WhatsApp वर अनोळखी नंबरवरून आलेल्या बँकेच्या मेसेजला 'NO' असे उत्तर दिल्याने बँक खात्यातून पैसे कापले जात असल्याच्या बातमीमुळे अनेकांमध्ये चिंता निर्माण झाली होती. मात्र, केवळ 'NO' असे उत्तर दिल्याने खात्यातून पैसे काढले जाऊ शकत नाहीत, असे सायबर तज्ज्ञ अमित दुबे यांनी स्पष्ट केले आहे. त्यांच्या मते, खरा धोका त्यानंतर पाठवण्यात येणाऱ्या बनावट लिंक आणि बँकिंगशी संबंधित गोपनीय माहिती शेअर करण्यामध्ये आहे.
WhatsApp वर बँकेच्या नावाने येणाऱ्या मेसेजच्या माध्यमातून होणाऱ्या नव्या सायबर फसवणुकीची सध्या चर्चा सुरू आहे. एका व्यक्तीने अनोळखी नंबरवरून आलेल्या मेसेजला केवळ 'NO' असे उत्तर दिल्यानंतर त्याच्या बँक खात्यातून पैसे काढले गेल्याचा दावा करण्यात आला होता. या प्रकरणी हैदराबाद पोलिसांनीही नागरिकांना सावध केले होते. आता सायबर तज्ज्ञ अमित दुबे यांनी अशा मेसेजच्या माध्यमातून सायबर गुन्हेगार नागरिकांना कशा प्रकारे जाळ्यात ओढतात, याची माहिती दिली आहे.
सायबर तज्ज्ञ अमित दुबे यांच्या म्हणण्यानुसार, WhatsApp वरील एखाद्या मेसेजला 'NO' असे उत्तर दिल्याने बँक खात्यातून पैसे काढणे शक्य नाही. सायबर गुन्हेगार या उत्तराचा वापर संभाषण पुढे सुरू ठेवण्यासाठी करतात. एखाद्या व्यक्तीने त्यांच्या मेसेजला प्रतिसाद दिल्यानंतर संबंधित व्यक्ती त्यांच्या संदेशांकडे लक्ष देत असल्याची माहिती त्यांना मिळते.
अमित दुबे यांनी यासाठी एक उदाहरण दिले आहे. समजा, एखाद्या अनोळखी WhatsApp नंबरच्या प्रोफाइल फोटोवर SBI चा लोगो आहे. त्या नंबरवरून तुम्हाला मेसेज येतो की तुमच्या बँक खात्यातून 30 हजार रुपये कापले गेले आहेत. जर हा व्यवहार तुम्ही केला नसेल, तर तातडीने 'NO' असे उत्तर द्या, असे त्यामध्ये सांगितले जाते.
अचानक खात्यातून पैसे कापल्याचा मेसेज आल्याने कोणतीही व्यक्ती घाबरू शकते. अशा परिस्थितीत घाईघाईने कोणतीही पडताळणी न करता उत्तर दिले जाऊ शकते. सायबर गुन्हेगारांना नेमकी हीच परिस्थिती निर्माण करायची असते. त्यानंतर त्यांना फसवणुकीची पुढील प्रक्रिया सुरू करण्याची संधी मिळते.
एखाद्या व्यक्तीने 'NO' असे उत्तर दिल्यानंतर सायबर गुन्हेगार बँकेचे कर्मचारी असल्याचे भासवून दुसरा मेसेज पाठवू शकतात. त्यामध्ये तुमच्या खात्यात संशयास्पद व्यवहार झाल्याचे सांगितले जाते. हा व्यवहार थांबवण्यासाठी बँक खात्याशी संबंधित माहिती तातडीने पडताळून घेणे आवश्यक असल्याचे सांगितले जाते.
यासोबत एक लिंकही पाठवली जाऊ शकते. ही लिंक दिसायला बँकेच्या अधिकृत वेबसाइटसारखी असू शकते. मात्र, प्रत्यक्षात ती सायबर गुन्हेगारांनी तयार केलेली बनावट वेबसाइट असू शकते.
एखाद्या व्यक्तीने या पेजवर बँकिंगशी संबंधित माहिती, पासवर्ड किंवा OTP टाकल्यास त्याचा गैरवापर होऊ शकतो. याशिवाय, सायबर गुन्हेगार UPI पेमेंट रिक्वेस्ट पाठवून संबंधित व्यक्तीकडून ती स्वीकारून घेण्याचाही प्रयत्न करू शकतात.
मात्र, केवळ लिंक उघडल्याने किंवा UPI रिक्वेस्ट पाहिल्याने आपोआप पैसे कापले जातीलच असे नाही. सामान्यतः पेमेंटला मंजुरी मिळाल्यानंतर किंवा इतर संवेदनशील माहिती मिळवल्यानंतरच सायबर गुन्हेगारांना खात्यातील रक्कम काढता येते.
ऑक्टोबर 2026 मध्ये हैदराबादचे पोलीस आयुक्त व्ही. सी. सज्जनार यांनी WhatsApp च्या माध्यमातून होणाऱ्या सायबर फसवणुकीबाबत नागरिकांना सतर्क केले होते. त्यावेळी एका व्यक्तीच्या बँक खात्यातून पैसे काढल्याचे प्रकरण समोर आले होते. या घटनेची सोशल मीडियावरही मोठ्या प्रमाणात चर्चा झाली होती.
सुरुवातीला प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तांनुसार, पीडित व्यक्तीने WhatsApp वर आलेल्या एका मेसेजला केवळ 'NO' असे उत्तर दिले होते. त्याने कोणालाही OTP सांगितला नव्हता किंवा कोणतीही अनोळखी लिंक उघडली नव्हती, असे सांगण्यात आले होते. तरीही त्याच्या खात्यातून पैसे कापल्याचे समोर आले होते.
मात्र, या प्रकरणात पैसे नेमक्या कोणत्या तांत्रिक पद्धतीने काढण्यात आले, याची संपूर्ण माहिती सार्वजनिक करण्यात आलेली नव्हती. सायबर तज्ज्ञ अमित दुबे यांनी स्पष्ट केले की, गुन्हेगार अनेकदा अशा मेसेजच्या माध्यमातून नागरिकांशी संभाषण सुरू करतात. त्यानंतर वेगवेगळ्या कारणांचा आधार घेत बनावट लिंक पाठवतात किंवा पेमेंट रिक्वेस्ट स्वीकारण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे केवळ 'NO' असे उत्तर दिल्यानेच बँक खात्यातून पैसे कापले गेल्याचे सिद्ध होत नाही.
सध्या WhatsApp वर बँकांच्या नावाने मेसेज येणे सामान्य झाले आहे. अनेक बँका ग्राहकांना आवश्यक माहिती देण्यासाठी या माध्यमाचा वापर करतात. मात्र, सायबर गुन्हेगार बँकेचा लोगो वापरून नागरिकांना मेसेज पाठवतात, तेव्हा फसवणुकीचा धोका निर्माण होतो. अनेकदा प्रोफाइल फोटो पाहून नागरिकांना हा मेसेज खरोखर बँकेकडूनच आला असल्याचा विश्वास बसतो.
प्रत्यक्षात WhatsApp प्रोफाइलवर कोणत्याही बँकेचा फोटो वापरता येऊ शकतो. केवळ बँकेचे नाव किंवा बिझनेस अकाउंट दिसत असल्याने मेसेज पाठवणारी व्यक्ती बँकेची अधिकृत कर्मचारी असल्याचे निश्चित होत नाही.
समजा, तुम्हाला अचानक खात्यातून पैसे कापल्याचा किंवा बँक खाते बंद होणार असल्याचा मेसेज आला, तर तातडीने उत्तर देण्याऐवजी तुमच्या बँकेचे अधिकृत अॅप उघडा. त्यामध्ये खात्यातील शिल्लक रक्कम आणि अलीकडील व्यवहारांची माहिती तपासा.
मेसेजमध्ये कोणतीही लिंक दिली असल्यास त्यावर बँकिंगशी संबंधित माहिती भरणे टाळा. तुमचा OTP, UPI PIN आणि पासवर्ड कोणालाही सांगू नका. विशेषतः पैसे परत पाठवण्याच्या नावाखाली कोणी UPI PIN मागत असल्यास असा व्यवहार संशयास्पद असल्याचे समजावे.
भारतीय रिझर्व्ह बँकेनेही स्पष्ट केले आहे की, UPI द्वारे पैसे प्राप्त करण्यासाठी PIN टाकण्याची आवश्यकता नसते.
