जॉर्डनमधील अमेरिकन लष्करी तळावर क्षेपणास्त्र हल्ल्याचा प्रयत्न झाल्यानंतर अमेरिकेने गुरुवारी सकाळी इराणमधील अनेक लष्करी ठिकाणांवर व्यापक हवाई कारवाई केली. अमेरिकन सेंट्रल कमांड (CENTCOM) ने या मोहिमेची पुष्टी करताना सांगितले की, इराणी इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) शी संबंधित कमांड सेंटर, क्षेपणास्त्र व ड्रोन तळ, किनारी संरक्षण यंत्रणा तसेच नौदलाशी संबंधित लष्करी प्रतिष्ठानांना लक्ष्य करण्यात आले.
अमेरिकन प्रशासनाच्या मते, ही कारवाई प्रदेशात तैनात अमेरिकन सैनिक, आंतरराष्ट्रीय व्यापारी जहाजे आणि आखाती देशांच्या सुरक्षेसाठी करण्यात आली. दरम्यान, इराणने या हल्ल्याचा तीव्र निषेध करत तो आपल्या सार्वभौमत्वाचे उल्लंघन असल्याचे म्हटले आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी कारवाईपूर्वी आणि त्यानंतर इराणविरोधात कठोर भूमिका घेतली. त्यांनी सांगितले की, इराणकडून डागण्यात आलेली पाच क्षेपणास्त्रे अमेरिकन संरक्षण यंत्रणेने हवेतच यशस्वीरीत्या निष्प्रभ केली. मात्र, हल्ल्याचा प्रयत्न अमेरिका दुर्लक्षित करणार नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. अमेरिकन सैनिक किंवा सहयोगी देशांच्या सुरक्षेला धोका निर्माण करण्याचे प्रयत्न सुरू राहिल्यास अमेरिका अधिक कठोर लष्करी पावले उचलण्यास मागेपुढे पाहणार नाही, असा इशाराही त्यांनी दिला. तसेच परिस्थिती अनुकूल राहिल्यास भविष्यात राजनैतिक तोडग्याची शक्यता पूर्णपणे संपलेली नसल्याचेही त्यांनी संकेत दिले.
CENTCOM च्या माहितीनुसार, या कारवाईत IRGC ची कमांड अँड कंट्रोल केंद्रे, लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्र युनिट्स, ड्रोन प्रक्षेपण सुविधा, किनारी संरक्षण नेटवर्क आणि सागरी लष्करी संरचनेशी संबंधित ठिकाणांना लक्ष्य करण्यात आले. अमेरिकन लष्कराच्या मते, या ठिकाणांचा वापर प्रदेशातील अमेरिकन दलांवर आणि आंतरराष्ट्रीय सागरी वाहतुकीवर संभाव्य हल्ल्यांच्या तयारीसाठी केला जात होता.
इराणच्या सरकारी माध्यमांनुसार, अबादान, बुशेहर, बंदर अब्बास, अबू मूसा, किश आणि केश्म बेटांसह अनेक भागांत स्फोटांचे आवाज ऐकू आले. बुशेहर प्रांत विशेषतः संवेदनशील मानला जातो, कारण येथे इराणचा प्रमुख अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. मात्र, सर्व स्फोट थेट अमेरिकन हल्ल्यांमुळे झाले की नाही, याबाबत इराणी अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट माहिती दिलेली नाही. अनेक ठिकाणी सुरक्षा यंत्रणांनी तपास सुरू केला आहे.
हवाई हल्ल्यांदरम्यान केश्म बेटावरील एका निवासी इमारतीलाही फटका बसला. स्थानिक प्रशासनाच्या माहितीनुसार, इमारतीच्या ढिगाऱ्याखाली अनेक लोक अडकल्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. बचाव पथकांनी तातडीने मदतकार्य सुरू करून दोन जखमी मुलांना रुग्णालयात दाखल केले. बेपत्ता नागरिकांचा शोध सुरू असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. नागरी भागातील नुकसानीची स्वतंत्र पुष्टी अद्याप झालेली नाही.
CENTCOM ने नंतर जाहीर केले की, इराणविरोधातील नियोजित लष्करी मोहीम पूर्ण झाली आहे. अमेरिकन लष्कराच्या मते, या कारवाईचा उद्देश अमेरिकन सैनिक, व्यापारी जहाजे आणि प्रादेशिक सहयोगींना धोका निर्माण करू शकणाऱ्या इराणच्या लष्करी क्षमतांना कमकुवत करणे हा होता. ही कारवाई व्यापक युद्धाची सुरुवात नसून अलीकडील सुरक्षा आव्हानांना दिलेले लष्करी प्रत्युत्तर असल्याचेही अमेरिकेने स्पष्ट केले.
प्रादेशिक तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि सौदी अरेबियाने इराकमधील इराणसमर्थित पॉप्युलर मोबिलायझेशन फोर्स (PMF) च्या तळांवर संयुक्त हवाई हल्ले केल्याच्या बातम्याही समोर आल्या आहेत. PMF च्या माहितीनुसार, या हल्ल्यांमध्ये किमान 20 लढवय्यांचा मृत्यू झाला असून अनेक जण जखमी झाले आहेत. या घटनांची व्यापक स्तरावर पुष्टी झाल्यास पश्चिम आशियातील सुरक्षा परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची होऊ शकते.
तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इजिप्तमधील दमियत्ता बंदरात अमेरिकन गॅस साठवण टँकरवर ड्रोनद्वारे हल्ला झाल्याची माहिती समोर आली. हल्ल्यानंतर जहाजाला आग लागली होती. मात्र, स्थानिक प्रशासन आणि अग्निशमन दलाने वेळेत आग आटोक्यात आणली. या घटनेचा तपास सुरू असून अद्याप कोणत्याही संघटनेने हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारलेली नाही.
इराणी नौदलाने होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि आसपासच्या सागरी क्षेत्रावर आपले नियंत्रण असल्याचा दावा केला असून, त्यांच्या परवानगीशिवाय कोणतेही जहाज सुरक्षितपणे ये-जा करू शकत नसल्याचे म्हटले आहे. जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यासाठी महत्त्वाच्या या सागरी मार्गाच्या सुरक्षेबाबत आंतरराष्ट्रीय समुदायाची चिंता वाढत असताना हे विधान करण्यात आले. तज्ज्ञांच्या मते, या मार्गात अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक तेलपुरवठा आणि सागरी व्यापारावर व्यापक परिणाम होऊ शकतो.
वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या बाजारात तीव्र चढ-उतार दिसून आले. सुरुवातीच्या व्यवहारात ब्रेंट क्रूडचा भाव सुमारे 90 डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचला होता. त्यानंतर किंमतीत काहीशी नरमाई येऊन तो सुमारे 89.45 डॉलर प्रति बॅरलवर व्यवहार करताना दिसला. WTI क्रूडचा भाव घसरून सुमारे 83.90 डॉलर प्रति बॅरलवर आला. ऊर्जा तज्ज्ञांच्या मते, प्रादेशिक संघर्ष अधिक तीव्र झाल्यास किंवा होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाहतुकीत अडथळा निर्माण झाल्यास तेलाच्या किमती पुन्हा वेगाने वाढू शकतात.
अमेरिका आणि इराणमधील वाढत्या लष्करी तणावामुळे पश्चिम आशियातील सुरक्षा परिस्थितीबाबत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चिंता व्यक्त होत आहे. सातत्याने सुरू असलेली लष्करी कारवाई, प्रत्युत्तरात्मक इशारे आणि धोरणात्मक सागरी मार्गांवरील वाढती हालचाल यांचा आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ, ऊर्जा पुरवठा आणि प्रादेशिक स्थैर्यावर परिणाम होऊ शकतो. आगामी काळात दोन्ही देश लष्करी कारवाई पुढे नेतात की तणाव कमी करण्यासाठी राजनैतिक प्रयत्नांना प्राधान्य देतात, याकडे लक्ष लागले आहे.
