नेपाळ पोलिसांनी शनिवार सकाळी माजी पंतप्रधान केपी शर्मा ओली आणि नेपाळी काँग्रेसचे वरिष्ठ नेते व माजी गृहमंत्री रमेश लेखक यांना अटक केली आहे. ही कारवाई सप्टेंबर 2025 मध्ये देशभर पसरलेल्या जनरेशन झेड आंदोलनादरम्यान झालेल्या मृत्यू आणि हिंसाचाराशी संबंधित गैर इरादतन हत्या आणि आपराधिक निष्काळजीपणाच्या प्रकरणांमध्ये करण्यात आली आहे.
पोलिसांच्या माहितीनुसार, ही कारवाई गृह मंत्रालयाने दिलेल्या औपचारिक तक्रारी आणि विशेष चौकशी आयोगाच्या शिफारशींच्या आधारे करण्यात येत आहे. या अटक कारवाईत तत्कालीन पोलीस महासंचालक चंद्र कुबेर खापुंग यांचाही समावेश होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
नेपाळ सरकारने मागील वर्षी न्यायमूर्ती गौरी बहादुर कार्की यांच्या नेतृत्वाखाली विशेष चौकशी आयोग स्थापन केला होता. या आयोगाने सप्टेंबर 2025 दरम्यान काठमांडू आणि इतर भागांमध्ये झालेल्या आंदोलनांमधील हिंसाचार, नागरिकांचे मृत्यू आणि पोलिसांच्या अधिकृत जबाबदाऱ्यांची चौकशी केली होती.
आयोगाच्या अहवालात माजी पंतप्रधान ओली, माजी गृहमंत्री लेखक आणि तत्कालीन पोलीस महासंचालक खापुंग यांना देशव्यापी हिंसा आणि मृत्यूंसाठी मुख्यत्वे जबाबदार धरले जावे असे स्पष्ट नमूद करण्यात आले आहे. आयोगाने नेपाळच्या राष्ट्रीय दंड संहितेच्या कलम 181 आणि 182 अंतर्गत आपराधिक निष्काळजीपणा आणि गैर इरादतन हत्या या गंभीर आरोपांखाली फौजदारी खटला दाखल करण्याची शिफारस केली आहे. या कलमांनुसार दोषी आढळल्यास 10 वर्षांपर्यंतच्या कारावासाची तरतूद आहे.
सप्टेंबर 2025 मध्ये नेपाळमध्ये सुरू झालेल्या जनरेशन झेड आंदोलनाला युवक वर्गामध्ये व्यापक पाठिंबा मिळाला होता. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरील कथित निर्बंध आणि सरकारी पारदर्शकतेच्या अभावाविरोधात सुरू झालेले हे आंदोलन लवकरच देशव्यापी स्वरूप धारण केले.
8 सप्टेंबर रोजी काठमांडूसह अनेक शहरांमध्ये पोलिस आणि आंदोलनकर्त्यांमध्ये हिंसक चकमकी झाल्या. त्या वेळी किमान 19 जणांच्या मृत्यूची पुष्टी झाली होती, तर संपूर्ण आंदोलनादरम्यान मृतांची संख्या 70 पेक्षा अधिक असल्याचे सांगितले गेले होते.
आंदोलनकर्त्यांनी सरकारवर शांततापूर्ण निदर्शकांवर अत्यधिक बळाचा वापर केल्याचा आरोप केला होता, ज्यामध्ये जिवंत गोळ्यांचाही समावेश होता. या घटनांमुळे तत्कालीन ओली सरकारवर दबाव वाढला आणि राजकीय अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर केपी शर्मा ओली यांनी पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला, ज्यामुळे नेपाळमध्ये राजकीय अस्थिरता निर्माण झाली.
ओली आणि लेखक यांच्या अटकेमुळे नेपाळच्या राजकीय परिस्थितीत नवीन घडामोडी घडल्या आहेत. हे दोन्ही नेते गेल्या काही महिन्यांपासून सामाजिक आणि राजकीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी होते.
समर्थकांनी या प्रकरणांमध्ये राजकीय जबाबदारी स्वीकारण्याची गरज व्यक्त केली आहे, तर विरोधकांनी आरोपींनी निष्पक्ष न्यायप्रक्रियेचा सामना करावा असा आग्रह धरला आहे.
विशेष चौकशी आयोगाच्या शिफारशींनुसार करण्यात आलेली ही अटक न्यायप्रक्रियेच्या दिशेने एक पाऊल असल्याचे सांगितले जात आहे. तसेच, ही कारवाई नेपाळमध्ये कायदा-सुव्यवस्था आणि नागरिक सुरक्षेसंदर्भात सरकारी जबाबदारी अधोरेखित करते.
