ડેન્ગ્યુનો નવો ખતરો: લીવર પર ગંભીર અસર, જાણો લક્ષણો અને ઉપચાર

ડેન્ગ્યુના કેસોમાં વધારા સાથે કેટલાક દર્દીઓમાં લીવર પર પણ અસર જોવા મળી રહી છે. સતત ઉલટી, પેટમાં દુખાવો, કમળો અને થાક જેવા લક્ષણો દેખાય તો તરત સારવાર જરૂરી છે. પાણી પીવું, હળવો ખોરાક અને ગંભીર લક્ષણો પર હોસ્પિટલ પહોંચવું જરૂરી છે, જેથી સ્થિતિ ગંભીર ન બને.

ડેન્ગ્યુ: દેશના ઘણા રાજ્યોમાં ડેન્ગ્યુના કેસો વધી રહ્યા છે અને કેટલાક દર્દીઓમાં તેના ગંભીર લક્ષણો જોવા મળી રહ્યા છે. દિલ્હીની જીટીબી હોસ્પિટલના પ્રોફેસર ડો. કુલદીપ કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, આ વખતે ડેન્ગ્યુ લીવર પર પણ અસર કરી રહ્યો છે, જેના કારણે એન્ઝાઇમ સ્તર (SGOT, SGPT) વધે છે અને લીવરમાં સોજો આવી શકે છે. દર્દીઓમાં સતત ઉલટી, પેટમાં દુખાવો, કમળો, ભૂખ ન લાગવી અને થાક જેવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું જોઈએ. ડો. કુમારે પાણી પીવા, હળવો ખોરાક લેવા અને તળેલા, મસાલેદાર ખોરાકથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી છે.

ડેન્ગ્યુ અને લીવર પર અસર

ડેન્ગ્યુ વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશ કર્યા પછી લીવરના કોષોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેનાથી SGOT અને SGPT જેવા એન્ઝાઇમનું સ્તર વધી જાય છે. ખાસ કરીને તે દર્દીઓમાં આ વધુ જોવા મળી રહ્યું છે જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી છે અથવા જેમને પહેલેથી જ લીવર સંબંધિત કોઈ બીમારી રહી છે. ડો. કુલદીપ જણાવે છે કે કેટલાક દર્દીઓમાં લીવરનો સોજો ગંભીર રૂપ લઈ શકે છે, જેનાથી સ્થિતિ નિયંત્રણ બહાર થઈ શકે છે.

ડેન્ગ્યુ દરમિયાન લીવર પ્રભાવિત થવાનું કારણ એ છે કે વાયરસ સીધા લીવરના કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે. આને કારણે શરીરમાં કમળા જેવા લક્ષણો પણ દેખાવા લાગે છે. આ સ્થિતિમાં લક્ષણોને સમયસર ઓળખીને સારવાર કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે, નહીં તો દર્દીની સ્થિતિ ગંભીર થઈ શકે છે.

કયા લક્ષણો પર ધ્યાન આપવું

ડેન્ગ્યુથી લીવર પ્રભાવિત થવા પર દર્દીઓમાં કેટલાક ખાસ લક્ષણો જોવા મળે છે. પ્રોફેસર ડો. કુલદીપના જણાવ્યા અનુસાર, આ લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં.

• સતત ઉલટી કે ઉબકા આવવા.
• પેટની જમણી બાજુએ દુખાવો કે ભારેપણું.
• આંખો અને ત્વચા પીળી પડવી, એટલે કે કમળા જેવી સ્થિતિ.
• ભૂખ ન લાગવી અને સતત થાક અનુભવવો.

આ લક્ષણો દેખાતા જ તરત ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ અને જરૂરી પરીક્ષણો કરાવવા જોઈએ. સમયસર સારવારથી સ્થિતિને ગંભીર થતી અટકાવી શકાય છે.

ડેન્ગ્યુમાં બચાવ અને ખાનપાન

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં ડેન્ગ્યુ થોડા દિવસોમાં ઠીક થઈ જાય છે. પરંતુ દર્દીઓને શરીરમાં પાણીની કમી ન થવા દેવી ખૂબ જ જરૂરી છે. પાણી અને નારિયેળ પાણીનું સેવન લાભદાયી હોય છે.

ડો. કુલદીપના જણાવ્યા અનુસાર, ડેન્ગ્યુ દરમિયાન તળેલા અને મસાલેદાર ખોરાકથી સંપૂર્ણપણે બચવું જોઈએ. પચવામાં મુશ્કેલી પડતા ખોરાક અને ફાસ્ટ ફૂડનું સેવન ન કરો. રેડ મીટનું સેવન પણ આ દરમિયાન હાનિકારક હોઈ શકે છે. યોગ્ય ખાનપાન અને પૂરતા હાઇડ્રેશનથી દર્દીની રિકવરી ઝડપથી થાય છે.

હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની આવશ્યકતા

જો દર્દીમાં ગંભીર લક્ષણો દેખાય, જેમ કે સતત ઉલટી, પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, આંખો કે ત્વચા પીળી પડવી, તો તરત જ હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું જોઈએ. સમયસર સારવાર અને મોનિટરિંગથી ડેન્ગ્યુની ગંભીર અસરને ઓછી કરી શકાય છે.

ડો. કુલદીપ જણાવે છે કે જીટીબી હોસ્પિટલમાં ઓપીડી અને ઇમરજન્સીમાં ડેન્ગ્યુના દર્દીઓની સંખ્યા વધી છે. ગંભીર લક્ષણોવાળા દર્દીઓને તાત્કાલિક દાખલ કરવામાં આવી રહ્યા છે. લીવર પર અસરવાળા દર્દીઓની મોનિટરિંગ અને યોગ્ય દવા-ઉપચાર દ્વારા તેમની સ્થિતિને નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે.

બાળકો અને વૃદ્ધોમાં વધુ સાવચેતી

બદલાતા હવામાન અને વધતા ડેન્ગ્યુના કેસોમાં બાળકો અને વૃદ્ધોને વિશેષ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિવાળા લોકો કે પહેલાથી લીવરની બીમારીથી પીડાઈ રહેલા દર્દીઓમાં લીવર પર ડેન્ગ્યુની અસર ગંભીર થઈ શકે છે.

બાળકો અને વૃદ્ધો માટે પૂરતું પાણી પીવડાવવું, હળવો અને પચી શકે તેવો ખોરાક આપવો, અને તાપમાન તથા કીટાણુઓથી બચાવ કરવો જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, લક્ષણો દેખાતા જ તરત ડોક્ટરની સલાહ લેવી જીવનરક્ષક સાબિત થઈ શકે છે.