भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) ले टाटा समूहको होल्डिङ कम्पनी टाटा सन्सलाई अपर-लेयर नन-बैंकिङ वित्तीय कम्पनी (NBFC-UL) सम्बन्धी सबै नियामकीय प्रावधान पालना गर्न निर्देशन दिएको छ। यसमा सेयर बजारमा सूचीकृत हुनुपर्ने अनिवार्य व्यवस्था पनि समावेश छ। RBI ले १६ नोभेम्बर २०२६ मा टाटा सन्सका प्रमुख वित्तीय अधिकारी सौरभ अग्रवाललाई पत्र पठाउँदै आफ्नो अडान स्पष्ट पारेको हो। यो पत्र २६ नोभेम्बरमा हुने कम्पनीको महत्वपूर्ण सञ्चालक समिति बैठकअघि आएको हो।
RBI ले टाटा सन्सलाई दिएको निर्देशन
टाटा सन्सले ६ अक्टोबर २०२६ मा विद्यमान नियामकीय प्रावधानबारे मार्गदर्शन माग्दै RBI लाई पत्र लेखेको थियो। कम्पनीले नियामकीय आवश्यकताहरू पूरा गर्न आगामी दिनमा चाल्नुपर्ने कदमबारे स्पष्टता चाहेको थियो।
जवाफमा RBI ले कम्पनीले कुनै विशेष नियम वा निर्देशिकाबारे स्पष्ट रूपमा मार्गदर्शन नमागेको उल्लेख गरेको छ। यद्यपि, कम्पनीको सञ्चालक समितिमा सेयर बजारमा सूचीकृत हुने विषयमा भएको छलफलका आधारमा सोही विषयमा स्पष्टता खोजिएको हुन सक्ने केन्द्रीय बैंकले जनाएको छ।
RBI ले टाटा सन्सलाई अपर-लेयर NBFC सम्बन्धी लागू हुने सबै नियम, निर्देशिका तथा निर्देशन पालना गर्न भनेको छ। साथै, अन्य कुनै नियामकीय प्रावधानबारे थप स्पष्टीकरण आवश्यक भएमा सम्बन्धित विवरणसहित पुनः सम्पर्क गर्न सकिने जनाएको छ। पत्रमा कम्पनीको सूचीकरणका लागि कुनै नयाँ समयसीमा भने तोकिएको छैन।
सूचीकरणको निर्धारित समयसीमा सेप्टेम्बर २०२५ मा समाप्त
टाटा सन्सको सूचीकरणसम्बन्धी विवाद नयाँ होइन। सेप्टेम्बर २०२२ मा RBI ले कम्पनीलाई अपर-लेयर NBFC को श्रेणीमा वर्गीकरण गरेको थियो। यस श्रेणीमा पर्ने कम्पनीहरूले निर्धारित नियमअनुसार तीन वर्षभित्र सेयर बजारमा सूचीकृत हुनुपर्ने व्यवस्था छ।
टाटा सन्सका लागि सूचीकरणको अन्तिम समयसीमा ३० सेप्टेम्बर २०२५ थियो। तर कम्पनी उक्त समयसीमाभित्र सूचीकृत हुन सकेन।
सूचीकरणको अनिवार्य प्रावधानबाट बाहिरिने विकल्प खोज्दै टाटा सन्सले आफ्नो ऋण चुक्ता गरेपछि मार्च २०२४ मा RBI समक्ष कोर इन्भेस्टमेन्ट कम्पनी (CIC) को दर्ता खारेज गर्न आवेदन दिएको थियो। कम्पनीको उद्देश्य दर्ता खारेज भएपछि NBFC सम्बन्धी नियामकीय प्रावधान लागू नहुने अवस्था सिर्जना गर्नु थियो।
तर RBI ले ११ सेप्टेम्बर २०२६ मा उक्त आवेदन अस्वीकार गर्यो। त्यसपछि टाटा सन्सको सूचीकरणसम्बन्धी विषय पुनः चर्चामा आएको हो। नोभेम्बरमा पठाइएको पछिल्लो पत्रले पनि अपर-लेयर NBFC सम्बन्धी आफ्नो अघिल्लो अडानमा RBI कायम रहेको स्पष्ट पारेको छ।
नोएल टाटा कम्पनीलाई निजी नै राख्ने पक्षमा
टाटा सन्सको सूचीकरणको विषयमा टाटा समूहभित्र फरक धारणा देखिएको छ। टाटा ट्रस्ट्सका अध्यक्ष नोएल टाटा कम्पनीलाई निजी कम्पनीकै रूपमा कायम राख्ने पक्षमा रहेको बताइएको छ।
टाटा सन्समा टाटा ट्रस्ट्सको करिब ६६ प्रतिशत हिस्सेदारी छ। त्यसैले सूचीकरणसम्बन्धी निर्णयमा ट्रस्ट्सको धारणा महत्वपूर्ण मानिएको छ।
कम्पनी सूचीकृत भएपछि टाटा सन्सले सेयर बजारका लगानीकर्ताप्रति पनि जवाफदेही हुनुपर्नेछ। त्यसपछि कम्पनीका वित्तीय नतिजा र विभिन्न व्यावसायिक निर्णयहरू सार्वजनिक बजारको निगरानीमा रहनेछन्। यसले समूहको विद्यमान सञ्चालन प्रणालीमा प्रभाव पार्न सक्ने आकलन गरिएको छ।
समाचारअनुसार, नोएल टाटाले कम्पनीको पुनर्संरचनाको विकल्प पनि अघि सारेका छन्। यसमार्फत टाटा सन्सको व्यावसायिक संरचनामा परिवर्तन गरी कम्पनीलाई NBFC सम्बन्धी नियामकीय प्रावधानको दायराबाट बाहिर राख्ने सम्भावना खोजिएको छ। यद्यपि, यस प्रस्तावमा अहिलेसम्म अन्तिम निर्णय भएको छैन।
एन. चन्द्रशेखरन र शापूरजी पल्लोनजी समूहको फरक धारणा
टाटा सन्सका अध्यक्ष एन. चन्द्रशेखरन नियामकीय प्रावधान पालना गर्दै कम्पनीलाई सेयर बजारमा सूचीकृत गर्ने प्रक्रियालाई अघि बढाउने पक्षमा छन्।
अर्कोतर्फ, टाटा सन्समा करिब १८ प्रतिशत हिस्सेदारी रहेको शापूरजी पल्लोनजी समूहले पनि सूचीकरणको समर्थन गरेको छ। सूचीकरणपछि यस समूहलाई आफ्नो हिस्सेदारीको मूल्य प्राप्त गर्न र ऋणसम्बन्धी आवश्यकताका लागि पुँजी जुटाउन अवसर मिल्न सक्छ।
रिपोर्टहरूका अनुसार, रतन टाटाका भाइ जिमी टाटा पनि कम्पनीको सूचीकरणको पक्षमा छन्। यस्तो अवस्थामा सञ्चालक समितिभित्र यस विषयमा सहमति कायम गर्नु महत्वपूर्ण बनेको छ।
२६ नोभेम्बरको सञ्चालक समिति बैठकमा निर्णयको प्रतीक्षा
टाटा सन्सको आगामी सञ्चालक समिति बैठक २६ नोभेम्बर २०२६ मा बस्ने तय भएको छ। बैठकमा RBI को पछिल्लो पत्र र कम्पनीको आगामी रणनीतिबारे छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।
सञ्चालक समितिले प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (IPO) को दिशामा अघि बढ्ने वा प्रस्तावित पुनर्संरचनामार्फत नियामकीय आवश्यकताहरू पूरा गर्ने विकल्प खोज्ने भन्ने विषयमा निर्णय लिनुपर्नेछ।
RBI को पछिल्लो पत्रमा भने पुनर्संरचनाको प्रस्तावलाई स्वीकृति वा अस्वीकृति दिएको उल्लेख छैन। त्यसैले उक्त पत्रकै आधारमा IPO को मिति निश्चित भएको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
टाटा सन्सको निर्णय महत्वपूर्ण छ, किनकि यस कम्पनीमार्फत टाटा समूहका विभिन्न ठूला कम्पनीहरूमा हिस्सेदारी राखिएको छ।
हाल लगानीकर्ता तथा बजारको ध्यान २६ नोभेम्बरको सञ्चालक समिति बैठकमा केन्द्रित छ। बैठकपछि कम्पनीको सूचीकरण र आगामी रणनीतिबारे थप स्पष्टता आउने अपेक्षा गरिएको छ।









