वेनेझुएलामध्ये आलेल्या 7.5 तीव्रतेच्या विनाशकारी भूकंपानंतर मृतांची अधिकृत संख्या 235 वर पोहोचली असून 4,300 हून अधिक जण जखमी झाले आहेत. सरकारच्या माहितीनुसार सुमारे 39,000 नागरिक अद्याप बेपत्ता आहेत आणि ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्यांना बाहेर काढण्यासाठी मदत व बचावकार्य सातत्याने सुरू आहे.
दक्षिण अमेरिकेतील वेनेझुएलामध्ये आलेल्या दोन शक्तिशाली भूकंपांमुळे व्यापक नुकसान झाले आहे. सरकारच्या माहितीनुसार हजारो लोक ढिगाऱ्याखाली अडकले असल्याची शक्यता आहे. मदत संस्थांनी अनेक ठिकाणी ढिगाऱ्याखालून लोकांचे आवाज ऐकू येत असल्याचे सांगितले असून त्यानुसार बचाव मोहीम अधिक वेगाने राबवली जात आहे.
भूकंप 25 जून रोजी 1821 मधील ऐतिहासिक काराबोबो युद्धाच्या वर्धापनदिनानिमित्त जाहीर राष्ट्रीय सुट्टीच्या दिवशी आला. त्या वेळी बहुतांश नागरिक आपल्या घरांमध्ये उपस्थित होते आणि फिफा विश्वचषकाचे सामने पाहत होते. त्यामुळे इमारती कोसळल्याने मोठ्या संख्येने लोक ढिगाऱ्याखाली अडकले.
तज्ज्ञांच्या मते येत्या काही दिवसांत मृतांचा आकडा आणखी वाढू शकतो. प्रभावित भागांतील अनेक इमारती पूर्णपणे कोसळल्या असून अनेक ठिकाणी मदत पथके अद्याप पोहोचलेली नाहीत. अमेरिकेच्या भूवैज्ञानिक सर्वेक्षणाने (USGS) प्राथमिक आकलनात ही आपत्ती अधिक गंभीर स्वरूप धारण करू शकते, असा इशारा दिला आहे. संस्थेच्या मते 10,000 हून अधिक मृत्यू होण्याची शक्यता सुमारे 44 टक्के असून अत्यंत गंभीर परिस्थितीत मृतांचा आकडा एक लाखांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
बचाव पथके सातत्याने ढिगारा हटवून जिवंत व्यक्तींचा शोध घेत आहेत. रुग्णालयांमध्ये जखमींवर उपचार सुरू असून अनेक ठिकाणी तात्पुरती वैद्यकीय शिबिरे आणि फील्ड हॉस्पिटल उभारण्यात आली आहेत.
भूकंपामुळे उत्तरेकडील किनारी राज्य ला ग्वाइरामध्ये सर्वाधिक नुकसान झाले आहे. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार येथे 70 हजारांहून अधिक कुटुंबे प्रभावित झाली आहेत. राज्यात 100 हून अधिक इमारती पूर्णपणे कोसळल्या असून नंतरच्या सरकारी माहितीनुसार सुमारे 250 इमारती पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाल्या किंवा गंभीररीत्या नुकसानग्रस्त झाल्या आहेत.
स्थानिक प्रशासनाच्या म्हणण्यानुसार अनेक बहुमजली इमारती काही सेकंदांत कोसळल्या. राजधानी काराकासजवळील या भागात बचावकार्य सुरू असून प्रभावित भागांमध्ये वीज, दळणवळण आणि पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठाही गंभीररीत्या विस्कळीत झाला आहे.
वेनेझुएला सरकारने प्रभावित भागांमध्ये मदत आणि बचावकार्य युद्धपातळीवर सुरू केले आहे. गृह मंत्रालयाच्या माहितीनुसार बचाव कर्मचाऱ्यांची संख्या 4,200 वरून 11,500 करण्यात आली आहे. सैन्य, राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन संस्था, अग्निशमन विभाग आणि स्वयंसेवी संस्था संयुक्तपणे बचावकार्य करत आहेत.
बचाव पथके जड यंत्रसामग्री, शोधी श्वान आणि अत्याधुनिक उपकरणांच्या मदतीने ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्यांचा शोध घेत आहेत. ज्या भागांतून अजूनही जिवंत व्यक्ती असल्याचे संकेत मिळत आहेत, त्या भागांना प्राधान्य दिले जात आहे.
आरोग्य मंत्रालयाच्या माहितीनुसार 4,300 हून अधिक जखमींना विविध रुग्णालयांमध्ये दाखल करण्यात आले आहे. सर्वाधिक रुग्ण ला ग्वाइरा आणि आसपासच्या भागांतून आणण्यात आले आहेत. अनेक रुग्णालये त्यांच्या क्षमतेपेक्षा अधिक रुग्णांवर उपचार करत असल्याने सरकारने तात्पुरती फील्ड हॉस्पिटल सुरू केली आहेत.
देशाच्या इतर भागांतूनही वैद्यकीय पथके प्रभावित भागात पाठविण्यात आली आहेत. गंभीर जखमींसाठी विशेष वैद्यकीय युनिटची व्यवस्था करण्यात आली असून आवश्यक औषधे आणि रक्ताचा पुरवठा वाढविण्यात येत आहे.
सरकारच्या प्राथमिक अंदाजानुसार या नैसर्गिक आपत्तीमुळे वेनेझुएलाला सुमारे 9.5 लाख कोटी रुपयांएवढे आर्थिक नुकसान होऊ शकते. मोठ्या प्रमाणावर निवासी इमारती, रस्ते, पूल, सरकारी इमारती आणि सार्वजनिक पायाभूत सुविधा नुकसानग्रस्त झाल्या आहेत.
राजधानी काराकासमधील मुख्य विमानतळही प्रभावित झाल्याने आंतरराष्ट्रीय मदत साहित्य पोहोचविण्यात अडचणी निर्माण होत आहेत. अनेक रस्ते नुकसानग्रस्त झाल्याने मदत वाहनांच्या हालचालींवरही परिणाम झाला आहे.
कार्यवाहक राष्ट्राध्यक्ष डेल्सी रोड्रिग्ज यांनी देशात आपत्काल जाहीर केला आहे. सरकारने सर्व सरकारी संस्थांना मदतकार्याला प्राधान्य देण्याचे निर्देश दिले आहेत. प्रभावित नागरिकांसाठी तात्पुरती मदत शिबिरे उभारली जात असून अन्न, स्वच्छ पाणी आणि अत्यावश्यक वस्तूंचा पुरवठा सुनिश्चित करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
सरकारने नागरिकांना आफ्टरशॉकची शक्यता लक्षात घेऊन नुकसानग्रस्त इमारतींपासून दूर राहण्याचे आणि केवळ अधिकृत सूचनांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे.
वेनेझुएलामधील या आपत्तीनंतर अनेक देशांनी मदतीची घोषणा केली आहे. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कार्यवाहक राष्ट्राध्यक्ष डेल्सी रोड्रिग्ज यांच्याशी चर्चा करून सर्वतोपरी मदतीचे आश्वासन दिले आहे.
अमेरिकेने तातडीची मानवीय मदत पाठविण्यास सुरुवात केली असून अमेरिकन सदर्न कमांडमार्फत मदत साहित्य, वैद्यकीय मदत तसेच शोध आणि बचाव पथके वेनेझुएलात पाठविली जात आहेत. याशिवाय जखमींसाठी विशेष विमाने आणि इतर संसाधने उपलब्ध करून देण्याचीही घोषणा करण्यात आली आहे.
कॅनडाने 35 लाख डॉलर्सची मानवीय मदत जाहीर केली आहे. या निधीचा वापर अन्न, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, आरोग्य सेवा, स्वच्छता आणि इतर अत्यावश्यक मदतकार्यांसाठी केला जाणार आहे.
तज्ज्ञांच्या मते वेनेझुएला आणि त्याच्या आसपासच्या किनारी भागात आलेला सुमारे 7.5 तीव्रतेचा हा भूकंप गेल्या शतकाहून अधिक काळातील सर्वात शक्तिशाली भूकंपांपैकी एक मानला जात आहे. यापूर्वी 1900 मध्ये सॅन नार्सिसो परिसरात 7.7 तीव्रतेचा भूकंप झाला होता, ज्यामध्ये अनेक इमारतींचे नुकसान झाले होते आणि मोठ्या संख्येने नागरिक प्रभावित झाले होते.
वेनेझुएला कॅरिबियन प्लेट आणि दक्षिण अमेरिकन प्लेट यांच्या संगम क्षेत्रात स्थित आहे. या दोन टेक्टॉनिक प्लेटांमधील सततच्या भूगर्भीय हालचालींमुळे ऊर्जा अचानक मुक्त झाल्यास शक्तिशाली भूकंप होतात.
शास्त्रज्ञांच्या मते या भूकंपानंतरही अनेक आफ्टरशॉक येण्याची शक्यता कायम आहे. त्यामुळे आधीच कमकुवत झालेल्या इमारतींना अधिक नुकसान होऊ शकते. प्रभावित भागांतील नागरिकांना सतर्क राहण्याचा आणि प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
वेनेझुएलासमोर ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्या नागरिकांची सुरक्षित सुटका करणे, मोठ्या संख्येने प्रभावित नागरिकांपर्यंत मदत पोहोचविणे आणि नुकसानग्रस्त पायाभूत सुविधा पूर्ववत करणे ही प्रमुख आव्हाने आहेत. वाढती मृतांची संख्या, हजारो जखमींवरील उपचार, मोठ्या संख्येने बेपत्ता नागरिकांचा शोध आणि संभाव्य आफ्टरशॉक यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची बनली आहे.
आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि वेगवान मदतकार्य सुरू असले तरी पुढील दिवस वेनेझुएलासाठी आव्हानात्मक मानले जात आहेत. बचाव संस्थांच्या मते पुढील 48 ते 72 तास ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्या नागरिकांना जिवंत बाहेर काढण्यासाठी सर्वाधिक महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
