नेपालमा २६ अगस्टमा आएको भीषण आकस्मिक बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको छ। नुवाकोटको देविघाटमा ९७ वर्षीया गुना माया बोहरा करिब चार घण्टासम्म भग्नावशेषमा फसेपछि जीवितै उद्धार गरिएको छ। उद्धारपछि उनलाई उपचारका लागि काठमाडौंस्थित वीर अस्पतालमा भर्ना गरिएको छ।
चार घण्टासम्म भग्नावशेषमा फसेकी थिइन् वृद्ध महिला
गुना माया बोहरा नुवाकोट जिल्लाको देविघाटमा नदी किनारमा रहेको वृद्ध हेरचाह केन्द्रको भुइँतलामा बस्दै आएकी थिइन्। २६ अगस्टमा अचानक आएको तीव्र बाढीको पानी भवनभित्र प्रवेश गरेपछि भुइँतला डुबानमा परेको थियो। पानीको तीव्र बहावले उनलाई कोठाबाट बगाएर तुलनात्मक रूपमा कम बहाव भएको स्थानमा पुर्याएको थियो।
त्यसपछि उनी भग्नावशेषमुनि फसेकी थिइन् र करिब चार घण्टासम्म उद्धारको प्रतीक्षामा रहेकी थिइन्। उनका आफन्तहरू पनि घटनास्थल पुगेका थिए र जेसीबीको सहयोगमा भग्नावशेष हटाउने काममा जुटेका थिए। नेपाली सेना र प्रहरीले पनि उद्धार अभियानमा सहयोग गरेका थिए।
लामो प्रयासपछि गुना मायालाई भग्नावशेषबाट बाहिर निकालिएको थियो। त्यसपछि उनलाई उपचारका लागि काठमाडौंस्थित वीर अस्पताल लगिएको थियो।
उद्धारपछि गुना मायाले दोहोर्याइरहिन् एउटै प्रश्न
बाढीबाट उद्धार गरिएपछि गुना मायाको अवस्था निकै कमजोर रहेको बताइएको छ। उनी निकै कम बोल्न सक्ने अवस्थामा रहेको र बारम्बार एउटै प्रश्न दोहोर्याइरहेको बताइएको छ—“पानीले मलाई किन मार्यो?”
प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत टोलीले फसेका मानिससम्म पुग्ने र बेपत्ता भएकाहरूको खोजी जारी राखेका छन्।
नेपालमा बाढीमा १,२४३ जनाको मृत्यु
यस भीषण बाढीमा नेपालमा हालसम्म १,२४३ जनाको मृत्यु भएको जानकारी आएको छ। ठूलो संख्यामा मानिस अझै बेपत्ता छन्। बाढी र पहिरोका कारण धेरै क्षेत्रमा सडक, पुल तथा अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुगेको छ।
भोटेकोशी नदीको मार्ग र भूमिगत पावरहाउसका सुरुङमा फसेका मानिसहरूको खोजी पनि जारी छ। दुर्गम पहाडी क्षेत्रमा पुग्नु राहत एजेन्सीहरूका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ। धेरै स्थानमा सम्पर्क मार्ग अवरुद्ध हुँदा उद्धार अभियान प्रभावित भएको छ।
धेरै परिवार अझै आफ्ना बेपत्ता आफन्तको खोजीमा छन्। काठमाडौंमा अस्पताल तथा अन्य स्थानमा मानिसहरू आफ्ना आफन्तका तस्बिर लिएर खोजी गरिरहेका छन्।
बेपत्ता व्यक्तिको पहिचानका लागि डीएनए परीक्षण
बाढी र पहिरोपछि ठूलो संख्यामा शव फेला परेकाले उनीहरूको पहिचान चुनौतीपूर्ण बनेको छ। धेरै शव क्षतिग्रस्त भएकाले सामान्य प्रक्रियाबाट पहिचान गर्न कठिन भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा डीएनए प्रोफाइलिङको प्रयोग भइरहेको छ।
डीएनए शरीरमा रहेको आनुवंशिक जानकारीको विशिष्ट ढाँचा हो। सामान्यतया व्यक्तिको पहिचानका लागि उसको डीएनएको तुलना नजिकका आफन्तको डीएनएसँग गर्न सकिन्छ। विपद्मा फेला परेका अज्ञात शवको हकमा फरेन्सिक विशेषज्ञहरूले हड्डी वा दाँतजस्ता तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित तन्तुबाट नमुना लिन सक्छन्।
त्यसपछि नमुनाबाट डीएनए प्रोफाइल तयार गरी बेपत्ता व्यक्तिका आमाबुबा, सन्तान वा दाजुभाइ–दिदीबहिनी जस्ता नजिकका आफन्तको डीएनए प्रोफाइलसँग मिलान गरिन्छ। पर्याप्त जैविक नमुना र उपयुक्त सन्दर्भ नमुना उपलब्ध भएमा यसबाट पहिचान पुष्टि गर्न सकिन्छ।
भारतले १९ सदस्यीय फरेन्सिक टोली पठायो
नेपालमा जारी पहिचान प्रक्रियामा भारतले पनि सहयोग गरिरहेको छ। भारतले १९ सदस्यीय फरेन्सिक टोली नेपाल पठाएको छ। टोलीले काठमाडौंमा नेपाल प्रहरी र स्थानीय विशेषज्ञसँग मिलेर काम गरिरहेको छ।
टोलीको उद्देश्य शवबाट डीएनए नमुना लिने, त्यसको प्रशोधन गर्ने तथा बेपत्ता व्यक्तिका आफन्तबाट लिइएका नमुनासँग तुलना गर्ने काममा प्राविधिक सहयोग गर्नु हो। ठूलो स्तरको विपद्मा फरेन्सिक विशेषज्ञको सहयोगले मृतकको पहिचान प्रक्रियालाई व्यवस्थित र वैज्ञानिक रूपमा अघि बढाउन सहयोग गर्न सक्छ।
डीएनए परीक्षणमा लाग्ने समय घटनाको परिस्थितिमा निर्भर गर्छ। सामान्य अवस्थामा यस प्रक्रियामा केही दिनदेखि केही सातासम्म लाग्न सक्छ। तर विपद्का क्रममा ठूलो संख्यामा नमुना परीक्षण गर्नुपर्ने भएकाले समय थपिन सक्छ। आधुनिक प्रयोगशाला र प्राथमिकताका आधारमा गरिने परीक्षणबाट केही अवस्थामा प्रक्रिया छिटो पूरा गर्न सकिन्छ।
भारतले राहत सामग्री र उद्धार टोली पनि पठायो
भारतले नेपालमा राहत अभियानका लागि चिकित्सा तथा उद्धार सहयोग उपलब्ध गराएको छ। भारतले बाढी प्रभावित नेपालका लागि आवश्यक औषधिको पाँचौँ खेप पठाएको जानकारी आएको छ। उक्त खेपमा पाँच टनभन्दा बढी आवश्यक औषधि समावेश छन्।
यसका साथै ११ सदस्यीय विशेष उद्धार टोली र छ टनभन्दा बढी उद्धार उपकरण पनि पठाइएको छ। यसको उद्देश्य प्रभावित क्षेत्रमा राहत तथा उद्धार अभियानलाई सुदृढ गर्नु र आवश्यकतामा रहेका मानिससम्म आवश्यक सहायता पुर्याउनु हो।
नेपालमा यातायात तथा सञ्चार व्यवस्था प्रभावित भएका बेला भारतको सहायता आएको हो। राहत टोलीलाई प्रभावित क्षेत्रमा पुर्याउन र फसेका मानिसलाई उद्धार गर्न विशेष उपकरण आवश्यक परेको छ।
बिदुरमा २५० मिटर लामो अस्थायी जिपलाइन
बाढीका कारण धेरै सडक र पुल बगाएकाले प्रभावित मानिसका लागि नदी पार गर्नु पनि चुनौती बनेको छ। बिदुरमा नेपाली सेनाले करिब २५० मिटर लामो अस्थायी केबल क्रसिङ जिपलाइन तयार गरेको छ।
यसको सहयोगमा मानिसहरूले तीव्र बहाव भएको नदी पार गरिरहेका छन्। सामान्य पुल वा सडक बाढीका कारण क्षतिग्रस्त भएका क्षेत्रमा यस व्यवस्थाले मानिसको आवागमनमा सहयोग गरिरहेको छ।
धादिङ जिल्लामा पनि पहिरोका कारण पृथ्वी राजमार्गमा यातायात प्रभावित भएको छ। यो मार्गले काठमाडौंलाई पोखरा तथा पश्चिमी नेपालका धेरै भागसँग जोड्छ। बाढीपछि त्रिशूली नदीको जलस्तर र बहाव बढ्दा सडकका केही भागमा क्षति पुगेको जानकारी आएको छ।
तिब्बतमा करिब १०० नेपाली नागरिक बेपत्ता भएको जानकारी
नेपाल–तिब्बत सीमासँग जोडिएका क्षेत्रमा बाढीको प्रभाव सीमापार पनि परेको छ। जानकारीअनुसार तिब्बतमा करिब १०० नेपाली नागरिक बेपत्ता भएको खबर छ। नेपाल परराष्ट्र मन्त्रालयले यसबारे जानकारी दिएको छ।
सीमा क्षेत्रमा राहत तथा खोजी अभियान विभिन्न चुनौतीबीच जारी छ। दुर्गम भौगोलिक अवस्था र बाढीका कारण क्षतिग्रस्त सडकले उद्धार कार्य कठिन बनाएको छ।
जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धबारे चर्चा
नेपालमा भएको प्राकृतिक विपद्पछि जलवायु परिवर्तन र विपद् व्यवस्थापनबारे चर्चा भएको छ। प्रधानमन्त्री बालेन शाहले पनि यस विपद्को जलवायु परिवर्तनसँग सम्भावित सम्बन्धको विषय अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उठाउनुपर्ने आवश्यकता बताएका छन्।
नेपाल हिमाली क्षेत्रमा रहेको र पहिरो, आकस्मिक बाढी तथा अत्यधिक वर्षाजस्ता प्राकृतिक घटनाको जोखिममा रहेको देश हो। विशेषज्ञहरूका अनुसार बदलिँदो मौसमको ढाँचा र छोटो समयमा हुने भारी वर्षाको प्रभाव बुझ्न राम्रो निगरानी, प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली तथा स्थानीय तहमा विपद् तयारी आवश्यक छ।
यस विपद्ले राहत तथा उद्धारसँगै प्रविधिको प्रयोगबारे पनि प्रश्न उठाएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार वास्तविक समयको मौसम तथा भौगोलिक तथ्यांक विश्लेषण गरेर बाढी र पहिरोको सम्भावित जोखिम भएका क्षेत्र पहिचान गर्न सकिन्छ।
बेपत्ता आफन्तको खोजीमा परिवार
धेरै परिवार अझै आफ्ना बेपत्ता आफन्तबारे स्पष्ट जानकारीको प्रतीक्षामा छन्। अस्पताल तथा अन्य स्थानमा परिवारका सदस्यहरूले तस्बिर लिएर आफ्ना आफन्तको खोजी गरिरहेका छन्। केही अवस्थामा पहिचान हुन नसकेका कारण परिवारहरूले प्रतीकात्मक अन्त्येष्टिसमेत गर्नुपरेको छ।
९७ वर्षीया गुना माया बोहरालाई भग्नावशेषबाट जीवित उद्धार गरिएको घटना विपद्का बीचको एउटा उद्धार घटना हो। नेपालमा उद्धार टोलीले अझै बेपत्ता मानिसको खोजी, शवको पहिचान र प्रभावित परिवारसम्म राहत पुर्याउने अभियान जारी राखेको छ।
