કર્ણાટકમાં મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા (SIR) બાદ જાહેર થયેલા આંકડાઓના વિશ્લેષણમાં અંદાજે 64.5 લાખ પાત્ર મતદારોની સંભવિત ખામી સામે આવી છે. આ પૈકી સૌથી મોટો હિસ્સો 18થી 29 વર્ષની વયજૂથના યુવાનોનો છે. આ વયજૂથના અંદાજે 38.41 લાખ લોકો મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા ન હોવાની સંભાવના છે.
કર્ણાટકના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) કાર્યાલયે 27 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ SIR બાદની અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર કરી હતી. ચૂંટણી પંચના આંકડા અનુસાર, રાજ્યમાં હવે આશરે 4.55 કરોડ નોંધાયેલા મતદારો છે. વિશેષ સુધારણા પ્રક્રિયા શરૂ થતાં પહેલાં આ સંખ્યા લગભગ 5.54 કરોડ હતી. આ રીતે જૂની અને નવી મતદાર યાદી વચ્ચે અંદાજે 99.32 લાખ મતદારોનો તફાવત જોવા મળ્યો છે. આ આંકડો નોંધાયેલા મતદારોની સંખ્યામાં થયેલો વાસ્તવિક ઘટાડો દર્શાવે છે.
જોકે, 64.5 લાખનો આંકડો અલગ ગણતરીના આધારે મેળવવામાં આવ્યો છે. તેમાં રાજ્યની અંદાજિત પુખ્ત વસ્તીની સરખામણી મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા લોકોની સંખ્યા સાથે કરવામાં આવી છે. તેથી બંને આંકડાઓને એકસરખા ગણવા યોગ્ય નથી.
કર્ણાટકના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી કાર્યાલયે રાજ્યનો મતદાર-વસ્તી ગુણોત્તર (Elector-to-Population Ratio) 66.11 ટકા દર્શાવ્યો છે. આ ગુણોત્તરની ગણતરી કુલ નોંધાયેલા મતદારોની સંખ્યાની રાજ્યની અંદાજિત કુલ વસ્તી સાથે સરખામણી કરીને કરવામાં આવે છે. આ કુલ વસ્તીમાં 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનાં બાળકોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેઓ મતદાન માટે પાત્ર નથી.
વસ્તી સંબંધિત અંદાજો અનુસાર, 2026માં કર્ણાટકની કુલ વસ્તી આશરે 6.89 કરોડ અને 18 વર્ષથી વધુ ઉંમરની વસ્તી લગભગ 5.19 કરોડ હોવાનો અંદાજ છે. આ પુખ્ત વસ્તીની મતદાર યાદી સાથે સરખામણી કરતાં આશરે 64.5 લાખ લોકોનો તફાવત સામે આવે છે.
જોકે, આ તફાવતનો અર્થ એ નથી કે SIR દરમિયાન તમામ 64.5 લાખ લોકોનાં નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં છે. આ સંખ્યામાં એવા નાગરિકોનો પણ સમાવેશ થઈ શકે છે, જેમણે અગાઉ ક્યારેય મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવી ન હોય.
વયજૂથ પ્રમાણે કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણમાં યુવા મતદારોના આંકડા સામે આવ્યા છે. અંદાજિત 64.5 લાખની ખામીમાંથી આશરે 38.41 લાખ લોકો 18થી 29 વર્ષના વયજૂથના છે. આ સંખ્યા કુલ સંભવિત તફાવતના લગભગ 59.5 ટકા જેટલી છે.
ખાસ કરીને 18 અને 19 વર્ષની વયના યુવાનોના આંકડા ધ્યાન ખેંચે છે. રાજ્યમાં આ વયજૂથની અંદાજિત વસ્તી આશરે 20.66 લાખ છે, જ્યારે મતદાર યાદીમાં માત્ર 6.83 લાખ નામ નોંધાયેલાં છે. આ આધારે આ વયજૂથમાં નોંધણીનો દર લગભગ 33.1 ટકા થાય છે. એટલે કે, અંદાજિત વસ્તીની સરખામણીમાં લગભગ બે-તૃતીયાંશ યુવાનો મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા દેખાતા નથી.
કર્ણાટકમાં SIR પ્રક્રિયા શરૂ થતાં પહેલાં, 16 જૂન 2026ના રોજ રાજ્યમાં મતદારોની સંખ્યા 5.54 કરોડથી વધુ હતી. ત્યારબાદ 24 ઑગસ્ટે પ્રકાશિત થયેલી મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં આશરે 4.46 કરોડ નામ બાકી રહ્યાં હતાં. આ તબક્કે લગભગ 1.08 કરોડ નામનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. સુધારણા પ્રક્રિયા દરમિયાન ગેરહાજર, સ્થળાંતરિત અને મૃત મતદારો તેમજ એકથી વધુ વખત નોંધાયેલી વિગતો સહિત વિવિધ કારણોના આધારે મતદારોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી.
દાવા અને વાંધાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ અંતિમ યાદીમાં ચોખ્ખા 8.64 લાખ નામનો વધારો થયો હતો. તેમ છતાં, SIR શરૂ થયા પહેલાંની સરખામણીમાં મતદારોની સંખ્યા આશરે 99.32 લાખ ઓછી રહી હતી.
ભારતમાં મતદાન કરવા માટે પાત્ર નાગરિકનું નામ સંબંધિત મતવિસ્તારની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલું હોવું જરૂરી છે. માત્ર મતદાર ઓળખપત્ર હોવું પૂરતું નથી. જો કોઈ વ્યક્તિનું નામ વર્તમાન મતદાર યાદીમાં ન હોય, તો તે મતદાન કરી શકશે નહીં.
મતદાર યાદીની સુધારણા પ્રક્રિયા ખોટી, એકથી વધુ વખત નોંધાયેલી અને અપાત્ર નોંધણીઓને દૂર કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવે છે. જોકે, આ પ્રક્રિયા દરમિયાન પાત્ર મતદારોનાં નામ યાદીમાં જળવાઈ રહે તે પણ જરૂરી છે. કર્ણાટકના આંકડા ખાસ કરીને નવા મતદારોની નોંધણી અને મતદાર યાદીની ચોકસાઈના મુદ્દા તરફ ધ્યાન દોરે છે.
કર્ણાટકના નાગરિકો ભારતીય ચૂંટણી પંચના સત્તાવાર મતદાર સેવા પોર્ટલ પર પોતાનું નામ તપાસી શકે છે. આ માટે મતદાર ઓળખપત્ર નંબર અથવા વ્યક્તિગત વિગતોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો કોઈ પાત્ર નાગરિકનું નામ યાદીમાં ન હોય, તો તે નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર ફોર્મ-6 દ્વારા મતદાર તરીકે નોંધણી માટે અરજી કરી શકે છે.
મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે 64.5 લાખની સંભવિત ખામીનો આંકડો વસ્તીના અંદાજ પર આધારિત છે. આ કોઈ તપાસ દરમિયાન વ્યક્તિગત રીતે ઓળખવામાં આવેલા ગુમ થયેલા મતદારોની સંખ્યા નથી.
