દેશના ઘણા ભાગોમાં વધતું પ્રદૂષણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો બની ગયું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હવામાં રહેલા PM2.5 અને PM10 જેવા સૂક્ષ્મ કણો રક્તવાહિનીઓમાં સોજો અને અવરોધનું કારણ બની શકે છે, જેનાથી હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધે છે. ખાસ કરીને શિયાળામાં અને ધુમ્મસવાળા દિવસોમાં આ ખતરો વધુ વધી જાય છે.
હૃદય અને પ્રદૂષણનો સંબંધ: દેશના મોટા ભાગોમાં સતત વધી રહેલા વાયુ પ્રદૂષણે હાર્ટ એટેકનો ખતરો વધારી દીધો છે. દિલ્હી-NCR અને અન્ય પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં લોકો PM2.5 અને PM10 જેવા ઝેરી કણોના સંપર્કમાં આવી રહ્યા છે, જે નસોમાં સોજો અને લોહીના પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે શિયાળામાં ધુમ્મસ અને ઝાકળને કારણે આ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની જાય છે, ખાસ કરીને એવા લોકો માટે જેમને પહેલાથી જ હૃદય, ડાયાબિટીસ અથવા હાઈ બીપીની સમસ્યા છે. નિષ્ણાત ડો. અજીત જૈને લોકોને N95 માસ્ક પહેરવા, ઇન્ડોર એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરવા અને સમયસર હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવાની સલાહ આપી છે.
હૃદય માટે ખતરો વધે છે
દેશના ઘણા ભાગોમાં પ્રદૂષણનું સ્તર સતત વધી રહ્યું છે, જેની સૌથી વધુ અસર હૃદય પર પડી શકે છે. ડો. અજીત જૈન અનુસાર, હવામાં રહેલા PM2.5 અને PM10 જેવા સૂક્ષ્મ કણો ફેફસાં દ્વારા લોહીના પ્રવાહમાં પ્રવેશ કરીને નસોમાં સોજો પેદા કરે છે. આનાથી રક્તવાહિનીઓ સંકોચાઈ જાય છે અને હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થઈ શકે છે. સતત પ્રદૂષિત હવામાં શ્વાસ લેવાથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે, ઓક્સિજનની ઉણપ થાય છે અને હૃદયના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે.
શિયાળામાં ધુમ્મસ અને ઝાકળ વધવાને કારણે આ ખતરો વધુ વધી જાય છે. જે લોકોને પહેલાથી જ હૃદય, ડાયાબિટીસ, અસ્થમા અથવા હાઈ બીપીની સમસ્યા છે, તેમના માટે આ સ્થિતિ વધુ જોખમી બની શકે છે. હાર્ટ એટેકના પ્રારંભિક લક્ષણોમાં છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, હાથ અથવા ખભામાં દુખાવો, બેચેની અને અતિશય થાકનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રદૂષણ અને હાર્ટ એટેકનું વૈજ્ઞાનિક કારણ
રાજીવ ગાંધી હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડો. અજીત જૈન જણાવે છે કે પ્રદૂષણ દરમિયાન હવામાં રહેલા ઝેરી તત્વો રક્તવાહિનીઓના અંદરના સ્તરને નુકસાન પહોંચાડે છે. આનાથી લોહીમાં ગંઠાઈ જવાનું શરૂ થાય છે, જે હાર્ટ એટેકનું મુખ્ય કારણ છે. પ્રદૂષણથી પ્લેટલેટ્સ વધુ સક્રિય થઈ જાય છે, જેનાથી અચાનક બ્લોકેજની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, સતત પ્રદૂષિત હવામાં શ્વાસ લેવાથી ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ વધે છે. આ હૃદયના સ્નાયુઓને નબળા પાડે છે અને ધબકારા અનિયમિત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, કોઈપણ અસામાન્ય લક્ષણને અવગણવું જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
હૃદયની સુરક્ષાના ઉપાયો
પ્રદૂષણના સમયે ઘરની અંદર એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરો અને વેન્ટિલેશન યોગ્ય રાખો. બહાર નીકળતી વખતે N95 માસ્ક પહેરો અને સવાર-સાંજ ધુમ્મસના સમયે કસરત કે ચાલવાનું ટાળો. પૂરતું પાણી પીઓ, સંતુલિત આહાર લો અને ફાઇબર, ફળો-શાકભાજી વધુ ખાઓ.
બ્લડ પ્રેશર, સુગર અને કોલેસ્ટ્રોલની નિયમિત તપાસ કરાવો. દારૂ અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો. કોઈપણ લક્ષણ જણાય તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
