અમેરિકાએ ઈરાનના તેલ વેપારમાં કથિત રીતે મદદ કરવાના આરોપસર ભારતીય નાગરિકો અને કંપનીઓ સામે પ્રતિબંધાત્મક કાર્યવાહી કરી છે. આ ઉપરાંત તુર્કિયેની એક ઉડ્ડયન સેવા કંપનીને પણ પ્રતિબંધોની યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયે આ સંસ્થાઓ પર અમેરિકાના પ્રતિબંધોથી બચવામાં ઈરાનને મદદ કરવાનો આરોપ મૂક્યો છે.
4 નવેમ્બર 2026ના રોજ અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયે નવા પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી હતી. આરોપ છે કે ભારતમાંથી સંચાલિત એક વ્યાવસાયિક નેટવર્કે ઈરાની તેલનું પરિવહન કરતા જહાજોને નકલી દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ કરાવ્યા હતા. બીજી તરફ, તુર્કિયેની એક કંપની પર પ્રતિબંધિત ઈરાની એરલાઇન્સને સેવાઓ પૂરી પાડવાનો આરોપ છે.
અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયની આ કાર્યવાહીનું કેન્દ્ર ચંડીગઢ સાથે જોડાયેલા વેપારી સુનીલ કુમાર શર્મા અને તેમની પત્ની જસપ્રીત પ્રીતિ શાહિદ છે. મંત્રાલયના આરોપ મુજબ, બંનેએ અનેક કંપનીઓ મારફતે એવું નેટવર્ક ઊભું કર્યું હતું, જેની મદદથી ઈરાની તેલનું પરિવહન કરતા પ્રતિબંધિત જહાજો પોતાની વાસ્તવિક ઓળખ છુપાવીને વેપાર કરતા હતા.
અમેરિકાના અધિકારીઓએ આ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી નવ સંસ્થાઓને પણ પ્રતિબંધોની યાદીમાં સામેલ કરી છે. આ ઉપરાંત ભારતીય નાગરિક અશ્વની કુમાર ધીમાન અને ઇશવિંદર સિંહ સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. બંનેનાં નામ શર્મા સાથે જોડાયેલા વ્યાવસાયિક નેટવર્કમાં સામે આવ્યાં છે.
પ્રતિબંધિત સંસ્થાઓમાં Oceaniek Technologies India, Aryavart Ship Management Private Limited, Precept Trends Private Limited અને Polynesia Maritime Private Limited જેવી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયનો આરોપ છે કે ભારત સાથે જોડાયેલું એક નેટવર્ક ઈરાની તેલનું પરિવહન કરતા જહાજો માટે નકલી દસ્તાવેજો તૈયાર કરતું હતું. તેમાં જહાજોના રજિસ્ટ્રેશન અને સુરક્ષા સંબંધિત પ્રમાણપત્રોનો સમાવેશ થતો હતો.
આ દસ્તાવેજોના આધારે અમેરિકાના પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલાં જહાજો અન્ય દેશોનાં નામે દરિયામાં સંચાલિત થતાં હતાં.
અમેરિકાના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ કામગીરી માટે ગુયાના, લાઓસ અને ઇસ્વાતિની જેવા દેશોનાં નામનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા લોકો પોતાને આ દેશો વતી જહાજોના દસ્તાવેજો તૈયાર કરવા માટે માન્યતા પ્રાપ્ત સંસ્થાઓ તરીકે રજૂ કરતા હતા. આ હેતુ માટે તેમણે વેબસાઇટ્સ પણ બનાવી હતી. આ વેબસાઇટ્સ પર જહાજોનું રજિસ્ટ્રેશન કરવા અને સુરક્ષા સંબંધિત પ્રમાણપત્રો આપવાનો દાવો કરવામાં આવતો હતો.
અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ સમગ્ર વ્યવસ્થાથી ઈરાનનાં એવાં જહાજોને પણ લાભ થયો હતો, જેમનો સંબંધ ઈરાનની સેના અને તેની સાથે જોડાયેલાં સંગઠનો સાથે હતો.
અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, નકલી દસ્તાવેજોના આધારે સંચાલિત થતાં જહાજોને કારણે દરિયામાં અકસ્માતનું જોખમ પણ વધી શકે છે. ઘણાં જહાજો પાસે જરૂરી વીમો ન હોવાની આશંકા છે. આવી સ્થિતિમાં જહાજ ડૂબી જાય, અથડામણ થાય અથવા તેલ દરિયામાં ફેલાય તો તેના કારણે થતા નુકસાનની ભરપાઈ કોણ કરશે તે મોટો પ્રશ્ન બની શકે છે.
ભારત ઉપરાંત અમેરિકાએ તુર્કિયેની Fugo Ground Services Incને પણ પ્રતિબંધોની યાદીમાં સામેલ કરી છે. કંપની પર અમેરિકાના પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલી ઈરાની એરલાઇન્સને એરપોર્ટ પર જરૂરી સેવાઓ પૂરી પાડવાનો આરોપ છે.
અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલય અનુસાર, કંપનીના અનેક ઈરાની ઉડ્ડયન વ્યવસાયિક એકમો સાથે સીધા સેવા કરાર હતા. તેમાં Iran Air Tour, Saha Airlines, Sepehran Airlines અને Taban Airlines જેવી એરલાઇન્સનો સમાવેશ થાય છે.
અમેરિકાનો આરોપ છે કે આ સેવાઓના કારણે પ્રતિબંધિત ઈરાની એરલાઇન્સને તેમની કામગીરી ચાલુ રાખવામાં મદદ મળી હતી.
ઈરાનની તેલમાંથી થતી આવક પર અંકુશ મૂકવા માટે અમેરિકાએ 24 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ 'ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ' શરૂ કર્યું હતું. આ અભિયાન હેઠળ ટ્રમ્પ સરકાર એવી કંપનીઓ સામે કાર્યવાહી કરી રહી છે, જે અમેરિકાના પ્રતિબંધો લાગુ થયા પછી પણ ઈરાન પાસેથી તેલ ખરીદી રહી છે અથવા તેને નાણાં પહોંચાડવામાં મદદ કરી રહી છે.
અમેરિકાનું કહેવું છે કે ઈરાન તેલના વેચાણમાંથી થતી આવકનો ઉપયોગ પોતાની સેના અને અન્ય સંગઠનોને મદદ કરવા માટે કરે છે. આ કારણોસર અમેરિકા હવે ઈરાન સાથે વેપાર કરતી વિદેશી કંપનીઓ પર પણ નજર રાખી રહ્યું છે. પ્રતિબંધોથી બચીને ઈરાનને મદદ કરવાની શંકા ધરાવતી કંપનીઓની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
ગયા અઠવાડિયે અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે. ઈરાનની ચલણ રિયાલનું મૂલ્ય રેકોર્ડ સ્તરે ઘટી ગયું છે. બીજી તરફ, દેશમાં મોંઘવારીનો દર આશરે 90 ટકા સુધી પહોંચ્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. તેના કારણે સામાન્ય નાગરિકોની મુશ્કેલીઓ પણ વધી રહી છે.
