પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ હરિયાણાના જીંદ રેલવે સ્ટેશનથી દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેનને લીલી ઝંડી બતાવી રવાના કરી. જીંદ-સોનીપત રેલખંડ પર દોડનારી આ ટ્રેન સ્વચ્છ ઊર્જા આધારિત પરિવહનને પ્રોત્સાહન આપશે. આ સાથે ભારત રેલ પરિવહનમાં હાઇડ્રોજન ટેક્નોલોજી અપનાવવાની દિશામાં આગળ વધેલા પસંદગીના દેશોની યાદીમાં સામેલ થયું છે.
ઉદ્ઘાટન સમારોહ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીએ 26,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની વિવિધ વિકાસ પરિયોજનાઓનું ઉદ્ઘાટન અને શિલાન્યાસ પણ કર્યું. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરિયોજનાઓથી માળખાકીય સુવિધા, ઊર્જા અને પરિવહન ક્ષેત્રને નવી ગતિ મળશે.
દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેન હાલ જીંદ-સોનીપત રેલખંડ પર ચલાવવામાં આવશે. મુસાફરો માટે અંતરના આધારે તેનું ભાડું 5 રૂપિયાથી શરૂ થઈને મહત્તમ 26 રૂપિયા સુધી રાખવામાં આવ્યું છે. ટ્રેન સંપૂર્ણપણે હાઇડ્રોજન ઇંધણ ટેક્નોલોજી પર આધારિત છે, જેના કારણે કાર્બન ઉત્સર્જન લગભગ શૂન્ય રહેશે અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતા પ્રદૂષકોમાં ઘટાડો થશે.
ભારતીય રેલવેએ આ પરિયોજના માટે જીંદ-સોનીપત સેક્શનને પાઇલટ રૂટ તરીકે પસંદ કર્યું છે. આ રૂટ પર આધુનિક ટેક્નોલોજીની સાથે સુરક્ષા અને સંચાલન સંબંધિત તમામ જરૂરી વ્યવસ્થાઓ પણ વિકસાવવામાં આવી છે.
હાઇડ્રોજન ટ્રેનના સંચાલન માટે જીંદમાં સ્વદેશી હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ અને રિફ્યુઅલિંગ સુવિધા વિકસાવવામાં આવી છે. પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોસિવ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઇઝેશન (PESO)એ અહીં કમ્પ્રેસ્ડ હાઇડ્રોજન ગેસના સંગ્રહ અને વિતરણ માટે જરૂરી મંજૂરી પણ આપી દીધી છે.
રેલવે અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરિયોજના ભવિષ્યમાં સ્વચ્છ અને ટકાઉ પરિવહન પ્રણાલી વિકસાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. જો પાઇલટ પરિયોજના સફળ રહેશે તો આગામી સમયમાં અન્ય રેલ માર્ગો પર પણ હાઇડ્રોજન ટ્રેનો ચલાવવામાં આવી શકે છે.
હાઇડ્રોજન ટ્રેનના પ્રારંભ સાથે ભારત જર્મની, જાપાન, ચીન અને અમેરિકા જેવા દેશોની શ્રેણીમાં સામેલ થયું છે, જ્યાં હાઇડ્રોજન આધારિત રેલ પરિવહન પર કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, આ ટેક્નોલોજી હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને વિશ્વના માત્ર કેટલાક દેશોમાં જ તેનું સંચાલન અથવા પરીક્ષણ થઈ રહ્યું છે.
સરકારનું માનવું છે કે આ પહેલ 'Hydrogen for Heritage' પરિયોજના હેઠળ હરિત ઊર્જા, ઊર્જા કાર્યક્ષમતા અને નેટ-ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્યને હાંસલ કરવામાં મદદ કરશે. ભારતીય રેલવે માટે આ ઉપલબ્ધિને આધુનિક ટેક્નોલોજી, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉ વિકાસની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
