले जात आहे. अनेक उमेदवार रिंगणात उतरल्यास नेतृत्व निवडणूक स्पर्धात्मक ठरू शकते.
ब्रिटनच्या संसदीय व्यवस्थेत पंतप्रधानांची निवड थेट जनतेकडून होत नाही. संसदेत बहुमत असलेल्या पक्षाचा नेता पंतप्रधान बनतो. विद्यमान नेता पक्षाला निवडणुकीत नुकसान पोहोचवू शकतो असे खासदारांना वाटल्यास नेतृत्व बदलाची प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते. त्यामुळे अलीकडच्या काळात ब्रिटनमधील अनेक पंतप्रधानांना कार्यकाळ पूर्ण करता आला नाही.
कीर स्टार्मर यांच्या राजीनाम्यामुळे ब्रिटन सात वर्षांत सहावा पंतप्रधान निवडण्याच्या तयारीत आहे. त्यांच्यापूर्वी डेव्हिड कॅमेरॉन, थेरेसा मे, बोरिस जॉन्सन, लिझ ट्रस आणि ऋषी सुनक यांनीही कार्यकाळ पूर्ण होण्यापूर्वी पद सोडले होते.
लेबर पक्षासाठी आगामी काही आठवडे महत्त्वाचे ठरणार आहेत. नव्या नेत्यास सरकारचे नेतृत्व करण्याबरोबरच पक्षाला एकत्र ठेवण्याचे आणि मतदारांचा विश्वास पुन्हा दृढ करण्याचे आव्हान असेल. सध्या अँडी बर्नहॅम आघाडीवर असल्याचे मानले जात असले तरी अंतिम निर्णय पक्षाच्या अंतर्गत निवडणूक प्रक्रियेद्वारे होणार आहे.
