अमेरिकामा एयर ट्राफिक कन्ट्रोल प्रणालीमा समस्या, हजारौँ उडान प्रभावित
अमेरिकामा एयर ट्राफिक कन्ट्रोल प्रणालीको सञ्चार व्यवस्थामा आएको प्राविधिक समस्याका कारण शुक्रबार हवाई सेवा व्यापक रूपमा प्रभावित भएको छ। सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै संघीय उड्डयन प्रशासन (FAA) ले देशभरका विमानस्थलबाट उडान भर्ने विमानमा अस्थायी रोक लगाएको थियो। करिब पाँच घण्टापछि प्रतिबन्ध हटाइए पनि हजारौँ उडान रद्द हुनुका साथै ढिलाइ हुँदा यात्रुहरूको यात्रा कार्यक्रम प्रभावित भएको छ।
सञ्चार र रडार प्रणालीमा समस्या आएपछि उडान रोक
अमेरिकी समयअनुसार शुक्रबार, १३ नोभेम्बर २०२६ को दिउँसो एयर ट्राफिक कन्ट्रोलको सञ्चार तथा रडार प्रणालीमा समस्या देखिएको थियो। अमेरिकी यातायात सचिव सीन डफीका अनुसार दिउँसो करिब ३:३६ बजे समस्या सुरु भएको थियो। त्यसपछि विमानसम्बन्धी सूचना कन्ट्रोल रुमसम्म सही रूपमा पुग्न सकेको थिएन। केही स्थानमा रेडियो सम्पर्क अवरुद्ध भएको थियो भने कतिपय क्षेत्रमा रडारबाट प्राप्त सूचनामा गडबडी देखिएको थियो।
समस्या कुनै एउटा विमानस्थलमा मात्र सीमित नभई अमेरिकाका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका एयर ट्राफिक कन्ट्रोल केन्द्रहरूमा देखिएको थियो। ती केन्द्रहरूले विमानको आवागमन निगरानी गर्ने र पाइलटहरूलाई आवश्यक निर्देशन दिने गर्छन्।
सञ्चार प्रणालीमा अवरोधका कारण विमानको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्न कठिन हुन सक्ने आकलन गर्दै FAA ले देशव्यापी ग्राउन्ड स्टप लागू गरेको थियो। त्यसपछि विमानस्थलमा रहेका विमानलाई उडान भर्न रोक लगाइएको थियो।
न्यूयोर्क, शिकागो, लस एन्जलस र एटलान्टासहित विभिन्न सहरका विमानस्थलमा यसको प्रभाव परेको थियो। अमेरिकी समयअनुसार राति ८:१५ बजे विमानहरूलाई पुनः उडान भर्न अनुमति दिइएको थियो।
ग्राउन्ड स्टप लागू हुँदा आकाशमा रहेका विमानको अवस्था
ग्राउन्ड स्टप भनेको निश्चित अवधिका लागि विमानस्थलबाट नयाँ उडान भर्न रोक लगाउने व्यवस्था हो। खराब मौसम, प्राविधिक समस्या वा उड्डयन सुरक्षासम्बन्धी जोखिम देखिँदा यस्तो व्यवस्था लागू गरिन्छ।
यसको अर्थ आकाशमा उडिरहेका सबै विमानलाई तत्काल अवतरण गराउनुपर्ने भन्ने होइन। शुक्रबार प्रतिबन्ध लागू हुँदा ३,५०० भन्दा बढी विमान आकाशमा उडिरहेका थिए।
अधिकारीहरूले ती विमानलाई सुरक्षित अवतरण गराउने प्रक्रिया जारी राखेका थिए। उपलब्ध रडार तथा रेडियो सुविधामार्फत पाइलटहरूसँग सम्पर्क कायम राख्ने प्रयास गरिएको थियो। अधिकारीहरूका अनुसार सञ्चार प्रणाली पूर्ण रूपमा बन्द भएको थिएन, तर बारम्बार अवरोध आउँदा विमानको सुरक्षित आवागमनमा जोखिम बढ्न सक्ने अवस्था थियो।
पुरानो प्राविधिक प्रणालीमा नयाँ उपकरणको दबाब
अमेरिकी अधिकारीहरूले प्रारम्भिक अनुसन्धानमा एयर ट्राफिक कन्ट्रोल नेटवर्कमा प्रयोग भइरहेका पुराना उपकरण र नयाँ प्रविधिबीचको समस्यालाई मुख्य रूपमा औँल्याएका छन्।
अमेरिकी गृह सुरक्षा सचिव मार्कवेन मुलिनका अनुसार नयाँ उपकरणबाट प्राप्त भइरहेको डेटाले पुरानो नेटवर्कमा दबाब सिर्जना गरेको थियो। उनले नयाँ प्रविधि जडान गर्ने क्रममा पुरानो प्रणालीले त्यसको भार धान्न नसकेको बताएका छन्।
यातायात सचिव सीन डफीले पनि अमेरिकाको हवाई यातायात प्रणालीमा अझै पुराना सञ्चार उपकरण प्रयोग भइरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार समस्या आउँदा सम्पूर्ण रडार नेटवर्क वा सबै रेडियो सुविधा एकैपटक बन्द भएका थिएनन्। केही स्थानमा सञ्चार सम्पर्क कायम थियो।
यद्यपि, विमानको सुरक्षित आवागमनका लागि निरन्तर र भरपर्दो सूचना आवश्यक हुने अधिकारीहरूले बताएका छन्।
घटनापछि साइबर आक्रमणको सम्भावनाबारे पनि प्रश्न उठेको थियो। तर प्रारम्भिक अनुसन्धानमा साइबर आक्रमण भएको कुनै प्रमाण फेला नपरेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। प्राविधिक समस्याको विस्तृत अनुसन्धान जारी छ।
हजारौँ उडान रद्द, १५ लाखभन्दा बढी यात्रु प्रभावित हुने अनुमान
यस घटनाको प्रभाव शुक्रबार साँझ र राति यात्रा गर्ने तयारीमा रहेका यात्रुहरूमा बढी परेको थियो।
उड्डयन तथ्याङ्क कम्पनी सिरियमका अनुसार शुक्रबार अमेरिकी समयअनुसार साँझ ४ बजेपछि अमेरिकाबाट करिब ११ हजार उडान निर्धारित थिए। ती उडानबाट १५ लाखभन्दा बढी यात्रुले यात्रा गर्ने अनुमान गरिएको थियो। यो संख्या निर्धारित उडानका यात्रुको अनुमानित संख्या हो, सबै यात्रुको उडान रद्द भएको संख्या होइन।
शुक्रबार सार्वजनिक तथ्याङ्कअनुसार करिब पाँच हजार उडान रद्द भएका थिए भने हजारौँ उडान ढिलाइ भएका थिए।
साँझ ७:०५ बजेसम्म ८२७ विमानलाई निर्धारित मार्ग परिवर्तन गर्नुपरेको थियो। तीमध्ये ६७० विमानलाई उनीहरूले उडान भरेकै विमानस्थलमा फर्काइएको थियो भने बाँकी १५७ विमानलाई अन्य विमानस्थलमा अवतरण गराइएको थियो।
प्रतिबन्ध हटेपछि पनि हवाई सेवा सामान्य हुन समय लाग्ने
FAA ले शुक्रबार राति ८:१५ बजे देशव्यापी ग्राउन्ड स्टप हटाएको थियो। त्यसपछि केही विमानले पुनः उडान सुरु गरे पनि सबै सेवा तत्काल नियमित हुन सकेनन्।
धेरै विमान आफ्नो निर्धारित स्थानभन्दा अन्यत्र पुगेका थिए। केही स्थानमा पाइलट तथा अन्य चालक दलका सदस्य उपलब्ध थिएनन् भने कतिपय यात्रुलाई वैकल्पिक उडानमा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था थियो।
यातायात सचिव सीन डफीले हवाई सेवा पूर्ण रूपमा सामान्य हुन समय लाग्ने बताएका छन्। उनले यात्रुहरूलाई सम्बन्धित एयरलाइन्ससँग सम्पर्कमा रहन र उडानसम्बन्धी जानकारी लिएर मात्र विमानस्थल पुग्न आग्रह गरेका छन्।
यसअघि जनवरी २०२३ मा पनि FAA को एक कम्प्युटर प्रणालीमा समस्या आएपछि अमेरिकाभरका घरेलु उडानको प्रस्थान रोक्नुपरेको थियो। नोभेम्बर २०२६ को पछिल्लो घटनाले अमेरिकी हवाई यातायात प्रणालीमा पुराना प्राविधिक उपकरणको समस्या पुनः चर्चामा ल्याएको छ।
