NASAનું Voyager 1 પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચશે, 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ રચશે નવો રેકોર્ડ
અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા NASAનું Voyager 1 અવકાશયાન 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચવાની તૈયારીમાં છે. આ અંતર સુધી પહોંચનાર તે માનવસર્જિત પ્રથમ વસ્તુ બનશે. વર્ષ 1977માં પ્રક્ષેપિત થયેલું આ અવકાશયાન પૃથ્વીથી આશરે 25.9 અબજ કિલોમીટર દૂર હશે. આ અંતરેથી મોકલવામાં આવતા રેડિયો સિગ્નલને પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં આશરે 24 કલાક લાગશે.
લગભગ પાંચ દાયકાથી અવકાશમાં પ્રવાસ કરી રહેલું Voyager 1 આજે પણ વૈજ્ઞાનિકોને સૌરમંડળની બહારના અવકાશ વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી મોકલી રહ્યું છે.
18 નવેમ્બરે Voyager 1 બનાવશે નવો અંતરનો રેકોર્ડ
NASAના જણાવ્યા અનુસાર, Voyager 1 બુધવાર, 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચશે. ભારતીય સમય અનુસાર આ સિદ્ધિ બપોરે આશરે 3:46 વાગ્યે નોંધાશે.
આ સાથે Voyager 1 પૃથ્વીથી આટલા અંતરે પહોંચનાર પ્રથમ માનવસર્જિત વસ્તુ બનશે.
આ સિદ્ધિ ખાસ છે કારણ કે અવકાશયાનને પ્રક્ષેપિત થયાને 49 વર્ષથી વધુ સમય થઈ ચૂક્યો છે. આટલા લાંબા સમય પછી પણ તે સતત આગળ વધી રહ્યું છે અને પૃથ્વી સાથે તેનો સંપર્ક જળવાયેલો છે.
Voyager 1 આશરે 61,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે પ્રવાસ કરી રહ્યું છે. જોકે, અવકાશના વિશાળ અંતરને ધ્યાનમાં રાખતાં આ ઝડપ પણ પ્રમાણમાં ઓછી છે.
એક લાઇટ-ડેનો અર્થ શું થાય છે?
લાઇટ-ડે અંતર માપવાનું એકમ છે. પ્રકાશ 24 કલાકમાં જેટલું અંતર કાપે છે તેને એક લાઇટ-ડે કહેવામાં આવે છે. આ અંતર આશરે 25.9 અબજ કિલોમીટર થાય છે.
Voyager 1 આ અંતરે પહોંચ્યા પછી પૃથ્વી પરથી મોકલવામાં આવતો કોઈપણ રેડિયો સંદેશ અવકાશયાન સુધી પહોંચવામાં આશરે 24 કલાક લેશે. તેવી જ રીતે, અવકાશયાનમાંથી મોકલવામાં આવતા સિગ્નલને પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં પણ એટલો જ સમય લાગશે.
એટલે કે વૈજ્ઞાનિકો Voyager 1ને કોઈ સૂચના મોકલે અને અવકાશયાન તરત જ જવાબ આપે, તો પણ જવાબ પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં ઓછામાં ઓછા 48 કલાક લાગશે.
NASAના જણાવ્યા અનુસાર, Voyager 1ને પૃથ્વીથી એક લાઇટ-યર દૂર પહોંચવામાં હજુ આશરે 18,000 વર્ષ લાગી શકે છે.
1977માં શરૂ થઈ હતી Voyager 1ની સફર
NASAએ Voyager 1ને 5 સપ્ટેમ્બર 1977ના રોજ પ્રક્ષેપિત કર્યું હતું. શરૂઆતમાં તેનું મુખ્ય કાર્ય સૌરમંડળના બાહ્ય ગ્રહોનો અભ્યાસ કરવાનું હતું.
વર્ષ 1979માં તે ગુરુ ગ્રહ અને 1980માં શનિ ગ્રહની નજીક પહોંચ્યું હતું. આ બંને ગ્રહોની તસવીરો અને વૈજ્ઞાનિક માહિતી દ્વારા ખગોળશાસ્ત્રીઓને નવી જાણકારી મળી હતી.
ત્યારબાદ Voyager 1 સૌરમંડળના બાહ્ય વિસ્તારો તરફ આગળ વધતું રહ્યું.
ઓગસ્ટ 2012માં તેણે સૂર્યના પ્રભાવ હેઠળના હેલિયોસ્ફિયરની સીમા પાર કરી અને ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ તારાઓ વચ્ચેનો એવો વિસ્તાર છે, જ્યાંનું અવકાશી વાતાવરણ આપણા સૌરમંડળની આસપાસના વાતાવરણથી અલગ છે.
તેનું જોડિયા અવકાશયાન Voyager 2 પણ લાંબા સમયથી અવકાશમાં કાર્યરત છે. તેણે ગુરુ અને શનિ ઉપરાંત યુરેનસ અને નેપ્ચ્યુનનો પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. Voyager 2એ વર્ષ 2018માં ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તે નવેમ્બર 2035 સુધીમાં એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચે તેવી અપેક્ષા છે.
આટલાં વર્ષો પછી પણ કેવી રીતે કાર્યરત છે Voyager 1?
Voyager 1માં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્લૂટોનિયમ આધારિત રેડિયોઆઇસોટોપ પાવર સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. જોકે, સમય જતાં તેની વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.
આ કારણે NASAના વૈજ્ઞાનિકો જરૂરી સિસ્ટમને લાંબા સમય સુધી કાર્યરત રાખવા માટે ધીમે ધીમે કેટલાક ઉપકરણો બંધ કરી રહ્યા છે.
ઓક્ટોબર 2026માં અવકાશયાન સાથેનો સંપર્ક થોડા સમય માટે તૂટી ગયો હતો. જોકે, વૈજ્ઞાનિકોએ ફરીથી સંપર્ક સ્થાપિત કર્યો હતો. સંપર્ક તૂટવાનું કારણ જાણવા માટે તપાસ ચાલુ છે.
NASAની જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરીની ટીમ નિયમિતપણે અવકાશયાનની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરે છે. Voyager 1 હજુ પણ ચુંબકીય ક્ષેત્રો, અવકાશમાં રહેલા કણો અને કોસ્મિક કિરણો સંબંધિત માહિતી મોકલી રહ્યું છે.
Voyager 1 પોતાની સાથે પૃથ્વીનો સંદેશ પણ લઈ ગયું છે
Voyager 1 સાથે એક વિશેષ ગોલ્ડન રેકોર્ડ પણ મોકલવામાં આવ્યો હતો. તેમાં પૃથ્વીના વિવિધ અવાજો, સંગીત, તસવીરો સંબંધિત માહિતી અને 55 ભાષાઓમાં સંદેશાઓ સામેલ છે.
પ્રખ્યાત ખગોળશાસ્ત્રી કાર્લ સેગને આ રેકોર્ડ તૈયાર કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેનો હેતુ દૂરના અવકાશમાં કોઈ અન્ય સંસ્કૃતિ સુધી પૃથ્વી અને અહીંના જીવન વિશેની માહિતી પહોંચાડવાનો હતો.
વર્ષ 1990માં Voyager 1એ પૃથ્વીની એક ઐતિહાસિક તસવીર પણ લીધી હતી. આ તસવીર 'પેલ બ્લુ ડોટ' તરીકે ઓળખાય છે. તેમાં વિશાળ અવકાશના અંધકાર વચ્ચે પૃથ્વી એક નાના બિંદુ જેવી દેખાય છે.
NASAએ લોકોને પણ ઉજવણીમાં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું
Voyager 1ની ઐતિહાસિક સિદ્ધિને યાદગાર બનાવવા માટે NASAએ વિશ્વભરના લોકોને 17 નવેમ્બરે સૂર્યાસ્ત પછી યોજાનારા વિશેષ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા અપીલ કરી છે.
લોકો પોતાના મોબાઇલ ફોન અથવા ટોર્ચની લાઇટનો ઉપયોગ કરીને મોર્સ કોડમાં V-G-R સંદેશ દર્શાવી શકે છે. આ Voyager મિશનનો કોલ સાઇન છે.
NASAએ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા માટે પોતાની વેબસાઇટ પર એક વિશેષ ફ્લેશિંગ ટૂલ પણ ઉપલબ્ધ કરાવ્યું છે.
Voyager 1ની અવકાશયાત્રા વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. આગામી વર્ષોમાં તેની વીજળી ઉત્પાદન અને સંચાર વ્યવસ્થા કેટલો સમય કાર્યરત રહી શકે છે તેના પર NASA નજર રાખશે.
