उत्तर प्रदेशात सप्टेंबरच्या अखेरच्या दिवसांत हवामानाने अचानक बदललेले रूप अनेक भागांत दिसून येत आहे. काही ठिकाणी एकाच वेळी पाऊस, पाणी साचणे, नद्यांना आलेला पूर आणि धुक्याचा सामना करावा लागत आहे. सलग पावसानंतर अनेक जिल्ह्यांत नद्यांची पाणीपातळी वाढली असून नदीकाठची धूप वेगाने होत आहे. बाराबंकीमध्ये सरयू नदीच्या वेगवान प्रवाहाने नदीकाठावरील धार्मिक स्थळे आणि घरे प्रभावित झाली, तर बदायूंमध्येही सोत नदीच्या पाणीपातळीत वाढ झाल्याने रस्ते आणि संपर्कमार्गांवरून पाणी वाहत आहे. दुसरीकडे, पावसानंतर पश्चिम उत्तर प्रदेशातील काही भागांत सकाळच्या वेळी अचानक दाट धुके पसरले. त्यामुळे सप्टेंबरच्या अखेरीसच लोकांना जानेवारीसारखी थंडी आणि धुक्याचा अनुभव आला.
गेल्या काही दिवसांपासून उत्तर प्रदेशातील अनेक भागांत सलग पावसाचा सिलसिला सुरू आहे. मुसळधार पावसामुळे शहरांपासून गावांपर्यंत पाणी साचण्याची स्थिती निर्माण झाली आहे. अनेक ठिकाणी रस्ते पाण्याखाली गेले असून सखल भागांतील घरांपर्यंत पाणी पोहोचले आहे. शेतांमध्ये उभ्या असलेल्या पिकांचेही नुकसान होण्याची शक्यता वाढली आहे. राज्यात मागील सुमारे 60 तासांत अतिवृष्टी आणि वादळामुळे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाल्याचे अहवाल समोर आले आहेत. उपलब्ध अहवालानुसार, या कालावधीत 56 जणांचा मृत्यू, 46 जण जखमी आणि 1,021 घरे बाधित झाल्याची माहिती देण्यात आली होती.
पावसानंतर हवामानातील दुसरा बदल बदायूंमध्ये दिसून आला. मंगळवारी सकाळी जिल्ह्यात अचानक दाट धुके पसरले. सप्टेंबरच्या अखेरच्या दिवसांत एवढे धुके पाहून स्थानिक नागरिकही आश्चर्यचकित झाले. सकाळी सुमारे सहा वाजता शहर आणि आसपासच्या भागांत दृश्यमानता मोठ्या प्रमाणात कमी झाली. रस्त्यांवरून जाणाऱ्या वाहनचालकांना दिवे लावून पुढे जावे लागले. सलग पावसानंतर वातावरणातील आर्द्रता वाढणे आणि सकाळच्या तापमानातील बदल यामुळे धुक्याची ही स्थिती निर्माण झाली.
धुक्याचा परिणाम केवळ शहरापुरता मर्यादित राहिला नाही. ग्रामीण भागातील शेतांमध्ये, रस्त्यांवर आणि मोकळ्या परिसरातही धुके दिसून आले. सामान्यतः सप्टेंबरच्या शेवटच्या आठवड्यात उत्तर प्रदेशातील बहुतांश भागांत उष्णता आणि दमटपणाचा प्रभाव असतो. मात्र, यंदा सलग पावसामुळे हवामानाचा मिजाज बदलला आहे. बदायूंमध्ये नागरिकांनी सकाळच्या वेळी हलकी थंडीही जाणवली. कमी दृश्यमानतेमुळे वाहनचालकांना अतिरिक्त काळजी घ्यावी लागली.
दरम्यान, या पावसामुळे बाराबंकीमध्ये सरयू नदीची पाणीपातळी आणि प्रवाह वाढल्याने परिस्थिती गंभीर झाली आहे. नदीच्या वेगवान धूपेमुळे हेतमापूर परिसरातील नदीकाठावरील धार्मिक स्थळे आणि अनेक घरे प्रभावित झाली आहेत. लाईव्ह हिंदुस्तानच्या अहवालानुसार, मशीद, शिव मंदिर आणि सुमारे 10 घरे नदीच्या प्रवाहात वाहून गेली. इतर अहवालांमध्येही नदीच्या धूपेमुळे धार्मिक स्थळे आणि मोठ्या संख्येने घरे प्रभावित झाल्याची माहिती समोर आली आहे.
नदीचा प्रवाह ज्या वेगाने काठाची जमीन वाहून नेत आहे, त्यामुळे आसपासच्या नागरिकांची चिंता वाढली आहे. ग्रामस्थांना घरांमधील सामान बाहेर काढून सुरक्षित ठिकाणी जाण्यास भाग पडले आहे. शेतजमीन आणि वस्तीच्या दरम्यान धूप सातत्याने पुढे सरकत आहे. नदीकाठावर राहणाऱ्या कुटुंबांना सुरक्षित ठेवणे आणि धूपग्रस्त भागांत तातडीने मदत पोहोचवणे हे प्रशासनासमोरील प्रमुख आव्हान आहे.
बाराबंकीमध्ये अधिकाऱ्यांनी घटनास्थळी पोहोचून परिस्थितीचा आढावा घेतला. अहवालानुसार एडीएम निरंकार सिंह, एसपी अर्पित विजय वर्गीय, एएसपी विवेक तिवारी आणि इतर अधिकारी हेतमापूर येथे पोहोचले होते. एसडीएम आणि तहसीलदारही घटनास्थळी उपस्थित होते. प्रशासकीय पथके नदीचा प्रवाह आणि धूपेच्या स्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवत आहेत.
नदीची वाढती पाणीपातळी ही धरणांमधून सोडल्या जाणाऱ्या पाण्याशीही संबंधित असल्याचे सांगितले जात आहे. बाराबंकी पूर विभागाच्या कार्यकारी अभियंत्यांच्या हवाल्याने दिलेल्या अहवालात गिरजा बॅराज आणि शारदा बॅराजमधून पाण्याचा विसर्ग सुरू असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे घाघरा-सरयू नदीची पाणीपातळी वाढली असून नदी वेगवान प्रवाहाने वाहत आहे. प्रशासन आणि सिंचन विभागाची पथके नदीकाठावर बचावकार्य करत आहेत.
बाराबंकीमध्ये नदीच्या धूपेमुळे धार्मिक स्थळांसह ग्रामीण वस्तीही प्रभावित झाली आहे. अनेक घरे नदीत वाहून गेल्यानंतर स्थानिक नागरिकांसमोर निवासाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. ग्रामस्थांच्या म्हणण्यानुसार, नदीचा प्रवाह सातत्याने जमीन वाहून नेत असून धूप याच वेगाने सुरू राहिल्यास आसपासच्या इतर घरांवर आणि धार्मिक स्थळांवरही धोका वाढू शकतो. प्रशासनाकडून संवेदनशील ठिकाणी देखरेख आणि बचावकार्य सुरू आहे.
दरम्यान, बदायूंमध्येही पाऊस आणि नदीच्या वाढलेल्या पाणीपातळीमुळे रस्ते संपर्क प्रभावित झाला आहे. सोत नदीची पाणीपातळी वाढल्याने बिसौली-सहसवान मार्गावरील वाहतूक कठीण झाली आहे. अहवालानुसार, शाहबाद-कछला महामार्गावरील रानेट चौकाजवळ बिल्सी-इस्लामनगर मार्गाच्या पर्यायी वळणाच्या रस्त्यावरून नदीचे पाणी वाहत होते. त्यामुळे प्रवाशांसाठी हा मार्ग ओलांडणे धोकादायक ठरले.
सलग पावसामुळे बदायूं जिल्ह्यात यापूर्वीही मोठ्या प्रमाणावर पाणी साचण्याची स्थिती निर्माण झाली आहे. दोन दिवसांत 138 मिलीमीटर पाऊस नोंदल्याचा अहवाल आहे. पावसामुळे प्रमुख रस्त्यांपासून वस्त्यांमधील गल्लीपर्यंत पाणी साचले होते. खरीप पिकांचेही नुकसान झाल्याची माहिती समोर आली आहे. अनेक ठिकाणी वीजपुरवठा प्रभावित झाला आणि झाडे कोसळल्याने मार्ग बंद झाले.
बदायूंमध्ये सलग पावसामुळे शहरातील सखल भागांत पाणी साचल्याने नागरिकांना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला. जोगीपुरा, गांधी ग्राउंड रोड, नेकपूर, पनवाडी, शिवपूरम आणि जवाहरपुरी या भागांत पाणी साचल्याची माहिती समोर आली. अनेक ठिकाणी नाले ओसंडून वाहिल्याने पावसाच्या पाण्याचा निचरा प्रभावित झाला. त्याचवेळी मुसळधार पाऊस आणि जमिनीतील वाढलेल्या आर्द्रतेमुळे झाडे कोसळण्याचा धोका वाढला.
बदायूंमध्ये पावसादरम्यान डीएम रोडवर एकामागोमाग अनेक झाडे कोसळल्याने वाहतूक प्रभावित झाली. झाडे कोसळल्याने वीजवाहिन्यांवरही परिणाम झाला आणि काही भागांत वीजपुरवठा खंडित राहिला. रस्त्यावर झाडे पडल्याने वाहनचालकांना अडचणी आल्या आणि काही काळ मार्ग बंद ठेवावा लागला. सलग पावसादरम्यान प्रशासन आणि संबंधित विभागांच्या पथकांना रस्ते मोकळे करून वाहतूक पूर्ववत करण्यासाठी काम करावे लागले.
उत्तर प्रदेशातील इतर भागांतही पाऊस आणि नद्यांच्या वाढत्या पाणीपातळीमुळे परिस्थिती प्रभावित झाली आहे. कुशीनगरमध्ये नेपाळमधून पाणी सोडल्यानंतर नारायणी म्हणजेच गंडक नदीला पूरस्थिती निर्माण झाली आहे. प्रयागराज परिसरात सलग पाऊस आणि मध्य प्रदेशातून येणाऱ्या नद्यांच्या वाढत्या पाणीपातळीचा परिणाम दिसून आला. केन, बेतवा आणि टोंस नद्यांची पाणीपातळी वाढल्याने यमुना नदीवरील दबावही वाढल्याचे सांगितले जात आहे.
वाराणसीमध्येही पावसाचा परिणाम वाहतुकीवर झाला आहे. राष्ट्रीय महामार्ग-19 वर अखरी ते भिखारीपूरदरम्यान अनेक ठिकाणी पाणी साचल्याची माहिती समोर आली. रस्त्यावर पाणी साचणे आणि ठिकठिकाणी खड्डे असल्याने वाहनचालकांना अडचणी आल्या. पावसाच्या पाण्याचा निचरा प्रभावित झाल्याने रस्त्यावरून जाणाऱ्या दुचाकी आणि ऑटोचालकांसाठी धोका वाढला.
हवामान विभागाच्या ताज्या अपडेटनुसार, 29 सप्टेंबर रोजी उत्तर प्रदेशातील अनेक जिल्ह्यांत पाऊस आणि मेघगर्जनेसह पावसाची शक्यता आहे. पश्चिम आणि पूर्व या दोन्ही भागांतील अनेक जिल्ह्यांना पावसाची शक्यता असलेल्या क्षेत्रांत ठेवण्यात आले आहे. मेरठ, बदायूं, अलीगड, बरेली, मुरादाबाद, वाराणसी, प्रयागराज, गोरखपूर, अयोध्या, देवरिया आणि कुशीनगर यांसह अनेक जिल्ह्यांत पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. पूर्व उत्तर प्रदेशात 30 सप्टेंबरपर्यंत पावसाची गतिविधी सुरू राहण्याची शक्यताही व्यक्त करण्यात आली आहे.
मात्र हवामानातील गतिविधी हळूहळू कमी होण्याचे संकेतही मिळत आहेत. एका हवामान अहवालानुसार, उत्तर प्रदेशात 29 सप्टेंबरनंतर पावसाच्या गतिविधीत घट होऊन तापमानात वाढ होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आगामी दिवसांत पाणी साचलेल्या भागांत पाण्याची पातळी कमी होण्याची शक्यता आहे. मात्र नदीकाठच्या भागांत धूप आणि पाणीपातळीच्या स्थितीवर लक्ष ठेवणे आवश्यक राहणार आहे.
पावसाच्या या कालावधीमुळे शेतकऱ्यांची चिंताही वाढली आहे. शेतांमध्ये आधीच असलेल्या आर्द्रतेदरम्यान सलग पाऊस झाल्याने भात आणि इतर खरीप पिकांवर परिणाम होऊ शकतो. ज्या भागांत शेतांमध्ये दीर्घकाळ पाणी साचेल, तेथे पिकांचे नुकसान होण्याची शक्यता अधिक असेल. प्रशासन आणि कृषी विभागासमोर आता पिकांच्या नुकसानीचे मूल्यांकन करून प्रभावित शेतकऱ्यांपर्यंत मदत पोहोचवण्याचे आव्हानही राहणार आहे.
सध्या उत्तर प्रदेशातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये पावसानंतर निर्माण झालेली परिस्थिती पूर्णपणे सामान्य झालेली नाही. काही ठिकाणी नदीचे पाणी रस्त्यावरून वाहत आहे, काही ठिकाणी शेतांमध्ये पाणी साचले आहे, तर काही ठिकाणी नदीकाठची जमीन सातत्याने वाहून जात आहे. बाराबंकीतील सरयू नदीची धूप आणि बदायूंमधील सोत नदीच्या वाढलेल्या पाणीपातळीमुळे पाऊस थांबल्यानंतरही पूर आणि धूपेचा धोका तात्काळ संपत नसल्याचे दिसून आले आहे. प्रशासनाची पथके संवेदनशील भागांवर लक्ष ठेवून आहेत आणि नागरिकांना पाणी साचलेल्या किंवा वेगवान प्रवाह असलेल्या मार्गांवर अनावश्यक धोका न पत्करण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.
