झिम्बाब्वेमधील शास्त्रज्ञांनी Musango matusadonaensis या डायनासोरच्या नव्या प्रजातीचा शोध लावला असून, हा डायनासोर सुमारे 21 कोटी वर्षांपूर्वी उशिरच्या ट्रायसिक (Late Triassic) कालखंडात पृथ्वीवर अस्तित्वात होता. संशोधकांच्या मते, या शोधामुळे दक्षिण आफ्रिकेतील प्राचीन परिसंस्था आणि डायनासोरच्या सुरुवातीच्या उत्क्रांतीचा अधिक चांगल्या प्रकारे अभ्यास करण्यास मदत होईल.
तज्ज्ञांच्या मते, Musango matusadonaensis ही झिम्बाब्वेमध्ये अधिकृतपणे नामांकित करण्यात आलेली केवळ पाचवी डायनासोर प्रजाती आहे. त्यामुळे या शोधाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे, कारण आफ्रिकेतील अनेक भागांमध्ये जीवाश्म संशोधन तुलनेने मर्यादित राहिले आहे. हा जीवाश्म झिम्बाब्वेमधील प्रसिद्ध लेक करिबा (Lake Kariba) परिसरातून मिळाला आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, भविष्यात या भागात आणखी महत्त्वाचे जीवाश्म सापडण्याची शक्यता आहे.
या संशोधनात झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि युनायटेड किंग्डममधील शास्त्रज्ञांनी संयुक्तपणे काम केले. या संशोधनाचे निष्कर्ष Journal of Systematic Palaeontology या वैज्ञानिक नियतकालिकात प्रकाशित करण्यात आले आहेत. संशोधन पथकाचे नेतृत्व लंडन येथील नेचरल हिस्ट्री म्युझियमचे प्राध्यापक पॉल बॅरेट यांनी केले. त्यांच्या मते, या शोधामुळे प्राचीन दक्षिण आफ्रिकेतील डायनासोरची विविधता पूर्वीच्या अंदाजापेक्षा अधिक असल्याचे स्पष्ट होते.
शास्त्रज्ञांच्या मते, हा डायनासोर सुमारे 4.5 मीटर लांबीचा होता, जी मध्यम आकाराच्या कारच्या लांबीइतकी मानली जाऊ शकते. जीवाश्मांच्या अभ्यासातून असे दिसून आले की मृत्यूसमयी त्याचे वय सुमारे आठ वर्षे होते आणि तो जवळपास पूर्ण वाढ झालेला होता. संशोधकांना त्याच्या पाठीच्या कण्याच्या, पुढील हातांच्या आणि पायांच्या हाडांचे जीवाश्म मिळाले असून, त्यावरून त्याची शारीरिक रचना आणि जीवनशैलीचा अभ्यास करण्यात आला.
Musango हा Sauropodomorph समूहातील सदस्य होता. याच समूहातून पुढे Diplodocus सारखे विशाल डायनासोर विकसित झाले. मात्र, Musango हा त्याच्या प्रचंड आकाराच्या वंशजांप्रमाणे चार पायांवर नव्हे, तर प्रामुख्याने दोन पायांवर चालत होता. संशोधकांच्या मते, हा तपशील सुरुवातीच्या डायनासोरच्या उत्क्रांतीविषयी माहिती देतो.
शास्त्रज्ञांच्या मते, Musango पूर्णपणे शाकाहारी नव्हता. अभ्यासानुसार तो सर्वभक्षी (Omnivore) होता आणि वनस्पतींसह लहान प्राण्यांचेही सेवन करत होता. त्या काळात अस्तित्वात असलेल्या मगरसदृश Phytosaurs, Lungfish आणि लहान डायनासोरांची तो शिकार करत असावा, अशी शक्यता संशोधकांनी व्यक्त केली आहे. यावरून सुरुवातीच्या डायनासोरचा आहार विविध प्रकारचा असल्याचे सूचित होते.
Musango पृथ्वीवर अस्तित्वात असताना आजचा आफ्रिका खंड गोंडवाना (Gondwana) या विशाल महाखंडाचा भाग होता. या महाखंडात आजचा दक्षिण अमेरिका, भारत, ऑस्ट्रेलिया आणि अंटार्क्टिका यांचाही समावेश होता. शास्त्रज्ञांच्या मते, त्या काळात या प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या लहान परिसंस्था अस्तित्वात होत्या, जिथे विविध प्रकारचे जीव आणि डायनासोर विकसित झाले.
अनेक वर्षांपासून दक्षिण आफ्रिकेतील बहुतेक डायनासोर एकसारखे होते, अशी शास्त्रज्ञांची धारणा होती. मात्र, Musango च्या शोधामुळे या समजुतीला आव्हान मिळाले आहे. प्राध्यापक पॉल बॅरेट यांच्या मते, नव्या जीवाश्मांवरून गोंडवाना प्रदेश अनेक लहान परिसंस्थांमध्ये विभागलेला होता आणि त्या प्रत्येक ठिकाणी वेगवेगळ्या प्रकारचे डायनासोर व इतर जीव राहत होते, असे दिसून येते.
युरोप आणि उत्तर अमेरिकेत डायनासोर जीवाश्मांवर अनेक दशकांपासून व्यापक संशोधन होत असताना आफ्रिकेत तुलनेने कमी अभ्यास झाला आहे. त्यामुळे आफ्रिकेतून समोर येणारा प्रत्येक नवा शोध जागतिक वैज्ञानिक समुदायासाठी महत्त्वाचा मानला जातो. तज्ज्ञांच्या मते, आगामी काळात आफ्रिकेतून आणखी नव्या डायनासोर प्रजातींचा शोध लागू शकतो.
Musango matusadonaensis चा शोध केवळ नव्या प्रजातीची ओळख नसून डायनासोरची उत्क्रांती, विविध प्रदेशांतील त्यांची विविधता आणि बदलत्या पर्यावरणाशी त्यांनी कशी जुळवून घेतले याचा अभ्यास करण्यास मदत करतो. या संशोधनातून पृथ्वीवरील प्राचीन परिसंस्था आधुनिक जगापेक्षा अधिक विविध आणि गुंतागुंतीच्या होत्या, असेही सूचित होते.
