अयोध्येतील श्रीराम जन्मभूमी मंदिरातील कथित देणगी चोरी प्रकरणात पोलिसांनी मंदिर ट्रस्टशी संबंधित रमाशंकर यादव उर्फ टिन्नू यादव यांच्यासह आठ आरोपींना अटक केली आहे. सर्व आरोपींना आज स्थानिक न्यायालयात हजर करण्यात येणार असून पुढील चौकशीसाठी 14 दिवसांच्या न्यायालयीन कोठडीची मागणी केली जाणार आहे.
या प्रकरणात गुरुवारी सायंकाळी पहिला औपचारिक एफआयआर दाखल करण्यात आला. श्रीराम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टचे सदस्य कृष्ण मोहन यांनी दिलेल्या तक्रारीवरून आठ जणांना आरोपी करण्यात आले आहे.
एफआयआरमध्ये रमाशंकर यादव उर्फ टिन्नू यादव, लवकुश मिश्रा, अनुकल्प मिश्रा, मनीष यादव, अविनाश शुक्ला, करुणेश पांडेय, सुभाष चंद्र श्रीवास्तव आणि रमाशंकर मिश्रा यांची नावे आहेत. पोलिसांच्या माहितीनुसार, यांपैकी बहुतांश जण मंदिरातील देणगी मोजणी, देणगी व्यवस्थापन आणि संबंधित प्रशासकीय कामांशी संबंधित होते. प्राथमिक तपासाच्या आधारे त्यांच्याविरुद्ध भारतीय न्याय संहितेतील संबंधित कलमांसह भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायदा (Prevention of Corruption Act) अंतर्गतही गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.
तपासाबाबत यापूर्वी श्रीराम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टचे महासचिव चंपत राय, विश्वस्त डॉ. अनिल मिश्रा आणि इतर वरिष्ठ पदाधिकाऱ्यांची नावे एफआयआरमध्ये समाविष्ट होऊ शकतात, अशी चर्चा होती. मात्र, नोंदविण्यात आलेल्या पहिल्या एफआयआरमध्ये त्यांची नावे समाविष्ट करण्यात आलेली नाहीत.
वरिष्ठ पदाधिकाऱ्यांच्या भूमिकेची चौकशी कोणत्या टप्प्यावर आहे, याबाबत पोलिस आणि प्रशासनाने अद्याप कोणतीही अधिकृत टिप्पणी केलेली नाही. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, तपास सुरू असून उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे पुढील कारवाई केली जाईल.
मंदिरातील देणगीतील कथित अनियमिततेचे प्रकरण प्रथम 7 जून रोजी समोर आले. त्यानंतर उत्तर प्रदेश सरकारने 13 जून रोजी मंदिर ट्रस्टच्या विनंतीवरून विशेष तपास पथक (SIT) स्थापन केले.
एसआयटीने अनेक दिवस कागदपत्रे, आर्थिक नोंदी आणि संबंधित कर्मचाऱ्यांची चौकशी केल्यानंतर 23 जून रोजी प्राथमिक अहवाल राज्य सरकारला सादर केला. या अहवालाच्या आधारे पुढील कायदेशीर प्रक्रिया सुरू झाली आणि त्यानंतर एफआयआर नोंदविण्यात आला. तपास यंत्रणांनी सांगितले की, आर्थिक व्यवहार, देणगी व्यवस्थापन आणि बँकिंग प्रक्रियेची सविस्तर फॉरेन्सिक तपासणीही केली जाणार आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार, तपासादरम्यान अनेक महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. मंदिरातील दानपेट्यांच्या चाव्या रमाशंकर यादव उर्फ टिन्नू यादव यांच्याकडे आढळल्याचे सांगितले जात आहे. तसेच, एसआयटीने सुमारे 150 कर्मचारी आणि सेवेकऱ्यांची ओळख पटवली असून, जानेवारी 2024 मध्ये रामलल्लांच्या प्राणप्रतिष्ठेनंतर त्यांच्या आर्थिक स्थितीत उल्लेखनीय बदल झाल्याचे निदर्शनास आल्याचे सांगितले जात आहे.
मात्र, अधिकाऱ्यांनी याबाबत अद्याप कोणताही अधिकृत निष्कर्ष जाहीर केलेला नाही. तपास यंत्रणा बँक खाती, मालमत्ता, आर्थिक व्यवहार आणि इतर कागदपत्रांची तपासणी करत असून कथित अनियमिततेचे वास्तविक स्वरूप स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
एफआयआरमध्ये भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याअंतर्गत कलमे समाविष्ट केल्यानंतर तपासाचा विस्तार सरकारी अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांपर्यंत होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
प्राथमिक माहितीनुसार, मंदिरातील देणगीची रक्कम मोजणे आणि ती भारतीय स्टेट बँक (SBI) मध्ये जमा करण्याच्या प्रक्रियेत विविध सरकारी कर्मचारी सहभागी होते. तपासात त्यांची भूमिका समोर आल्यास त्यांच्याविरुद्धही कायदेशीर कारवाई केली जाऊ शकते. मात्र, कोणत्याही व्यक्तीविरुद्ध कारवाई केवळ उपलब्ध पुरावे आणि तपासाच्या निष्कर्षांच्या आधारेच केली जाईल, असे पोलिसांनी स्पष्ट केले आहे.
सरकारची झिरो टॉलरन्स धोरणाची पुनरुच्चारउत्तर प्रदेश सरकारने या प्रकरणात कठोर कारवाईचे आश्वासन दिले आहे. राज्य सरकारचे वरिष्ठ मंत्री सुरेश खन्ना यांनी राज्यात गुन्हेगारी आणि भ्रष्टाचाराविरुद्ध झिरो टॉलरन्सचे धोरण लागू असल्याचे सांगितले.
त्यांनी सांगितले की, तपास पूर्णपणे निष्पक्ष पद्धतीने केला जाईल आणि कोणत्याही स्तरावर अनियमितता किंवा भ्रष्टाचाराचे पुरावे आढळल्यास संबंधित व्यक्तीविरुद्ध कायद्यानुसार कारवाई केली जाईल. कोणत्याही दोषी व्यक्तीला वाचवले जाणार नाही आणि तपास पूर्ण पारदर्शकतेने पुढे नेला जाईल, असे सरकारने म्हटले आहे.
या प्रकरणाला राजकीय स्वरूपही प्राप्त झाले आहे. आम आदमी पक्षाचे खासदार संजय सिंह यांनी तपासाची व्याप्ती मर्यादित ठेवली जात असल्याचा आरोप करत कथित आर्थिक अनियमिततेची व्यापक आणि निष्पक्ष चौकशी करण्याची मागणी केली.
तपास यंत्रणांना कथित जमीन आणि आर्थिक अनियमिततेशी संबंधित काही कागदपत्रे दिल्याचा दावा त्यांनी केला. काही कर्मचाऱ्यांवरच कारवाई करून मोठ्या आरोपांकडून लक्ष विचलित करण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचाही आरोप त्यांनी केला. मात्र, या आरोपांवर संबंधित ट्रस्ट किंवा नामनिर्दिष्ट व्यक्तींकडून ही बातमी प्रकाशित होईपर्यंत कोणतीही सविस्तर अधिकृत प्रतिक्रिया देण्यात आलेली नव्हती.
सर्व आरोपींना न्यायालयात हजर केल्यानंतर पोलिस त्यांची पुढील कोठडी मागून सविस्तर चौकशी करणार आहेत. कथित देणगी चोरी एखाद्या संघटित जाळ्याद्वारे झाली होती की ती काही व्यक्तींपुरती मर्यादित होती, याचाही तपास केला जाणार आहे.
तपासादरम्यान नवीन पुरावे समोर आल्यास एफआयआरमध्ये नवीन नावे समाविष्ट करणे किंवा अतिरिक्त कलमे लावण्याची शक्यता नाकारता येत नसल्याचे तपास यंत्रणांनी म्हटले आहे.
