बाजार नियामक भारतीय प्रतिभूती आणि विनिमय मंडळाला (SEBI) समापन लिलाव सत्र (Closing Auction Session-CAS) व्यवस्था, शेअर बाजारातील व्यवहाराची वेळ आणि वायदा व पर्याय (F&O) विभागातील करारांच्या निपटाऱ्याच्या पद्धतीतील प्रस्तावित बदलांवर आतापर्यंत सुमारे 20,000 टिप्पण्या प्राप्त झाल्या आहेत. आता SEBI या सूचनांचा आढावा घेऊन अंतिम रूपरेषा तयार करण्याच्या दिशेने पुढे जात आहे. त्यानंतर संबंधित नियमांबाबत नवीन परिपत्रक जारी केले जाऊ शकते.
SEBI ने 3 ऑक्टोबर 2026 रोजी सांगितले की, संध्याकाळी सात वाजेपर्यंत त्याच्या प्रस्तावांवर 20,000 टिप्पण्या प्राप्त झाल्या होत्या. नियामकाने CAS व्यवस्था, बाजारातील व्यवहाराची वेळ आणि F&O करारांच्या निपटारा प्रक्रियेतील काही बाबींच्या आढाव्यासाठी बाजारातील सहभागी आणि सर्वसामान्यांकडून सूचना मागवल्या होत्या. टिप्पण्यांची संख्या SEBI चेअरमन तुहिन कांत पांडेय यांनी यापूर्वी सांगितलेल्या 3,500 पेक्षा अधिक सूचनांच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या जास्त आहे.
SEBI चेअरमन तुहिन कांत पांडेय यांनी नियामक सूचनांच्या आढाव्याची प्रक्रिया वेगाने पूर्ण करेल, असे संकेत दिले आहेत. प्राप्त झालेल्या सर्व टिप्पण्यांचा आढावा घेतल्यानंतर पुढील प्रक्रिया सुरू केली जाईल, असे त्यांनी सांगितले. पांडेय यांनी हे वक्तव्य कमोडिटी अँड कॅपिटल मार्केट पार्टिसिपंट्स असोसिएशन ऑफ इंडिया (CPAІ) च्या एका कार्यक्रमात केले.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार, सल्लापत्रात प्रस्तावित बदल आणि संबंधित समस्या स्पष्टपणे मांडण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे सूचना गोळा करणे आणि त्यांचे विश्लेषण करण्यासाठी फार मोठा कालावधी लागण्याची अपेक्षा नाही. या प्रकरणात लवकर परिपत्रक जारी केले जाऊ शकते का, असे विचारले असता त्यांनी त्याची शक्यता मान्य केली.
SEBI ने सप्टेंबरमध्ये CAS व्यवस्थेच्या आढाव्याचा प्रस्ताव मांडला होता. यासोबतच निर्देशांक आणि शेअर डेरिव्हेटिव्ह्जच्या समाप्तीच्या दिवशी निपटारा किंमत निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेतील बदलांवरही बाजारातील सहभागींकडून मते मागवण्यात आली होती.
CAS म्हणजे समापन लिलाव सत्र. लिलाव प्रक्रियेद्वारे शेअर्सची अंतिम किंवा समापन किंमत निश्चित करण्यासाठी याचा वापर केला जातो. इक्विटी कॅश सेगमेंटमध्ये CAS व्यवस्था लागू केल्यानंतर त्याचा डेरिव्हेटिव्ह करारांच्या निपटारा किमतीवर संभाव्य परिणाम होण्याबाबत काही मुद्दे समोर आले होते. या बाबी लक्षात घेऊन SEBI ने व्यवस्थेचा आढावा सुरू केला आहे.
नियामकानुसार, या आढाव्याचा उद्देश काही विशिष्ट समस्यांवर उपाय शोधणे हा आहे. यासाठी बाजारातील सहभागींना संभाव्य उपाय आणि पर्यायी पद्धती सुचवण्याची संधी देण्यात आली आहे.
SEBI च्या आढाव्यात शेअर बाजारातील व्यवहाराच्या वेळेशी संबंधित बाबींचाही समावेश आहे. व्यवहाराच्या वेळेत बदल केल्यास त्याचा परिणाम गुंतवणूकदार, ब्रोकर, एक्सचेंज आणि बाजाराशी संबंधित इतर संस्थांवर होऊ शकतो. त्यामुळे अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी व्यापक प्रतिक्रिया घेणे महत्त्वाचे आहे.
20,000 सूचना प्राप्त झाल्यानंतर आता बाजाराचे लक्ष SEBI च्या अंतिम रूपरेषेकडे आहे. नवीन परिपत्रकात CAS, व्यवहाराची वेळ आणि F&O निपटारा व्यवस्थेशी संबंधित नियमांबाबत स्थिती स्पष्ट होऊ शकते.
SEBI चेअरमन यांनी कॉर्पोरेट बॉन्ड डेरिव्हेटिव्ह्ज बाजाराच्या विकासावरही भर दिला. हे क्षेत्र विकसित करण्यासाठी प्रभावी नियामकीय व्यवस्था, तांत्रिक पायाभूत सुविधा आणि पुरेसा बाजारातील सहभाग आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
SEBI बॉन्ड बाजारात एक्सचेंजच्या माध्यमातून होणाऱ्या व्यवहारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक उपाय करत आहे. प्राथमिक निर्गमांमध्ये इलेक्ट्रॉनिक बोली मंच, ऑनलाइन बॉन्ड प्लॅटफॉर्म ऑपरेटरचे नियमन आणि दुय्यम बाजारातील व्यवहारांसाठी कोटेशन व्यवस्था मजबूत करण्यासारखे उपाय करण्यात आले आहेत. SEBI नुसार, भविष्यात बॉन्ड निर्देशांक आणि डेरिव्हेटिव्ह्ज या बाजाराच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात.
