मंगळवारी उशिरा रात्री पाकिस्तानच्या सैन्याने अफगाणिस्तानातील सीमावर्ती भागांवर कथित हवाई हल्ले केल्यानंतर पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यातील तणाव वाढला आहे. अहवालांनुसार, ही कारवाई अफगाणिस्तानातील कुनार, खोस्त आणि पक्तिका प्रांतांमध्ये करण्यात आली असून त्याचा परिणाम मोठ्या प्रमाणावर नागरिकांवर झाला आहे.
तालिबान सरकारचे प्रवक्ते Zabihullah Mujahid यांनी दावा केला की पाकिस्तानच्या हवाई हल्ल्यांमध्ये थेट निवासी भागांना लक्ष्य करण्यात आले. त्यांच्या मते, या कारवाईत 13 नागरिकांचा मृत्यू झाला असून त्यामध्ये 11 मुले, एक महिला आणि एक वृद्ध व्यक्ती यांचा समावेश आहे. तसेच 14 महिला गंभीर जखमी झाल्या आहेत.
तालिबान प्रशासनाने म्हटले आहे की हल्ले पूर्णपणे नागरी भागांवर केंद्रित होते आणि त्यामुळे अनेक कुटुंबे प्रभावित झाली आहेत. सामाजिक माध्यमांवर समोर आलेल्या काही छायाचित्रांमध्ये ढिगारा, नुकसानग्रस्त घरे आणि स्थानिक नागरिकांची स्थिती दिसत असल्याचे सांगण्यात आले आहे. तथापि, या छायाचित्रांची आणि मृत्यू-जखमींच्या आकडेवारीची स्वतंत्र पुष्टी अद्याप झालेली नाही.
तालिबान प्रशासनाने या घटनेला आंतरराष्ट्रीय मानवतावादी कायद्याचे उल्लंघन म्हटले असून पाकिस्तानवर गंभीर आरोप केले आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, कोणत्याही परिस्थितीत नागरी भागांवर अशा प्रकारची लष्करी कारवाई स्वीकारार्ह नाही.
हवाई हल्ल्यांचा सर्वाधिक परिणाम अफगाणिस्तानच्या पूर्व आणि आग्नेय भागांमध्ये झाला आहे. विशेषतः Kunar Province मधील दुर्गम पर्वतीय भागांमध्ये मदत आणि बचाव कार्यात अडचणी येत असल्याची माहिती आहे.
याचप्रमाणे Khost Province आणि Paktika Province येथेही अनेक घरे नुकसानग्रस्त झाल्याची आणि स्थानिक लोकसंख्या प्रभावित झाल्याची माहिती समोर आली आहे. या भागांतील पायाभूत सुविधा आधीपासूनच कमकुवत असल्याने कोणत्याही लष्करी कारवाईचा परिणाम व्यापक प्रमाणावर होतो, असे अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
स्थानिक सूत्रांच्या माहितीनुसार, प्रभावित भागांमध्ये आरोग्यसेवांची कमतरता आणि दुर्गम भौगोलिक परिस्थितीमुळे जखमींना वेळेत उपचार मिळण्यात अडचणी येत आहेत. अनेक कुटुंबांना सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतर करावे लागल्याचेही सांगितले जात आहे.
इस्लामाबाद दीर्घकाळापासून असा आरोप करत आहे की अफगाणिस्तानची भूमी पाकिस्तानविरुद्ध हल्ले करणाऱ्या दहशतवादी गटांकडून वापरली जात आहे. पाकिस्तान सरकारचे म्हणणे आहे की सीमापार हालचालींमुळे त्यांच्या सुरक्षा दलांवर आणि नागरिकांवर धोका वाढला आहे.
पाकिस्तान Tehrik-i-Taliban Pakistan ला आपल्या अंतर्गत सुरक्षेसमोरील सर्वात मोठे आव्हान मानतो. तसेच Balochistan Liberation Army कडूनही देशाच्या सुरक्षेला गंभीर धोका असल्याचे पाकिस्तानचे म्हणणे आहे. पाकिस्तानचा दावा आहे की या संघटनांना अफगाण सीमावर्ती भागात सुरक्षित आश्रयस्थाने मिळत असल्याने दहशतवादी कारवायांवर नियंत्रण ठेवणे कठीण होत आहे.
पाकिस्तानी सुरक्षा यंत्रणेच्या मते, अलीकडील कारवाई ही सीमापार धोक्याला दिलेले उत्तर होते. मात्र, या कारवाईसंदर्भातील सविस्तर लष्करी माहिती अधिकृतरीत्या सार्वजनिक करण्यात आलेली नाही.
काबूलस्थित तालिबान प्रशासनाने पाकिस्तानच्या कारवाईचा तीव्र निषेध केला आहे. त्यांच्या मते, ही कारवाई अफगाणिस्तानच्या सार्वभौमत्वाचे उल्लंघन आहे आणि कोणत्याही देशाला अशा प्रकारे हवाई क्षेत्राचा वापर करण्याचा अधिकार नाही.
तालिबान प्रवक्त्यांनी म्हटले की पाकिस्तानच्या लष्करी कारवाईमुळे प्रादेशिक तणाव अधिक वाढला असून दोन्ही देशांमधील आधीपासून असलेली विश्वासाची कमतरता अधिक गडद झाली आहे. त्यांनी असा आरोपही केला की गेल्या एका वर्षात पाकिस्तानकडून झालेल्या अनेक कारवायांमध्ये नागरिकांचे नुकसान झाले आहे.
तालिबान सरकारने असेही म्हटले की अफगाणिस्तानने नेहमीच संवादाद्वारे प्रश्न सोडवण्याचा प्रयत्न केला आहे, परंतु सीमापार हल्ल्यांमुळे शांतताप्रयत्नांना धक्का बसला आहे.
अहवालांनुसार, हल्ल्यांनंतर अनेक कुटुंबांनी आपली घरे सोडली असून ते सुरक्षित ठिकाणांकडे स्थलांतर करत आहेत. स्थानिक स्तरावर मदत आणि वैद्यकीय सुविधांच्या कमतरतेमुळे परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे.
जखमींची संख्या वाढल्याने आरोग्य केंद्रांवरील ताण वाढला आहे. काही भागांमध्ये वीज, पाणी आणि दळणवळण व्यवस्था प्रभावित झाल्याची माहिती असून त्यामुळे मदतकार्यांमध्ये अडथळे निर्माण होत आहेत.
पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यातील संबंध दीर्घकाळापासून गुंतागुंतीचे राहिले आहेत. सीमावाद, निर्वासितांचा प्रश्न आणि सुरक्षा विषयांवरून दोन्ही देशांमध्ये अनेकदा तणाव निर्माण झाला आहे.
पाकिस्तानचे म्हणणे आहे की स्थिर आणि सहकार्यशील अफगाणिस्तान त्याच्या अंतर्गत सुरक्षेसाठी आवश्यक आहे, तर अफगाणिस्तानकडून वारंवार त्याच्या सार्वभौमत्वाचे उल्लंघन होत असल्याचा आरोप केला जातो. या वादांमुळे दोन्ही देशांमधील विश्वासाचा अभाव कायम आहे.
सीमावर्ती भागांमध्ये वेळोवेळी होणाऱ्या चकमकी आणि हवाई हल्ल्यांबाबतचे परस्पर आरोप यांमुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली आहे. दोन्ही देशांमध्ये अनेकदा राजनैतिक चर्चा सुरू झाल्या असल्या तरी कायमस्वरूपी तोडगा निघालेला नाही.
दक्षिण आशियातील हा तणाव अशा वेळी वाढला आहे जेव्हा जागतिक स्तरावर अनेक भू-राजकीय संकटे आधीपासून अस्तित्वात आहेत. आंतरराष्ट्रीय समुदाय दोन्ही देशांना संयम बाळगण्याचे आणि राजनैतिक मार्गाने तोडगा काढण्याचे आवाहन करत आहे.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की अशा प्रकारच्या लष्करी कारवाया सुरू राहिल्यास त्याचा परिणाम केवळ दोन्ही देशांपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर संपूर्ण प्रदेशातील स्थैर्य आणि आर्थिक हालचालींवरही होऊ शकतो.
सीमापार संघर्षांमुळे व्यापारमार्ग, निर्वासितांचे प्रवाह आणि सुरक्षा सहकार्य यांवर अतिरिक्त दबाव निर्माण होण्याची शक्यता असून त्यामुळे दक्षिण आशियासमोरील विद्यमान आव्हाने अधिक गंभीर होऊ शकतात.
