મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR) સંબંધિત અરજીઓ પર મંગળવાર, 27 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી થશે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી પીઠ ચૂંટણી પંચના નિર્ણયો અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારની કામગીરી સામે ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો પર વિચારણા કરશે. સુનાવણી પહેલાં ચૂંટણી પંચે કોર્ટમાં સોગંદનામું દાખલ કરીને જણાવ્યું છે કે SIR સંબંધિત નિર્ણયો ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા.
લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે સહિત 11 વિપક્ષી નેતાઓએ 12 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સંયુક્ત અરજી દાખલ કરી હતી. તેમાં ચૂંટણી પંચની કામગીરી તેમજ મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
અરજી કરનારાઓમાં સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવ, રાષ્ટ્રીય જનતા દળના તેજસ્વી યાદવ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સૌગત રાય, શિવસેનાના ઉદ્ધવ જૂથના સંજય રાઉત, સીપીએમના એમ. એ. બેબી અને સીપીઆઈના ડી. રાજાનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત ઝારખંડ મુક્તિ મોરચાનાં મહુઆ માંઝી, એનસીપીના શરદ પવાર જૂથનાં સુપ્રિયા સુળે અને ઇન્ડિયન યુનિયન મુસ્લિમ લીગના ઈ. ટી. મોહમ્મદ બશીર પણ અરજીકર્તાઓમાં સામેલ છે. આ નેતાઓએ કોર્ટને ચૂંટણી પંચના વિવાદાસ્પદ નિર્ણયો સંબંધિત ફાઇલો અને દસ્તાવેજો મંગાવવાની વિનંતી કરી છે. અરજીમાં SIR પ્રક્રિયા પર વચગાળાની રોક લગાવવાની માગ પણ કરવામાં આવી છે.
સુનાવણીના એક દિવસ પહેલાં, સોમવાર, 26 ઑક્ટોબરે ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોગંદનામું દાખલ કર્યું હતું. પંચે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર એકલા નિર્ણયો લેતા હોવાના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, 24 જૂન 2025, 27 ઑક્ટોબર 2025 અને 14 મે 2026ના રોજ જારી કરવામાં આવેલા SIR સંબંધિત આદેશોને ત્રણેય સભ્યોની સંમતિથી મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
સોગંદનામામાં જણાવાયું છે કે સામાન્ય સંજોગોમાં ફાઇલો બંને ચૂંટણી કમિશનરો મારફતે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સુધી પહોંચે છે. જરૂરી કિસ્સાઓમાં ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી મંજૂરી લેવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેની નોંધ ફાઇલમાં કરવામાં આવે છે.
પંચે એમ પણ જણાવ્યું છે કે સંબંધિત અરજીમાં કરવામાં આવેલા આરોપો મુખ્યત્વે અખબારમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલ પર આધારિત છે. પંચે આ આરોપોને અરજી માટે પૂરતો આધાર ગણવાનો ઇનકાર કરીને અરજી ફગાવી દેવાની માગ કરી છે.
વિપક્ષે મતદાર નોંધણી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા Form 6માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હોવા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે કે આ ફોર્મમાં કોઈ કાનૂની સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી.
પંચના જણાવ્યા અનુસાર, SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન માગવામાં આવતું વધારાનું ઘોષણાપત્ર Form 6થી અલગ છે. તેનો હેતુ અરજદારો અથવા તેમના પરિવારના સભ્યોની વિગતોનો અગાઉની મતદાર યાદીઓ સાથે મેળ બેસાડવાનો છે.
ચૂંટણી પંચે સ્વીકાર્યું છે કે ઑનલાઇન અરજી પ્રક્રિયામાં બંને દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની પદ્ધતિને કારણે મૂંઝવણ ઊભી થઈ શકે છે. આથી 21 ઑક્ટોબરથી ઑનલાઇન પ્રક્રિયામાં બંને દસ્તાવેજોને અલગ રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે મતદારોની વિગતો જૂની મતદાર યાદી સાથે જોડી શકાઈ નથી, તેમને સામાન્ય રીતે વ્યક્તિગત સુનાવણી માટે કાર્યાલયમાં બોલાવવાની જરૂર રહેશે નહીં. આવા મતદારોના ઘરે જઈને બૂથ લેવલ અધિકારીઓ જરૂરી દસ્તાવેજો એકત્રિત કરશે.
ખાસ સંજોગોમાં જ વ્યક્તિગત સુનાવણી યોજવામાં આવશે. શક્ય હોય ત્યાં ઑનલાઇન માધ્યમનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. પંચે વધુમાં જણાવ્યું છે કે ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO)ના આદેશ વિના કોઈ મતદારનું નામ યાદીમાં ઉમેરી કે દૂર કરી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં SIR સંબંધિત અનેક અરજીઓ પર એકસાથે સુનાવણી નિર્ધારિત છે. તેમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની ભૂમિકા, ચૂંટણી પંચની સામૂહિક નિર્ણય પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાના નિયમો મુખ્ય મુદ્દાઓ રહેશે.
વિપક્ષ ચૂંટણી પંચના નિર્ણયો અંગે કાનૂની તપાસની માગ કરી રહ્યો છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચે પોતાની પ્રક્રિયા નિયમોને અનુરૂપ હોવાનું જણાવ્યું છે.
સુનાવણી દરમિયાન બંને પક્ષો પોતાની દલીલો રજૂ કરશે. કોર્ટમાં વિવાદાસ્પદ નિર્ણયો અંગે આગળ કઈ રીતે તપાસ થઈ શકે અને મતદાર યાદી સંબંધિત અરજીઓ પર કયા નિર્દેશો આપવામાં આવે છે તે અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
