केंद्र सरकारने IndiaAI Mission अंतर्गत 20 स्वदेशी AI मॉडेल्सची निवड केली आहे. केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी संसदेत ही माहिती दिली. या मॉडेल्सना तांत्रिक, संगणकीय आणि इतर आवश्यक संसाधनांची मदत दिली जाणार असून, AI संशोधन, स्टार्टअप्स आणि रोजगाराच्या संधींना चालना देण्याचे उद्दिष्ट आहे.
सरकारने निवडलेल्या 20 मॉडेल्समध्ये 12 मोठे लँग्वेज मॉडेल्स (LLMs) आणि 8 छोटे लँग्वेज मॉडेल्स (SLMs) समाविष्ट आहेत. भारतीय स्टार्टअप्स आणि संशोधन संस्थांना तांत्रिक आधार उपलब्ध करून देशातील AI परिसंस्था, नवोपक्रम आणि रोजगाराला गती देण्याचा सरकारचा उद्देश आहे.
निवडलेल्या मॉडेल्समध्ये Sarvam AI, BharatGen, Gnani.ai आणि Avataar AI यांसारख्या प्रमुख भारतीय प्रकल्पांचा समावेश आहे.
Sarvam AI अलीकडील काळात आपल्या भारतीय AI मॉडेलमुळे चर्चेत राहिले असून, त्याचे कौतुक पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही केले आहे. Gnani.ai भारतीय भाषांसाठी स्पीच-टू-स्पीच AI तंत्रज्ञान विकसित करत आहे. BharatGen चे लक्ष अनेक भारतीय भाषा समजून घेणारे आणि त्यामध्ये कार्य करणारे फाउंडेशन मॉडेल्स विकसित करण्यावर आहे. Avataar AI व्हिडिओ जनरेशन तंत्रज्ञानावर काम करत आहे.
याशिवाय आरोग्यसेवा, स्थानिक भाषा आणि एजेंटिक AI यांसारख्या क्षेत्रांसाठीही अनेक विशेष मॉडेल्स विकसित केली जात असून, भारताच्या गरजांनुसार AI उपाय विकसित करण्यावर भर दिला जात आहे.
सरकारच्या माहितीनुसार, IndiaAI Mission सात प्रमुख स्तंभांवर आधारित आहे. यामध्ये AI मॉडेल विकास, अनुप्रयोग निर्मिती, डेटासेट तयार करणे, कौशल्य विकास, परवडणारी संगणकीय सुविधा उपलब्ध करून देणे आणि संशोधनाला प्रोत्साहन देणे यांचा समावेश आहे.
AI पायाभूत सुविधा बळकट करण्यासाठी सरकारने 15 Compute Service Providers यांना मिशनशी जोडले आहे. आतापर्यंत 237 AI प्रकल्पांना मंजुरी देण्यात आली असून, 93 लाख GPU तासांची प्रक्रिया क्षमता उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. ही संसाधने देशभरातील स्टार्टअप्स, संशोधक आणि शैक्षणिक संस्थांसाठी उपलब्ध असतील, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर AI मॉडेल्स विकसित करता येतील.
सरकारने सांगितले की, आतापर्यंत 12 राष्ट्रीय AI हॅकाथॉन आयोजित करण्यात आले असून, त्यातून 62 AI प्रोटोटाइप विकसित झाले आहेत आणि 20 AI-आधारित उपाय बाजारात लागू करण्यात आले आहेत.
AI क्षेत्रातील मनुष्यबळ तयार करण्यासाठी 178 उच्च शिक्षण संस्थांमधील 686 विद्यार्थ्यांना फेलोशिप देण्यात आली आहे. YUVA AI for ALL कार्यक्रमांतर्गत 26 लाखांहून अधिक लोकांनी AI प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे. देशात 27 India Data and AI Labs सुरू झाल्या असून, आणखी 188 नवीन प्रयोगशाळा स्थापन करण्याचे काम सुरू आहे. तसेच राज्ये आणि उद्योगांच्या सहकार्याने 58 AI Centres of Excellence यांनाही मंजुरी देण्यात आली आहे.
सरकारच्या म्हणण्यानुसार, या उपक्रमांचा उद्देश भारताला जागतिक AI क्षेत्रात स्पर्धात्मक बनवणे, स्थानिक नवोपक्रमाला चालना देणे आणि आगामी काळात लाखो युवकांसाठी तांत्रिक नोकऱ्या तसेच स्टार्टअपच्या संधी निर्माण करणे हा आहे.
