भारताच्या सागरी सुरक्षेला नव्या उंचीवर नेण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल उचलले जात आहे. भारतीय नौदल लवकरच स्वदेशी मानवरहित बोट ‘मातंगी’ला आपल्या ताफ्यात सामील करणार आहे, जी ऑटोनॉमस सर्वे व्हेसल (Autonomous Surface Vessel) श्रेणीमध्ये येते.
नवी दिल्ली: भारतीय नौदलात लवकरच मानवरहित बोट म्हणजेच ऑटोनॉमस सर्वे व्हेसल ‘मातंगी’ दाखल होणार आहे, ज्यामुळे नौदलाच्या पाळत ठेवण्याच्या आणि सुरुंग साफ करण्याच्या क्षमतेत मोठी वाढ होईल. सध्या चार बोटी नौदलाकडे सुपूर्द करण्याच्या प्रक्रियेत आहेत आणि एकूण 12 अशा स्वदेशी बोटी तयार केल्या जात आहेत. यापैकी दोन बोटी भारतीय लष्करालाही दिल्या जातील. पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानाने बनवलेल्या या बोटी भारतीय संरक्षण क्षमतांना अधिक बळकटी देतील.
या मानवरहित बोटींचे बांधकाम स्वदेशी कंपनी सागर डिफेन्स करत आहे. कंपनीचे संस्थापक निकुंज यांनी सांगितले की, सर्व 12 बोटी वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये तयार केल्या जात आहेत आणि चार बोटी सध्या इंडक्शन फेजमध्ये आहेत. या बोटी 60 ते 65 किलोमीटर प्रति तास वेगाने धावू शकतात आणि त्यांना सॅटेलाइटद्वारे ऑपरेट करता येते. यात तोफ (गन) देखील बसवलेली असेल आणि लॉइटरिंग एम्युनिशन (Loitering Munition) बसवण्याचीही क्षमता असेल.
12 मानवरहित बोटींचे बांधकाम, 4 लवकरच सामील होणार
मिळालेल्या माहितीनुसार, एकूण 12 मानवरहित बोटी ‘मातंगी’ तयार केल्या जात आहेत, त्यापैकी 4 बोटी सध्या इंडक्शन फेजमध्ये आहेत आणि लवकरच भारतीय नौदलाकडे सुपूर्द केल्या जातील. यापैकी 2 बोटी भारतीय लष्करालाही दिल्या जातील, ज्यामुळे किनारी आणि सीमावर्ती भागांमध्ये पाळत ठेवणे आणि सुरक्षा अधिक मजबूत होईल. भारतात इतक्या प्रगत ऑटोनॉमस सागरी बोटीचे स्वदेशी बांधकाम होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
‘मातंगी’ मानवरहित बोटीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिचा वेग आणि पूर्णपणे रिमोट ऑपरेशन क्षमता. ही बोट 60 ते 65 किलोमीटर प्रति तास वेगाने धावू शकते आणि तिला सॅटेलाइट कम्युनिकेशनद्वारे (Satellite Communication) ऑपरेट करता येते. यात आधुनिक नेव्हिगेशन सिस्टम, रियल-टाइम डेटा ट्रान्समिशन आणि उच्च क्षमतेचे सेन्सर्स बसवण्यात आले आहेत, ज्यामुळे ती समुद्रात मानवी हस्तक्षेपाशिवाय दीर्घकाळ काम करू शकते.
सुरुंग साफ करणे आणि पाळत ठेवण्यात क्रांतीकारक वाढ
‘मातंगी’चा वापर प्रामुख्याने सागरी पाळत (Maritime Surveillance), पेट्रोलिंग आणि सुरुंग साफ करण्यासाठी केला जाईल. शत्रूंनी टाकलेल्या सागरी सुरुंगांचा (Naval Mines) शोध घेणे आणि त्यांना निष्क्रिय करणे हे नौदलासाठी एक अत्यंत जोखमीचे काम असते. या मानवरहित बोटीच्या आगमनाने हे काम कोणत्याही मानवी जोखमीशिवाय करता येईल, ज्यामुळे जवानांची सुरक्षा देखील सुनिश्चित होईल.
‘मातंगी’ला तज्ञ “पाण्याचा ड्रोन” असेही म्हणत आहेत. यात स्वॉर्म तंत्रज्ञानाचा (Swarm Technology) वापर करण्यात आला आहे, जसे आकाशात ड्रोन समूहाने ऑपरेट होतात. याचा अर्थ असा आहे की अनेक मातंगी बोटी एकाच वेळी नेटवर्कद्वारे जोडून मिशन पूर्ण करू शकतात. जर मिशन कंट्रोल स्टेशन किंवा कंट्रोल बोट कोणत्याही कारणास्तव खराब झाली, तर स्वॉर्म नेटवर्कशी जोडलेली दुसरी बोट आपोआप मिशन कंट्रोलची भूमिका स्वीकारते आणि सर्व बोटी मिळून निश्चित केलेले मिशन पूर्ण करतात.
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सने सुसज्ज, धडकेपासून स्वतःचे रक्षण करेल
या बोटीमध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आधारित सिस्टिम बसवण्यात आली आहे. जेव्हा ती गस्त घालत असते आणि समोर इतर कोणतीही बोट, फिशिंग व्हेसल किंवा कोणताही अडथळा येतो, तेव्हा ती आपोआप उजवीकडे-डावीकडे वळून धडकेपासून वाचते. हे तंत्रज्ञान तिला पूर्णपणे सुरक्षित आणि विश्वसनीय बनवते. याच्या मदतीने नौदलाला थेट व्हिडिओ फीड आणि रियल-टाइम डेटा सतत मिळत राहील, ज्यामुळे समुद्रातील प्रत्येक हालचालीवर बारकाईने नजर ठेवता येईल.
पाळत ठेवण्याव्यतिरिक्त, ‘मातंगी’ पूर्णपणे कॉम्बॅट भूमिका निभावण्यासही सक्षम आहे. यात तोफ (गन) आणि लॉइटरिंग एम्युनिशन (Loitering Munition) यांसारखी शस्त्रे देखील बसवता येतात. गरज पडल्यास, तिला शत्रूच्या जवळ पाठवून दूरवरूनच अचूक हल्ला करता येतो. यामुळे नौदलाच्या हल्ल्याच्या क्षमतेतही अनपेक्षित वाढ होईल.
