रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आज दिल्लीत पोहोचतील, जिथे त्यांची पंतप्रधान मोदींसोबत महत्त्वपूर्ण बैठक होईल. दोन्ही नेते आर्थिक सहकार्य, व्यापार संतुलन, ऊर्जा, संरक्षण आणि धोरणात्मक मुद्द्यांवर चर्चा करतील. या भेटीला जागतिक स्तरावर अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.
पुतिन यांचा भारत दौरा: रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आज त्यांच्या विशेष विमानाने नवी दिल्लीत पोहोचणार आहेत. त्यांच्यासोबत रशियन सरकारचे आतापर्यंतचे सर्वात मोठे मंत्रिमंडळ दलही येत आहे. राजधानीत पोहोचताच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांची भेट पंतप्रधान निवासस्थानी होईल, जिथे त्यांच्या सन्मानार्थ रात्रीचे जेवणही आयोजित करण्यात आले आहे. ही बैठक दीर्घकाळ चालण्याची शक्यता असल्याने अनेक महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा करण्यासाठी आधीच खूप महत्त्वाची मानली जात आहे.
जागतिक लक्ष वेधून घेणारा पुतिन यांचा दिल्ली दौरा
शुक्रवारी होणारे 23वे भारत-रशिया वार्षिक शिखर संमेलन या दौऱ्याचे मुख्य केंद्र आहे. अशा वेळी जेव्हा अमेरिका, रशियाकडून कच्च्या तेलाच्या खरेदीवरून भारतावर दबाव वाढवत आहे, तेव्हा पुतिन यांचा हा दौरा जगाचे लक्ष वेधून घेत आहे. दोन्ही देशांमधील संबंधांवर या दौऱ्याचा थेट परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे याला आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही खूप महत्त्वाचे मानले जात आहे.
भारतीय परराष्ट्र मंत्रालय आणि रशियन राष्ट्राध्यक्षांचे कार्यालय या दोघांनीही स्पष्ट केले आहे की यावेळी आर्थिक आणि व्यापारिक मुद्दे प्रमुख असतील. याच कारणामुळे रशियाचे अनेक शीर्ष आर्थिक मंत्री पुतिन यांच्यासोबत भारतात येत आहेत, जे हे दर्शवते की चर्चेचे केंद्र आर्थिक सहकार्य मजबूत करणे हे असेल.
रशियाचे सर्वात मोठे मंत्रिमंडळ दल भारतात
पुतिन यांच्यासोबत येणारे सर्व मंत्री आपापल्या विभागांचे महत्त्व दर्शवतात. यामध्ये आर्थिक विकास मंत्री मॅक्सिम रेशेतनिकोव्ह, व्यापार आणि उद्योगाचे उपमंत्री अलेक्सी ग्रुजदेव, कृषिमंत्री ओक्साना लुट, डिजिटल कम्युनिकेशन मंत्री सर्गेई कुशचेव, आरोग्य मंत्री मिखाईल मुराश्को, परराष्ट्र मंत्री सर्गेई लावरोव्ह आणि संरक्षण मंत्री आंद्रे बेलुसोव्ह यांचा समावेश आहे. अलीकडच्या वर्षांत, रशियाचे परदेशी दौऱ्यावरील हे सर्वात मोठे सरकारी प्रतिनिधी मंडळ आहे, जे दोन्ही देशांमधील वाढती प्राथमिकता स्पष्ट करते.
75 प्रमुख रशियन कंपन्यांचे अधिकारी आधीच दिल्लीत पोहोचले
पुतिन यांच्या आगमनापूर्वी एक दिवस आधी, रशियाच्या 75 मोठ्या कंपन्यांचे शीर्ष अधिकारी किंवा वरिष्ठ प्रतिनिधी दिल्लीत पोहोचले आहेत. उद्देश स्पष्ट आहे – दोन्ही देशांमधील व्यावसायिक संबंधांना नवी दिशा देणे. शुक्रवारी पंतप्रधान मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष पुतिन दोन्ही देशांच्या 75-75 कंपन्यांच्या प्रमुखांना भेटतील. ही बैठक गुंतवणूक आणि व्यापाराच्या नवीन संधींना चालना देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकते.
व्यापार तूट कमी करण्यावर भारताचे लक्ष
भारत आणि रशिया यांच्यात 2024-25 मध्ये एकूण व्यापार 68 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचला, परंतु यात भारताची निर्यात फक्त पाच अब्ज डॉलरच्या आसपास राहिली. हे असंतुलन भारतासाठी मोठे आव्हान मानले जात आहे. रशियाने अलीकडेच भारतातून बटाटे, डाळिंब आणि समुद्रातील मासे आयात करण्यास सुरुवात केली आहे, तरीही यामुळे व्यापार तूट कमी होणार नाही.
भारताला असे वाटते की रशियाने भारतीय उत्पादने आणि सेवांची आयात वाढवावी जेणेकरून व्यापार संतुलन सुधारू शकेल. त्याचवेळी रशियाला अपेक्षा आहे की भारतातील रिटेल, आयटी आणि तंत्रज्ञान कंपन्या तिथे उत्पादन युनिट्स (एकक) स्थापन करतील. यामुळे दोन्ही देशांसाठी नवीन संधींचे दरवाजे उघडतील.
संरक्षण सहकार्यावरही सखोल चर्चा
मोदी आणि पुतिन यांच्या बैठकीत संरक्षण क्षेत्रही महत्त्वाचा विषय असेल. भारताच्या संरक्षण खरेदीमध्ये रशियाचा वाटा आता सुमारे 36 टक्क्यांपर्यंत कमी झाला आहे, तरीही धोरणात्मकदृष्ट्या रशिया अजूनही भारताच्या प्रमुख संरक्षण भागीदारांपैकी एक आहे.
सूत्रांचे म्हणणे आहे की या बैठकीत कोणत्याही मोठ्या नवीन संरक्षण खरेदीवर त्वरित सहमती होण्याची शक्यता कमी आहे, परंतु सध्याच्या करारांवर, संयुक्त उत्पादनावर, तंत्रज्ञान हस्तांतरणावर आणि दीर्घकालीन सहकार्यावर महत्त्वपूर्ण चर्चा होऊ शकते. भारताला संरक्षण क्षेत्रात विविधताही हवी आहे आणि विश्वसनीय भागीदारांसोबत संतुलन राखणे ही त्याची प्राथमिकता आहे.
व्यापार आणि धोरणात वाढती भागीदारी
भारत आणि रशिया दीर्घकाळापासून धोरणात्मक भागीदार आहेत. दोन्ही देश ऊर्जा, संरक्षण, तंत्रज्ञान, विज्ञान, कृषी आणि BRICS व SCO सारख्या जागतिक मंचांवर मजबूत सहकार्य ठेवतात. बदलत्या भू-राजकीय वातावरणात ही भागीदारी आणखी महत्त्वाची झाली आहे.
या दौऱ्यामुळे दोन्ही देशांना त्यांच्या संबंधांना नवी दिशा देण्याची, व्यापाराचे संतुलन राखण्याची आणि भविष्यात वेगाने वाढ होण्याची शक्यता असलेल्या क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करण्याची संधी मिळेल.
राष्ट्रपती मुर्मू यांचा रात्रीच्या जेवणाचा कार्यक्रम
शुक्रवारी संध्याकाळी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू देखील पुतिन यांच्या सन्मानार्थ रात्रीचे जेवण देतील. हा भारताकडून दिला जाणारा एक मोठा सन्मान आहे आणि हे देखील एक संकेत आहे की दोन्ही देशांना राजकीय स्तरावर आपले संबंध आणखी मजबूत ठेवायचे आहेत. या रात्रीच्या जेवणामध्ये भारत सरकारचे वरिष्ठ अधिकारी, महत्त्वाचे धोरणकर्ते आणि उद्योग जगतातील प्रमुख व्यक्ती सहभागी होतील.
दौऱ्याशी संबंधित महत्त्वाच्या अपेक्षा
या वार्षिक शिखर संमेलनात अनेक महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर करार किंवा सहमती होण्याची अपेक्षा आहे. ऊर्जा, तंत्रज्ञान, संरक्षण, कृषी आणि व्यापार यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये नवीन दिशा दिसू शकते. आर्थिक सहकार्य कसे वाढवता येईल आणि प्रलंबित मुद्द्यांवर पुढे जाऊन व्यावहारिक उपाय कसे शोधता येतील यावर दोन्ही देशांचे लक्ष केंद्रित राहील.
