ઉત્તર પ્રદેશમાં આગામી વર્ષે યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં મતદાર યાદીને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે સોમવાર, 26 ઑક્ટોબરે લખનૌમાં મતદાર યાદીમાં અનેક અનિયમિતતાઓ હોવાનો દાવો કર્યો હતો. તેમણે ચૂંટણી પંચ અને ભારતીય જનતા પાર્ટી પર સવાલ ઉઠાવતાં મતદારોની ઓળખ આધાર સાથે જોડવાની અને મતદાન મથકો પર બાયોમેટ્રિક મશીનો સ્થાપિત કરવાની માગ કરી હતી. તેમના મતે, આ વ્યવસ્થાથી એક જ વ્યક્તિનું નામ અનેક સ્થળોએ નોંધાયેલું હોવા જેવી સમસ્યાઓ ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે.
લખનૌ સ્થિત સમાજવાદી પાર્ટીના કાર્યાલયમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત દરમિયાન અખિલેશ યાદવે જણાવ્યું હતું કે તેમની પાર્ટીએ મતદાર યાદીની તપાસ કરતાં અનેક કથિત અનિયમિતતાઓ શોધી છે. તેમણે કહ્યું હતું કે ટેક્નોલોજીની મદદથી એક જ વ્યક્તિના નામે અનેક સ્થળોએ મત નોંધાયેલો હોવા જેવી સમસ્યાઓની તપાસ કરી શકાય છે.
અખિલેશ યાદવે ચૂંટણી પંચને મતદાર યાદીને આધાર સાથે જોડવા અને મતદાન મથકો પર અંગૂઠાની છાપ દ્વારા ઓળખ ચકાસતી મશીનો સ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આવા ઉપકરણો વધુ ખર્ચાળ નથી અને તેમની મદદથી મતદાર યાદીમાં રહેલી ખોટી નોંધો ઓળખવી સરળ બની શકે છે.
તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે મતદાર યાદી તૈયાર કરતી વખતે દરેક પાત્ર મતદારનો મતાધિકાર સુરક્ષિત રહે તેની ખાતરી કરવી જરૂરી છે. સાથે જ, કોઈ વ્યક્તિનું નામ બે કે તેથી વધુ સ્થળોએ નોંધાયેલું ન રહે તેની પણ તપાસ થવી જોઈએ.
અખિલેશ યાદવે પત્રકારો સમક્ષ કેટલાક નામોના ઉદાહરણ આપ્યાં હતાં. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે સુનીતા નામની 42 વર્ષીય મહિલા, જેમના પતિનું નામ રાજેશ હોવાનું જણાવાયું હતું, તેમની વિગતો સાથે મળતી આવતી 420 નોંધો મળી હતી. તેમણે ઉત્તર પ્રદેશના અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં સુનીતા નામે 2,400થી વધુ નોંધો હોવાનો પણ દાવો કર્યો હતો.
આ ઉપરાંત, તેમણે રાજકુમારી નામની મહિલા સાથે સંબંધિત વિગતોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. અખિલેશ યાદવના જણાવ્યા અનુસાર, અલગ-અલગ સ્થળોએ તપાસ કરતાં 1,627 નોંધો મળી આવી હતી. તેમણે વિકાસ યાદવ નામે પણ અનેક મતદાન મથકો પર મત નોંધાયેલા હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
જોકે, સમાજવાદી પાર્ટી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા આ આંકડાઓની સ્વતંત્ર તપાસની પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી. મતદાર યાદીમાં એકસરખાં નામ હોવાનો અર્થ એ નથી કે તમામ નોંધો એક જ વ્યક્તિની છે. તેની ખાતરી કરવા માટે ઉંમર, સરનામું અને અન્ય વિગતોનું મિલાન કરવું જરૂરી છે.
મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ એટલે કે SIR અંગે પણ અખિલેશ યાદવે ભાજપ પર નિશાન સાધ્યું હતું. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ચૂંટણીમાં લાભ મેળવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે આક્ષેપને 'વોટ ફિક્સિંગ' ગણાવીને ચૂંટણી પંચને મતદાર યાદીની ખામીઓ દૂર કરવાની માગ કરી હતી.
અખિલેશ યાદવે કહ્યું હતું કે વિપક્ષ તરફથી સતત ફરિયાદો કરવામાં આવ્યા બાદ ચૂંટણી પંચે કેટલાક મામલાઓ પર ધ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું છે. જોકે, તેમણે સવાલ કર્યો હતો કે આવી કથિત અનિયમિતતાઓને અગાઉથી કેમ ઓળખવામાં આવી નહોતી.
આ દરમિયાન તેમણે પંચાયત ચૂંટણીનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો. તેમના મતે, ગામના વડાઓ પોતાના વિસ્તારના લોકોને ઓળખતા હોવાથી સ્થાનિક સ્તરે મતદાર યાદીની તપાસ દરમિયાન ખોટી નોંધો ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે.
ભાજપ સામેના આ આક્ષેપો અખિલેશ યાદવના નિવેદન પર આધારિત છે. મતદાર યાદીમાં જાણીજોઈને ગેરરીતિ કરવામાં આવી હોવાની પુષ્ટિ માટે સત્તાવાર તપાસ અને નક્કર પુરાવાની જરૂર રહેશે.
ભારતમાં મતદાર ઓળખપત્રને આધાર સાથે જોડવાની વ્યવસ્થા પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તે સ્વૈચ્છિક છે. ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર, મતદારો ફોર્મ 6B દ્વારા પોતાની આધાર સંબંધિત માહિતી આપી શકે છે. આધાર નંબર ઉપલબ્ધ ન કરાવવાના આધારે કોઈ પાત્ર મતદારનું નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરી શકાય નહીં.
આધાર ઓળખના પુરાવા તરીકે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે, પરંતુ તે નાગરિકતાનો પુરાવો નથી. તેથી, અખિલેશ યાદવ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી ફરજિયાત આધાર લિંકિંગ અને બાયોમેટ્રિક ચકાસણીની માગ અમલમાં મૂકવા માટે હાલની કાનૂની વ્યવસ્થા, ડેટા સુરક્ષા અને મતદારોની સુવિધાઓ સંબંધિત પાસાઓ પર વિચાર કરવો પડશે.
પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન પૂર્વ IAS અધિકારી રામ બહાદુર પાસી અને દારા સિંહ પ્રજાપતિ સહિત અનેક નેતાઓ સમાજવાદી પાર્ટીમાં જોડાયા હતા. અખિલેશ યાદવે નવા સભ્યોનું સ્વાગત કરતાં જણાવ્યું હતું કે તેમના આગમનથી પાર્ટીની PDA એટલે કે પછાત વર્ગો, દલિતો અને લઘુમતીઓ પર કેન્દ્રિત રાજકીય પહેલને મજબૂતી મળશે.
તેમણે કહ્યું હતું કે પૂર્વાંચલથી પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ સુધી પાર્ટીનું સંગઠન વિસ્તરી રહ્યું છે. દારા સિંહ પ્રજાપતિનો ઉલ્લેખ કરતાં અખિલેશ યાદવે તેમના પક્ષપ્રવેશથી પાર્ટીને ચૂંટણીમાં લાભ થવાની આશા વ્યક્ત કરી હતી.
અખિલેશ યાદવે વાલ્મીકિ સમાજના કલ્યાણને લઈને પણ પાર્ટીની યોજનાઓ રજૂ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સમાજવાદી પાર્ટીની સરકાર બનશે તો દરેક જિલ્લામાં મહર્ષિ વાલ્મીકિ જયંતી નિમિત્તે મોટા કાર્યક્રમો યોજવામાં આવશે.
તેમણે વાલ્મીકિ સમાજના લોકોને તેમની હાલની રહેણાક વસાહતોમાં માલિકી હક અપાવવાની દિશામાં કામ કરવાનું આશ્વાસન પણ આપ્યું હતું. જોકે, ઉત્તર પ્રદેશની વર્તમાન સરકારે 26 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ મહર્ષિ વાલ્મીકિ જયંતી નિમિત્તે જાહેર રજા અગાઉથી જાહેર કરી છે.
આ પ્રસંગે સમાજવાદી પાર્ટીના મહાસચિવ શિવપાલ સિંહ યાદવે પણ ભાજપ સરકાર પર મોંઘવારી, ભ્રષ્ટાચાર અને સામાજિક વિભાજનને લઈને આક્ષેપ કર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પાર્ટીમાં જોડાનારા નેતાઓ અને કાર્યકરોને સંપૂર્ણ સન્માન આપવામાં આવશે.
2027ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં મતદાર યાદીનો મુદ્દો રાજકીય ચર્ચાના મહત્વના વિષય તરીકે સામે આવી રહ્યો છે. મતદારો પોતાની વિગતો અને મતદાર યાદીમાં નામની સ્થિતિની તપાસ ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર વેબસાઇટ voters.eci.gov.in પર કરી શકે છે.
