रियाधजवळ अरामकोच्या तेल प्रकल्पावर हल्ल्याचा हुतींचा दावा
येमेनमधील हुती बंडखोरांनी दावा केला आहे की, त्यांनी सौदी अरेबियाची राजधानी रियाधच्या दक्षिणेला असलेल्या अरामकोच्या एका तेल प्रकल्पाला बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनच्या माध्यमातून लक्ष्य केले. शनिवारी दुपारी रियाधच्या दक्षिणेला असलेल्या अरामकोच्या एका सुविधेच्या परिसरात आग आणि धूर दिसून आला. घटनास्थळी उपस्थित असलेल्या एएफपीच्या पत्रकाराच्या माहितीनुसार, आग विझवण्यासाठी अग्निशमन दलाचे कर्मचारी तेथे पोहोचले होते. परिसरात रुग्णवाहिका आणि पोलिसांची वाहनेही उपस्थित होती.
या हल्ल्याबाबत सौदी अधिकाऱ्यांकडून तत्काळ कोणतीही अधिकृत प्रतिक्रिया देण्यात आली नव्हती. त्यानंतर हुतींचे लष्करी प्रवक्ते याह्या सरी यांनी दावा केला की, समूहाने रियाधमधील एका तेल प्रकल्पाला बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनद्वारे लक्ष्य केले आणि हल्ल्यानंतर तेथे आग लागली.
सानामध्ये 26 सौदी हवाई हल्ल्यांचा हुतींचा आरोप
हुती समर्थित अल-मसीरा टीव्ही चॅनेलने दावा केला की, शनिवारी सानामध्ये “सौदी शत्रूच्या विमानांनी” 26 हवाई हल्ले केले. यापूर्वी या चॅनेलने येमेनच्या राजधानीविरोधात “सौदी आक्रमण” झाल्याचे वृत्त दिले होते.
या हल्ल्यांमध्ये संभाव्य लक्ष्य कोणती होती किंवा किती जीवितहानी झाली, याबाबत तत्काळ कोणतीही माहिती देण्यात आली नव्हती. सानामध्ये उपस्थित दोन पत्रकारांनी मोठ्या स्फोटांचे आवाज ऐकू आल्याचे आणि युद्धविमानांना शहराच्या दिशेने क्षेपणास्त्रे डागताना पाहिल्याचे सांगितले.
हुती समर्थित माध्यमांनी शनिवारी येमेनच्या उत्तर-पश्चिमेकडील सादा प्रांतातील दूरसंचार नेटवर्कवर क्षेपणास्त्र हल्ले झाल्याचेही वृत्त दिले. सादा हा हुतींचा प्रमुख गड मानला जातो.
नाजूक युद्धविराम संपल्यानंतर पुन्हा संघर्ष
हुती आणि सौदी समर्थित येमेन सरकारमधील दीर्घकाळ चाललेल्या संघर्षानंतर येमेनमध्ये काही वर्षे तुलनेने शांतता होती. मात्र, जुलैमध्ये चार वर्षे जुना नाजूक युद्धविराम संपल्यानंतर पुन्हा लढाई तीव्र झाली.
इराणचा पाठिंबा असलेले हुती येमेनच्या उत्तर-पश्चिम भागातील मोठ्या क्षेत्रावर नियंत्रण ठेवतात. त्यात राजधानी सानाचाही समावेश आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त येमेन सरकारचे मुख्यालय अदनमध्ये असून, देशाच्या दक्षिण आणि पूर्वेकडील मोठ्या भागावर त्याचे नियंत्रण आहे.
दक्षिण आणि पूर्वेकडील प्रदेश भौगोलिकदृष्ट्या मोठा आहे; मात्र उत्तर-पश्चिम भागाच्या तुलनेत तेथील लोकसंख्येची घनता कमी आहे.
सौदी हवाई हल्ल्यांनंतर वाढला तणाव
वृत्तानुसार, सध्याच्या संघर्षामागील कारणांपैकी एक म्हणजे सौदी अरेबिया आणि हुती यांच्यात पुन्हा वाढलेला तणाव. जवळपास चार वर्षांच्या नाजूक शांततेनंतर इराणने हुती प्रतिनिधीमंडळाला घेऊन एक विमान सानाला पाठवले होते.
या विमानाच्या उड्डाणासाठी सौदी अरेबियाची परवानगी घेण्यात आली नव्हती. जवळपास दशकभर लागू असलेल्या व्यवस्थेच्या हे विरोधात होते.
त्यानंतर रियाधने साना विमानतळावर हवाई हल्ले केले. त्याच्या प्रत्युत्तरात हुतींनी 2022 नंतर प्रथमच सौदी अरेबियाच्या प्रदेशाला लक्ष्य केले.
यानंतर संघर्ष वेगाने वाढला. बाब अल-मंदब सामुद्रधुनीच्या आसपासच्या येमेनच्या किनारी भागांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी हुतींनी लष्करी मोहीम सुरू केली.
बाब अल-मंदब परिसरात हुतींचा वाढता प्रभाव
हुती बंडखोरांनी येमेनच्या लाल समुद्र किनाऱ्यावरील मोठ्या भागावर नियंत्रण प्रस्थापित केले असून बाब अल-मंदब सामुद्रधुनीवरील आपला प्रभावही वाढवला आहे.
हा परिसर धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. हुतींनी सौदी अरेबियातील अनेक ठिकाणांनाही लक्ष्य केले आहे. त्यात तेल प्रकल्प आणि राजधानी रियाधचा समावेश आहे.
हुतींनी लाल समुद्रातील सौदी जहाजांच्या हालचालीविरोधात नौदल नाकेबंदी जाहीर केली आहे.
ताइझमधील भीषण लढाईत डझनभर लढवय्ये ठार
अलीकडच्या दिवसांत ताइझ हे संघर्षाचे केंद्र बनले आहे. शुक्रवारी दोन्ही बाजूंच्या सूत्रांनी येथे डझनभर लढवय्ये ठार झाल्याची माहिती दिली.
हुतींनी दावा केला की त्यांचे 55 लढवय्ये ठार झाले आहेत. तर येमेन सरकारशी संबंधित सूत्रांनी 26 सैनिकांच्या मृत्यूची माहिती दिली.
ताइझमध्ये अनेक आघाड्यांवर लढाई सुरू आहे. यात अशा उंच भागांचाही समावेश आहे, जिथून अलीकडे हुतींच्या ताब्यात आलेल्या किनारी भागांवर नजर ठेवता येते.
हुतींनी येमेनच्या मोठ्या भूभागावर नियंत्रण मिळवले आहे; मात्र त्यांना अद्याप ताइझ शहरावर नियंत्रण मिळवता आलेले नाही. ताइझ हे येमेनमधील तिसरे सर्वात मोठे शहर आहे. त्यापेक्षा मोठ्या शहरांमध्ये साना आणि अदनचा समावेश होतो.
24 तासांत 94 सौदी हवाई हल्ल्यांचा दावा
हुतींनी शुक्रवारी आणखी एक दावा केला की, सौदी अरेबियाने मागील 24 तासांत त्यांच्या नियंत्रणाखालील भागांमध्ये 94 हवाई हल्ले केले.
मात्र, या दाव्यांची तात्काळ स्वतंत्र पुष्टी उपलब्ध झाली नव्हती.
दुसरीकडे, सौदी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, हुतींनी डागलेल्या एका प्रोजेक्टाइलमुळे येमेनच्या सीमेजवळील नाजरान शहरातील एका शाळेचे नुकसान झाले.
दोन्ही बाजूंकडून सातत्याने हल्ले आणि प्रत्युत्तराचे हल्ले सुरू असल्याने संघर्ष आणखी वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सौदी अरेबियाने अमेरिकेकडे मदत मागितली
वृत्तांनुसार, येमेनमधील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर सौदी अरेबियाने अमेरिकेकडे मदत मागितली आहे. मात्र, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अद्याप ही विनंती स्वीकारलेली नाही.
अमेरिकेच्या Axios या माध्यम संस्थेने शनिवारी तीन अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने सांगितले की, ट्रम्प प्रशासनातील वरिष्ठ कॅबिनेट सदस्यांनी आदल्या दिवशी येमेन आणि इराणशी संबंधित संघर्षाबाबत बैठक घेतली होती.
या बैठकीची अधिकृत घोषणा करण्यात आली नव्हती. अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या मते, बैठकीत येमेनमधील परिस्थितीसोबतच इराणशी संबंधित संघर्षावरही चर्चा झाली.
येमेनमधील मानवतावादी संकट अधिक गंभीर
दीर्घकाळ सुरू असलेले युद्ध आणि पुन्हा सुरू झालेल्या हिंसाचारामुळे येमेनमधील आधीच गंभीर मानवतावादी परिस्थिती आणखी बिघडली आहे. जागतिक अन्न कार्यक्रमाने शुक्रवारी इशारा दिला की, येमेनची जवळपास तीन-चतुर्थांश लोकसंख्या आपल्या मूलभूत अन्न गरजा पूर्ण करण्यास सक्षम नाही.
येमेन हा जगातील सर्वात गरीब देशांपैकी एक आहे आणि अनेक वर्षांपासून सुरू असलेल्या संघर्षामुळे तेथील नागरिक कठीण परिस्थितीचा सामना करत आहेत. नव्या लष्करी हल्ल्यांमुळे होणारे विस्थापन आणि पायाभूत सुविधांवर होणारा परिणाम यामुळे मानवतावादी संकट आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
सौदी अरेबिया आणि हुती यांच्यातील नव्या संघर्षामुळे प्रादेशिक तणावही वाढला आहे. अरामकोच्या सुविधेवरील कथित हल्ला, सानावरील हवाई हल्ल्यांचे आरोप, ताइझमधील लढाई आणि लाल समुद्र परिसरातील वाढलेल्या लष्करी हालचाली यामुळे येमेनमधील संघर्ष पुन्हा तीव्र झाला आहे.
