अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबत सुरू असलेला संघर्ष लवकरच संपुष्टात येऊ शकतो, असे म्हटले आहे. त्याचवेळी येमेनमधील हूती बंडखोरांचे हल्ले, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाढता तणाव आणि कच्च्या तेलाच्या किमतीतील वाढ यामुळे संपूर्ण पश्चिम आशियातील परिस्थिती अधिक गंभीर झाली आहे.
व्हाइट हाऊसमध्ये पत्रकारांशी संवाद साधताना ट्रम्प यांनी सांगितले की, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा पुढे सरकत असून हा वाद दीर्घकाळ चालणार नाही, अशी त्यांना अपेक्षा आहे. अमेरिकेकडे लष्करी संसाधने आणि शस्त्रास्त्रांची कोणतीही कमतरता नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच आवश्यकतेनुसार नव्या शस्त्रास्त्रांचे उत्पादन सातत्याने सुरू असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
ट्रम्प यांनी दावा केला की, इराणने स्वतः चर्चेची पुढाकार घेतली असून दोन्ही देशांमधील चर्चेत सकारात्मक प्रगती होत आहे. त्यांच्या मते, कोणत्याही लष्करी संघर्षापेक्षा राजनैतिक तोडगा सर्व पक्षांच्या हिताचा ठरेल. करार झाल्यास तो प्रादेशिक स्थैर्यासाठी महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो, असे त्यांनी म्हटले. अमेरिकेच्या सुरक्षेसह सहयोगी देशांच्या संरक्षणासाठी अमेरिका पूर्णपणे सज्ज असल्याचे त्यांनी पुन्हा स्पष्ट केले. मात्र चर्चा यशस्वी ठरल्यास तणाव कमी होण्याची शक्यता अधिक असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
दरम्यान, आंतरराष्ट्रीय वृत्तांनुसार होर्मुझ सामुद्रधुनीबाबत अमेरिका आणि इराण यांच्यात संभाव्य कराराच्या दिशेने चर्चा सुरू आहे. इराण आणि ओमान यांच्यात तयार करण्यात आलेल्या मसुद्याला अंतिम स्वरूप देण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याचे सांगितले जात आहे.
होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापार मार्गांपैकी एक असून जागतिक तेलपुरवठ्याचा मोठा हिस्सा या मार्गाने होतो. या मार्गातील कोणताही अडथळा आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारावर व्यापक परिणाम करू शकतो.
येमेनच्या सरकारी सैन्याने दिलेल्या माहितीनुसार, हूती बंडखोरांनी बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनच्या साहाय्याने अनेक लष्करी तळांवर हल्ले केले. या हल्ल्यांमध्ये किमान ३० सैनिकांचा मृत्यू झाला असून अनेक जण जखमी झाले आहेत.
हूती गटाने अदनच्या आखातातील एका सौदी तेलवाहू जहाजावर क्षेपणास्त्र हल्ला केल्याचा दावा केला आहे. अशा प्रकारचे हल्ले सुरू राहिल्यास सागरी व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठ्यावर अतिरिक्त दबाव निर्माण होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, अलीकडील हल्ल्यांमुळे येमेनमधील संघर्ष नव्या टप्प्यात प्रवेश करू शकतो. हूती बंडखोरांनी पूर्व येमेनमधील सरकारी सैन्याच्या अनेक महत्त्वाच्या तळांना लक्ष्य केले असून हे तळ सौदी समर्थित सरकारचे मजबूत आधारस्थान मानले जातात.
सौदी नेतृत्वाखालील आघाडीच्या माहितीनुसार, नजरान विमानतळावरील हल्ल्यात ११ नागरिक जखमी झाले आहेत. दोन्ही बाजूंतील संघर्ष अशाच प्रकारे वाढत राहिल्यास येमेन पुन्हा व्यापक गृहयुद्धाच्या स्थितीत पोहोचू शकतो, असे विश्लेषकांचे म्हणणे आहे.
सागरी देखरेखीच्या आकडेवारीनुसार, होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांच्या संख्येत लक्षणीय घट झाली आहे. तणाव वाढण्यापूर्वी दररोज सुमारे १३० ते १४० जहाजे या मार्गाने जात होती, तर आता ही संख्या मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे.
बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीतील जहाजवाहतुकीवरही परिणाम झाला आहे. हे दोन्ही सागरी मार्ग जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात.
इराणच्या संसदेसमोर अमेरिकेची, इस्रायलची आणि इतर विरोधी देशांची जहाजे रोखण्याचा तसेच नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या जहाजांवर मालमूल्याच्या २० टक्क्यांपर्यंत दंड आकारण्याचा प्रस्ताव सादर करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे.
दुसरीकडे, जगातील आठ प्रमुख शिपिंग संघटनांनी संयुक्त राष्ट्र आणि आंतरराष्ट्रीय सागरी संघटनेकडे होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर कोणतेही अतिरिक्त शुल्क किंवा टोल लागू करू नये, अशी विनंती केली आहे. यामुळे जागतिक शिपिंग खर्च वाढेल आणि महागाईवरही परिणाम होईल, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
दक्षिण लेबनानमधील एका इमारतीत झालेल्या स्फोटात दोन इस्रायली सैनिकांचा मृत्यू झाला असून अन्य चार सैनिक जखमी झाले आहेत. या घटनेनंतर इस्रायली सैन्याने अनेक भागांमध्ये प्रत्युत्तरादाखल हवाई हल्ले केल्याची माहिती आहे.
पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्यात दूरध्वनीवरून चर्चा झाली. दोन्ही नेत्यांनी प्रादेशिक सुरक्षा परिस्थिती, विद्यमान तणाव आणि भारत-इस्रायल धोरणात्मक भागीदारीशी संबंधित विविध मुद्द्यांवर चर्चा केली.
पश्चिम आशियातील तणावाचा परिणाम आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या किमतींवरही दिसून आला. ब्रेंट क्रूडची किंमत प्रति बॅरल ८२ डॉलरच्या पुढे गेली, तर अमेरिकन डब्ल्यूटीआय क्रूडच्या किमतीतही लक्षणीय वाढ नोंदवली गेली. होर्मुझ सामुद्रधुनी किंवा इतर प्रमुख सागरी मार्गांवरील संकट अधिक गडद झाल्यास जागतिक ऊर्जा बाजारातील अस्थिरता वाढू शकते, असे विश्लेषकांचे मत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, पश्चिम आशियातील तणाव हा केवळ प्रादेशिक सुरक्षेचा मुद्दा नसून त्याचा थेट परिणाम जागतिक व्यापार, ऊर्जा पुरवठा, सागरी वाहतूक आणि महागाईवर होऊ शकतो. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा यशस्वी झाल्यास बाजारांना दिलासा मिळू शकतो. मात्र हूती हल्ले, सागरी मार्गांवरील वाढता धोका आणि प्रादेशिक लष्करी हालचालींमुळे परिस्थिती अद्यापही संवेदनशील असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
