नेपाळमध्ये विध्वंसक पूर आणि अचानक आलेल्या पुरानंतर मदत व बचावकार्य सुरू आहे. नऊ दिवसांपासून एका बोगद्यात अडकलेल्या दोन कामगारांना सुरक्षितपणे बाहेर काढण्यात आले आहे. मात्र, रसुवा आणि नुवाकोटमध्ये सुमारे ६०० मुले बेपत्ता असून चितवनमध्ये ९५ मृतदेहांची ओळख पटली आहे.
पूर आणि भूस्खलनग्रस्त भागांमध्ये बचावकार्य सुरू असताना सुमारे नऊ दिवसांपासून बोगद्यात अडकलेल्या दोन कामगारांना बचाव पथकाने सुरक्षितपणे बाहेर काढले.
बोगद्यात आणखी लोक अडकले असण्याची शक्यता बचाव पथकाने व्यक्त केली आहे. त्यामुळे तेथे शोध आणि बचावकार्य सुरूच आहे. संभाव्यतः अडकलेल्या इतर लोकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न अधिकारी आणि बचाव कर्मचारी करत आहेत.
नेपाळच्या अनेक पूरग्रस्त भागांमध्ये बेपत्ता लोकांचा शोध घेण्यासोबतच मृतदेह बाहेर काढण्याचे काम सुरू आहे.
पूरग्रस्त नेपाळमध्ये मृतदेह बाहेर काढणे आणि त्यांची ओळख पटवण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, चितवन जिल्ह्यात सर्वाधिक मृतदेह बाहेर काढण्यात आले आहेत.
आतापर्यंत बाहेर काढलेल्या मृतदेहांपैकी ९५ जणांची ओळख पटली आहे. प्रशासन आणि बचाव पथके बेपत्ता लोकांचा शोध घेण्यासोबतच मृतदेहांची ओळख पटवून ते त्यांच्या कुटुंबीयांपर्यंत पोहोचवण्याची प्रक्रिया राबवत आहेत.
आपत्तीनंतर बाधित कुटुंबांना बेपत्ता नातेवाईकांबाबत माहिती मिळवण्यात अडचणी येत आहेत. विविध भागांतील संपर्क व्यवस्था बाधित झाल्याने प्रशासनालाही अचूक आकडेवारी गोळा करणे कठीण झाले आहे.
अचानक आलेल्या पुरामुळे बाधित रसुवा आणि नुवाकोट जिल्ह्यांत सुमारे ६०० मुले अद्याप बेपत्ता असल्याची माहिती समोर आली आहे.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार, रसुवामध्ये सुमारे २८० मुले बेपत्ता असल्याचे सांगितले जात आहे. नुवाकोटमध्ये ही संख्या ३०० ते ३५० दरम्यान असल्याचे समजते. नुवाकोटच्या विदूर नगरपालिकेतच सुमारे २५० मुले बेपत्ता असल्याची माहिती समोर आली आहे.
प्रशासन शाळा आणि स्थानिक संस्थांकडून मुलांची माहिती गोळा करत आहे. मात्र, संपर्क व्यवस्था विस्कळीत झाल्याने बेपत्ता मुलांची अचूक संख्या निश्चित करणे कठीण झाले आहे.
काही मुले सापडल्याची माहिती समोर आली आहे, तर विविध शाळांकडून नव्याने बेपत्ता मुलांची माहितीही येत आहे. त्यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली आहे.
पूरानंतर दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये २२ शिक्षक आणि शाळेतील कर्मचारीही बेपत्ता असल्याचे सांगण्यात आले आहे. प्रशासन मुले आणि शाळेतील कर्मचाऱ्यांची माहिती गोळा करून त्यांच्या संभाव्य ठिकाणांचा शोध घेण्याचा प्रयत्न करत आहे.
नेपाळचे परराष्ट्रमंत्री शिशिर खानाल यांनी स्पष्ट केले आहे की देशाने भारत, चीन किंवा अमेरिकेकडे हवामान नुकसानभरपाईची मागणी केलेली नाही.
खानाल यांच्या म्हणण्यानुसार, नेपाळची मागणी अशी आहे की आंतरराष्ट्रीय समुदायाने रसुवामध्ये झालेल्या आपत्तीचा हवामान बदलाच्या परिणामांच्या संदर्भात विचार करावा आणि हिमालयीन प्रदेशातील देशांना मदत करण्यासाठी पुढे यावे.
भारताकडून तातडीने मदत आणि बचावकार्य करण्यात आल्याबद्दल त्यांनी कृतज्ञता व्यक्त केली. पूर आणि अचानक आलेल्या पुरानंतर नेपाळ सरकारने आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या गरजेवर भर दिला आहे.
नेपाळ हिमालयीन प्रदेशात स्थित असून, सरकारच्या म्हणण्यानुसार, पर्वतीय भागांवर हवामान बदलाच्या परिणामांचा जागतिक स्तरावर गांभीर्याने विचार केला पाहिजे.
अमेरिकन तंत्रज्ञान कंपनी एनव्हिडियाने वोटेकोशी पुरानंतर मदत आणि पुनर्बांधणीसाठी १० मिलियन डॉलरची मदत देण्याची घोषणा केली आहे. ही रक्कम १ कोटी अमेरिकन डॉलर इतकी असून सुमारे १.५ अब्ज नेपाळी रुपये असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
नेपाळचे अर्थमंत्री स्वर्णिम वाग्ले यांनी एनव्हिडियाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी जेन्सेन हुआंग यांचे मदतीबद्दल आभार मानले.
वाग्ले यांच्या म्हणण्यानुसार, या मदतीनंतर पंतप्रधानांच्या आपत्ती मदत निधीत १० अब्ज नेपाळी रुपयांहून अधिक रक्कम जमा झाली आहे. या निधीचा वापर पूर आणि अचानक आलेल्या पुरामुळे बाधित लोकांच्या मदत आणि पुनर्वसनासाठी केला जाणार आहे.
नेपाळचे पंतप्रधान बालेंद्र शाह, ज्यांना बालेन या नावानेही ओळखले जाते, संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या ८१व्या अधिवेशनात हवामान बदल आणि पर्वतीय प्रदेशांवरील त्याच्या परिणामांचा मुद्दा मांडू शकतात.
रसुवामध्ये विध्वंसक पूर आल्यानंतर शाह यांनी संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या अधिवेशनाला उपस्थित राहण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. त्यानंतर नेपाळच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने त्यांच्या संभाव्य न्यूयॉर्क दौऱ्याची तयारी सुरू केली आहे.
यापूर्वी शाह यांनी महासभेच्या अधिवेशनाला उपस्थित न राहण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यानंतर नेपाळच्या मंत्रिमंडळाने परराष्ट्रमंत्री शिशिर खानाल यांच्या नेतृत्वाखाली एक प्रतिनिधीमंडळ पाठवण्याचा निर्णय घेतला होता.
रसुवातील आपत्तीनंतर हवामान बदल आणि हिमालयीन प्रदेशावरील त्याच्या परिणामांचा मुद्दा नेपाळच्या आंतरराष्ट्रीय कार्यक्रमात पुन्हा समोर आला आहे.
नेपाळच्या पूरग्रस्त भागांसाठी भारताने मदत आणि बचावकार्य सुरू ठेवले आहे. भारताची सहावी आणि सातवी मदत घेऊन जाणारी विमाने गुरुवारी रात्री काठमांडूला पोहोचली.
दोन C-130J विमानांद्वारे एकूण २१.५ टन मदत सामग्री नेपाळमध्ये पोहोचवण्यात आली. यात फॉरेन्सिक किट आणि वैद्यकीय उपकरणांचाही समावेश आहे.
भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयानुसार, मदत सामग्री नेपाळचे विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेषमंत्री महावीर पुन यांच्या स्वाधीन करण्यात आली.
नेपाळमधील भारताचे राजदूत नवीन श्रीवास्तव यांनी सांगितले की, रसुवामध्ये अचानक आलेल्या पुरानंतर नेपाळच्या मदतकार्याला भारताकडून सुरू असलेल्या सातत्यपूर्ण सहकार्याचा हा भाग आहे.नेपाळमधील सुरू असलेल्या बचावकार्यापुढील प्रमुख आव्हानांमध्ये बेपत्ता लोकांची अचूक संख्या निश्चित करणे, बाधित भागांपर्यंत पोहोचणे आणि मृतदेहांची ओळख पटवणे यांचा समावेश आहे. संपर्क व्यवस्था बाधित झाल्याने प्रशासनाला विविध स्रोतांकडून माहिती गोळा करावी लागत आहे.
रसुवा आणि नुवाकोटमधील बेपत्ता मुलांच्या संख्येबाबतही आकडेवारी बदलत आहे. काही मुले सापडल्याची माहिती येत आहे, तर शाळा आणि स्थानिक प्रशासनाकडून नवीन माहितीही मिळत आहे.
दरम्यान, बोगद्यात अडकलेल्या लोकांचा शोध, मृतदेह बाहेर काढणे आणि बाधित कुटुंबांपर्यंत मदत पोहोचवण्याचे काम सुरूच आहे.
नेपाळ सरकारसमोर तातडीच्या मदतीसोबतच बाधित भागांच्या पुनर्बांधणीचे आव्हानही आहे. आंतरराष्ट्रीय मदत, भारताकडून पाठवण्यात आलेली मदत सामग्री आणि खासगी क्षेत्राकडून मिळालेली आर्थिक मदत या प्रयत्नांसाठी वापरली जाणार आहे.
सध्या बचाव संस्था बेपत्ता लोकांचा शोध घेण्याला प्राधान्य देत आहेत. नऊ दिवसांनंतर दोन कामगारांना जिवंत बाहेर काढण्यात आले असले तरी शेकडो मुले आणि इतर बेपत्ता लोकांचा शोध अद्याप सुरू आहे.
