ભારતના ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર્સ બજારમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. પ્રારંભિક તેજી બાદ અનેક સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓ પાછળ રહી ગઈ છે, જ્યારે TVS, Bajaj અને Hero જેવી લાંબા સમયથી સ્થાપિત ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓએ વિશ્વસનીય પ્રોડક્ટ્સ અને વ્યાપક સર્વિસ નેટવર્કના આધારે બજારમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી છે.
એન્ટીક સ્ટોક બ્રોકિંગની તાજેતરની રિપોર્ટ અનુસાર, 2021થી 2025 દરમિયાન ઝડપી પ્રયોગો અને આક્રમક વિસ્તરણ પછી આ ક્ષેત્ર હવે નવા તબક્કામાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે, જ્યાં ટકાઉ વ્યવસાય મોડલ, પ્રોડક્ટની વિશ્વસનીયતા અને મજબૂત સર્વિસ માળખું મુખ્ય પરિબળ બની ગયા છે. પ્રારંભિક સમયમાં ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને બાઇક્સ પ્રત્યેનો ઉત્સાહ હવે પરિપક્વતા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે, જેમાં ગ્રાહકો માત્ર નવી સુવિધાઓ અથવા આકર્ષક કિંમતો નહીં પરંતુ ગુણવત્તા, સલામતી અને આફ્ટર-સેલ્સ સર્વિસને પણ સમાન મહત્વ આપે છે.
રિપોર્ટ મુજબ, ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર્સ બજાર ત્રણ તબક્કામાં વિકસ્યું છે. પ્રથમ તબક્કો 2021-22 દરમિયાન રહ્યો, જ્યારે બજાર મુખ્યત્વે પ્રયોગાત્મક અવસ્થામાં હતું અને અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સે નવા મોડલ્સ તથા ટેક્નોલોજી રજૂ કરી હતી. બીજો તબક્કો 2023-24નો રહ્યો, જેમાં સરકારની FAME-2 સબ્સિડીઓ, કિંમતોમાં ઘટાડો અને વધતી ઇંધણ કિંમતને કારણે માંગમાં ઝડપી વૃદ્ધિ નોંધાઈ. આ સમયગાળામાં ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટરની વેચાણ સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો.
ત્રીજો અને વર્તમાન તબક્કો 2025નો છે, જેમાં દૃશ્ય બદલાતું દેખાઈ રહ્યું છે. હવે માત્ર વેચાણ વૃદ્ધિ પર નહીં પરંતુ નફાકારકતા અને ટકાઉ વ્યવસાય પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત થઈ રહ્યું છે, જેના પરિણામે બજારનું નેતૃત્વ ધીમે ધીમે સ્થાપિત અને વિશ્વસનીય કંપનીઓ તરફ ખસતું દેખાઈ રહ્યું છે.
વાહન પોર્ટલ ‘વાહન’ના આંકડા દર્શાવે છે કે 2021થી 2025 દરમિયાન ભારતમાં અંદાજે 12થી 13 લાખ ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર્સનું વેચાણ થયું છે. 2024થી બજારમાં ગતિ વધી હતી, પરંતુ 2025માં અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સના વેચાણમાં ધીમી પડતી સ્પષ્ટ જોવા મળી. તેના વિરુદ્ધ TVS, Bajaj અને Hero જેવી કંપનીઓએ મજબૂત ડીલર નેટવર્ક, સ્થાપિત બ્રાન્ડ વિશ્વસનીયતા અને વિસ્તૃત સર્વિસના આધાર પર વેચાણમાં નોંધપાત્ર વધારો નોંધાવ્યો.
ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર્સ હવે મોટા શહેરોની સીમાથી બહાર આવીને સામાન્ય માર્ગો પર પહોંચ્યા છે. અગાઉ પ્રીમિયમ અથવા નવી ટેક્નોલોજી તરીકે જોવામાં આવતી ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર્સ હવે દૈનિક આવન-જાવન, ઓફિસ અને ટૂંકા અંતરના પ્રવાસ માટે વપરાશમાં આવી રહી છે. ઓછી રનિંગ કોસ્ટ, સરકારી પ્રોત્સાહન અને સુધરેલી બેટરી ટેક્નોલોજીએ આ વાહનોને વધુ વ્યવહારુ બનાવ્યા છે. તેમ છતાં, 2024-25 દરમિયાન કેટલીક કંપનીઓના મોડલ્સમાં ટેક્નિકલ ખામીઓ અને સર્વિસ સંબંધિત ફરિયાદો સામે આવી, જેના કારણે ગ્રાહક વિશ્વાસ પર અસર પડી અને કેટલાક ગ્રાહકોને બ્રાન્ડ બદલવા પ્રેરણા મળી.
રિપોર્ટ મુજબ, શરૂઆતમાં આક્રમક વ્યૂહરચનાઓ અપનાવનાર સ્ટાર્ટઅપ્સને મૂડીની અછત, નબળું સર્વિસ નેટવર્ક અને પ્રોડક્ટ ગુણવત્તા સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો. તેની સામે, સ્થાપિત કંપનીઓ પાસે પહેલેથી મજબૂત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સપ્લાય ચેઇન અને ગ્રાહક વિશ્વાસ હાજર હતો.
બજારના નેતૃત્વમાં પણ ફેરફાર નોંધાયો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, 2024માં અગ્રસ્થાને રહેલી Ola Electric 2025માં ચોથા ક્રમે સરકી ગઈ. તેના વિરુદ્ધ TVS Motorએ સ્થિર પ્રદર્શનના આધારે 2025માં આશરે 3 લાખ યુનિટ્સનું વેચાણ નોંધાવી પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું. Bajaj Autoએ ઇલેક્ટ્રિક સેગમેન્ટમાં મજબૂત પુનરાગમન સાથે બીજા ક્રમે સ્થાન મેળવ્યું. Ather Energyએ પ્રીમિયમ સેગમેન્ટમાં પોતાની સ્થિતિ જાળવી રાખી અને 2025માં ત્રીજા ક્રમે રહી, જ્યારે Hero MotoCorpએ વિચારપૂર્વકની વ્યૂહરચના સાથે બજારમાં પ્રવેશ કરીને 2024 બાદ વેચાણમાં ઝડપી વધારો નોંધાવ્યો.
રિપોર્ટ જણાવે છે કે ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર્સ ક્ષેત્ર હવે માત્ર સબ્સિડીઓ પર આધારિત તબક્કાથી આગળ વધી રહ્યું છે. પ્રારંભિક વૃદ્ધિમાં સરકારી સહાય મહત્વપૂર્ણ રહી, પરંતુ હવે બજારમાં લાંબા ગાળે ટકી રહેવા માટે મજબૂત બેલેન્સ શીટ, વિશ્વસનીય સર્વિસ નેટવર્ક અને વ્યાપક વિતરણ વ્યવસ્થા ધરાવતી કંપનીઓ જ સફળ થવાની સંભાવના ધરાવે છે.
