અમેરિકાના જોર્ડનમાં સ્થિત સૈન્ય મથક પર મિસાઇલ હુમલાનો પ્રયાસ થયા બાદ અમેરિકા દ્વારા ગુરુવારે વહેલી સવારે ઈરાનના અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર વ્યાપક હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ પુષ્ટિ કરી કે આ કાર્યવાહી દરમિયાન ઈરાનની ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) સાથે સંકળાયેલા કમાન્ડ સેન્ટરો, મિસાઇલ અને ડ્રોન ઠેકાણાઓ, તટીય રક્ષા પ્રણાલીઓ તથા નૌકાદળના સૈન્ય માળખાને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા.
અમેરિકી પ્રશાસનના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહીનો હેતુ વિસ્તારમાં તૈનાત અમેરિકી સૈનિકો, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી જહાજો અને ખાડી દેશોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. બીજી તરફ, ઈરાને આ હુમલાની કડક નિંદા કરી અને તેને પોતાની સર્વભૌમસત્તાનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કાર્યવાહી પહેલાં અને બાદમાં ઈરાન સામે કડક વલણ અપનાવ્યું. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાન તરફથી છોડવામાં આવેલી પાંચ મિસાઇલોને અમેરિકાની રક્ષા પ્રણાલીએ હવામાં જ નિષ્ફળ બનાવી દીધી હતી, પરંતુ હુમલાનો પ્રયાસ અમેરિકા અવગણશે નહીં. ટ્રમ્પે કહ્યું કે જો અમેરિકી સૈનિકો અથવા સહયોગી દેશોની સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકવાના પ્રયાસો ચાલુ રહેશે તો અમેરિકા વધુ કડક સૈન્ય પગલાં ભરવાથી પાછળ નહીં હટે. જોકે, તેમણે એ પણ સંકેત આપ્યો કે પરિસ્થિતિ અનુકૂળ રહે તો ભવિષ્યમાં કૂટનીતિક ઉકેલની શક્યતા સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થઈ નથી.
CENTCOM અનુસાર, આ અભિયાન દરમિયાન ઈરાનમાં આવેલા IRGCના કમાન્ડ એન્ડ કન્ટ્રોલ સેન્ટરો, લાંબા અંતરની મિસાઇલ એકમો, ડ્રોન લોન્ચિંગ સુવિધાઓ, તટીય રક્ષા નેટવર્ક અને નૌકાદળના સૈન્ય માળખા સાથે જોડાયેલા ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. અમેરિકી સેનાએ જણાવ્યું કે આ ઠેકાણાઓનો ઉપયોગ વિસ્તારમાં અમેરિકી દળો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી પરિવહન સામે સંભવિત હુમલાની તૈયારી માટે કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
ઈરાનના સરકારી મીડિયા અનુસાર, અબાદાન, બુશેહર, બંદર અબ્બાસ, અબુ મૂસા, કિશ અને કેશ્મ દ્વીપ સહિત અનેક વિસ્તારોમાં વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા હતા. બુશેહર પ્રાંતને સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે કારણ કે ત્યાં ઈરાનનું મુખ્ય પરમાણુ વીજ ઉત્પાદન કેન્દ્ર આવેલું છે. જોકે, ઈરાની અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું નથી કે તમામ વિસ્ફોટો સીધા અમેરિકી હુમલાનું પરિણામ હતા કે નહીં. અનેક સ્થળોએ સુરક્ષા એજન્સીઓએ તપાસ શરૂ કરી છે.
હુમલા દરમિયાન કેશ્મ દ્વીપ પર આવેલી એક રહેણાંક ઇમારતને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હતું. સ્થાનિક પ્રશાસનના જણાવ્યા અનુસાર, ઇમારતના કાટમાળ નીચે અનેક લોકો ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે. બચાવ દળોએ તાત્કાલિક રાહત કામગીરી શરૂ કરી અને બે ઘાયલ બાળકોને હોસ્પિટલમાં ખસેડ્યા. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે ગુમ થયેલા લોકોની શોધ ચાલુ છે. નાગરિક વિસ્તારોને થયેલા નુકસાનની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ હાલ થઈ શકી નથી.
CENTCOM એ બાદમાં જાહેરાત કરી કે ઈરાન વિરુદ્ધનું તેનું નિર્ધારિત સૈન્ય અભિયાન પૂર્ણ થયું છે. અમેરિકી સેનાના જણાવ્યા અનુસાર, આ અભિયાનનો હેતુ ઈરાનની એવી સૈન્ય ક્ષમતાઓને નબળી પાડવાનો હતો જે અમેરિકી સૈનિકો, વેપારી જહાજો અને પ્રાદેશિક સહયોગીઓ માટે જોખમ બની શકે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેની કાર્યવાહી કોઈ વ્યાપક યુદ્ધની શરૂઆત નહીં પરંતુ તાજેતરના સુરક્ષા પડકારોના જવાબરૂપે કરવામાં આવેલી સૈન્ય કાર્યવાહી હતી.
પ્રાદેશિક તણાવ વચ્ચે અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા દ્વારા ઈરાકમાં ઈરાન સમર્થિત પોપ્યુલર મોબિલાઇઝેશન ફોર્સ (PMF)ના ઠેકાણાઓ પર સંયુક્ત હવાઈ હુમલા થયાની માહિતી પણ સામે આવી છે. PMFના જણાવ્યા અનુસાર, આ હુમલાઓમાં ઓછામાં ઓછા 20 લડવૈયાઓના મોત થયા અને અનેક અન્ય ઘાયલ થયા. જો આ ઘટનાઓની વ્યાપક સ્તરે પુષ્ટિ થાય તો સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની શકે છે.
તણાવ વચ્ચે ઇજિપ્તના દમિયત્તા બંદરે અમેરિકી ગેસ સ્ટોરેજ ટેન્કરને ડ્રોન દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવ્યો હોવાની માહિતી મળી છે. હુમલા બાદ જહાજમાં આગ લાગી હતી, પરંતુ સ્થાનિક પ્રશાસન અને અગ્નિશામક દળે સમયસર આગ પર કાબૂ મેળવી લીધો હતો. ઘટનાની તપાસ ચાલુ છે અને અત્યાર સુધી કોઈ સંગઠને તેની જવાબદારી સ્વીકારી નથી.
ઈરાની નૌસેનાએ જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને તેની આસપાસના સમુદ્રી વિસ્તારમાં તેનું નિયંત્રણ છે અને તેની મંજૂરી વિના કોઈ જહાજ સુરક્ષિત રીતે અવરજવર કરી શકશે નહીં. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ આ સમુદ્રી માર્ગની સુરક્ષા અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે. ઊર્જા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો આ માર્ગમાં કોઈ વિક્ષેપ સર્જાય તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને સમુદ્રી વેપાર પર વ્યાપક અસર પડી શકે છે.
વધતા તણાવ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલના બજારમાં તેજ ઉતાર-ચઢાવ નોંધાયો હતો. પ્રારંભિક કારોબારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ લગભગ 90 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં તેમાં નરમાઈ આવી અને તે લગભગ 89.45 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર કારોબાર કરતો જોવા મળ્યો. બીજી તરફ WTI ક્રૂડનો ભાવ ઘટીને લગભગ 83.90 ડોલર પ્રતિ બેરલ રહ્યો. ઊર્જા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો પ્રાદેશિક સંઘર્ષ વધુ વધે અથવા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં કોઈ વિક્ષેપ સર્જાય તો તેલના ભાવમાં ફરી તેજી આવી શકે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા સૈન્ય તણાવે પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા પરિસ્થિતિ અંગે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વધારી છે. સતત સૈન્ય કાર્યવાહી, પરસ્પર ચેતવણીઓ અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગો પર વધતી ગતિવિધિઓ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો, ઊર્જા પુરવઠા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર અસર કરી શકે છે. હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર એ બાબત પર છે કે આગામી દિવસોમાં બંને પક્ષ સૈન્ય કાર્યવાહી આગળ વધારે છે કે તણાવ ઘટાડવા માટે કૂટનીતિક પ્રયાસોને પ્રાથમિકતા આપે છે.
