सोमवारपासून संसदेचे हिवाळी अधिवेशन सुरू होत आहे, ज्यामध्ये अनेक मुद्द्यांवर सरकार आणि विरोधकांमध्ये आधीच मतभेद दिसून येत आहेत. याव्यतिरिक्त, संसदेत 'वंदे मातरम' आणि 'जय हिंद' या घोषणांवरूनही गदारोळ होण्याची शक्यता आहे.
बंगालचे राजकारण: पश्चिम बंगालमध्ये पुढील वर्षी होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकांची तयारी आधीच वेग घेऊ लागली आहे. भाजप आणि तृणमूल काँग्रेस (TMC) हे दोन्ही पक्ष 'वंदे मातरम'च्या मुद्द्यावरून राज्यात आपली राजकीय स्थिती मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. त्याचबरोबर, सोमवारपासून सुरू होणाऱ्या संसदेच्या हिवाळी अधिवेशनातही दोन्ही पक्ष समोरासमोर येऊ शकतात.
राज्यसभा सचिवालयाने 24 नोव्हेंबर रोजी जारी केलेल्या बुलेटिनमध्ये खासदारांना ‘वंदे मातरम’ आणि ‘जय हिंद’ यांसारख्या घोषणा संसदेत देऊ नयेत असे सांगितले आहे. या आदेशानंतर राजकीय वाद तीव्र झाला आहे. विरोधकांनी भाजप-समर्थित केंद्र सरकारवर स्वातंत्र्याच्या प्रतीकांबाबत अस्वस्थ असल्याचा आरोप केला आहे. बुलेटिनमध्ये खासदारांना आठवण करून देण्यात आली आहे की, सभागृहाच्या कामकाजादरम्यान ‘धन्यवाद, थँक यू, जय हिंद, वंदे मातरम’ किंवा इतर कोणत्याही प्रकारच्या घोषणा देऊ नयेत. याचा उद्देश सभागृहाची गांभीर्यता आणि प्रतिष्ठा राखणे हा असल्याचे म्हटले आहे. मात्र, या निर्देशामुळे राजकीय चर्चा सुरू झाली आहे.
ममता बॅनर्जींनी केंद्रावर साधला निशाणा
पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांनी या आदेशावरून केंद्र सरकारला थेट लक्ष्य केले. त्या म्हणाल्या,
'आम्ही जय बांग्ला, बांग्लामध्ये बोलतो आणि वंदे मातरम म्हणतो. हे आमचे राष्ट्रगीत आणि स्वातंत्र्याची घोषणा आहे. ज्या घोषणेने आमचे स्वातंत्र्यसैनिक लढले, तिच्याशी कोणी टक्कर घेतल्यास ते धुळीस मिळतील.'
याला प्रत्युत्तर म्हणून, TMC ने राज्यातील सर्व सरकारी आणि सरकार-अनुदानित शाळांमध्ये ‘बांग्लार माटी, बांग्लार जोल’ हे गीत गायन अनिवार्य केले आहे. याला आता राज्य गीताचा दर्जा देण्यात आला आहे.
भाजपने 150 वर्षांचा उत्सव साजरा केला
भाजपने 7 नोव्हेंबर रोजी राष्ट्रगीत वंदे मातरमच्या 150 वर्षांची पूर्तता झाल्यानिमित्त राज्यात अनेक ठिकाणी सामूहिक गायनाचे आयोजन केले. पक्षाने याला बंगाली संस्कृती आणि अस्मितेशी जोडून सादर केले. इतिहासात हे गीत बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी लिहिले आणि रवींद्रनाथ टागोर यांनी गायले. हे केवळ 1905 च्या बंगाल फाळणीचे प्रतीक बनले नाही, तर स्वातंत्र्य संग्रामादरम्यान भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांचा आवाजही बनले.
दरम्यान, अली मदानी यांनी सांगितले की, कोणताही नारा किंवा गीत विशिष्ट समुदायावर लादणे चुकीचे आहे. त्यांनी पंतप्रधान मोदींच्या विधानावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत म्हटले की, वंदे मातरममधील काही भाग वगळण्याला फाळणीशी जोडणे दिशाभूल करणारे आहे. संसदीय कार्यमंत्री किरेन रिजिजू यांनी रविवारी सर्वपक्षीय बैठकीनंतर सांगितले की, वंदे मातरम हे आपल्या स्वातंत्र्य संग्रामाचा महत्त्वाचा भाग आहे. बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी ते 150 वर्षांपूर्वी लिहिले. हा कोणताही राजकीय अजेंडा नाही. जर चर्चा करायची असेल तर तो सर्व पक्षांसमोर मांडला जाईल.
राजकीय संघर्ष
एक दिवसापूर्वी भाजप नेते अमित मालवीय यांनी काँग्रेस आणि TMC वर हल्ला चढवला. ते म्हणाले की, संसदेत जारी केलेल्या निर्देशामुळे दोन्ही पक्ष ज्याप्रकारे विरोध करत आहेत, ती पूर्णपणे ‘राजकीय नौटंकी’ आहे. मालवीय यांनी स्पष्ट केले की, हा नियम दशकांपासून लागू आहे आणि तो कोणत्याही सरकारने नाही, तर लोकसभा आणि राज्यसभेच्या पीठासीन अधिकाऱ्यांनी तयार केला आहे.
भाजप याचा वापर निवडणुकीची रणनीती म्हणून करत राज्यात राष्ट्रीय प्रतीकांना समर्थन मिळवून आणि सांस्कृतिक अस्मिता आपल्या बाजूने वळवण्याचा प्रयत्न करत आहे. तर, TMC याला आपली ओळख आणि बंगाली अस्मितेचा बचाव म्हणून सादर करत आहे.
