भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) ने 4 सप्टेंबर 2026 रोजी श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून GSLV-F17 रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण केले. रॉकेटने EOS-05 पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहाला निर्धारित सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर कक्षेत यशस्वीपणे स्थापित केले.
GSLV-F17 चे प्रक्षेपण सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून करण्यात आले. निर्धारित कार्यक्रमानुसार रॉकेटने पहाटे उड्डाण केले आणि मोहिमेचे सुरुवातीचे टप्पे यशस्वीपणे पूर्ण केले.
GSLV-F17 च्या माध्यमातून EOS-05 उपग्रह अंतराळात पाठवण्यात आला. प्रक्षेपणानंतर सुमारे 19 मिनिटांनी रॉकेटने उपग्रहाला निर्धारित सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर कक्षेत स्थापित केले. त्यानंतर उपग्रहाला त्याच्या कार्यरत कक्षेत पोहोचण्यासाठी आवश्यक कक्षीय प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल.
EOS-05 हा पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह असून तो अंतराळातून पृथ्वीचे निरीक्षण आणि प्रतिमांकन करण्यासाठी विकसित करण्यात आला आहे. हा उपग्रह जिओसिंक्रोनस कक्षेतून पृथ्वी निरीक्षण करण्याच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. या प्रकारच्या कक्षेमुळे मोठ्या भौगोलिक क्षेत्रांवर सातत्याने लक्ष ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
उपग्रहाकडून मिळणाऱ्या आकडेवारीचा वापर कृषी, जलस्रोत, वनक्षेत्र, पर्यावरण निरीक्षण, शहरी विकास, सागरी संसाधने आणि आपत्ती व्यवस्थापन या क्षेत्रांत केला जाऊ शकतो. अंतराळातून मिळणाऱ्या प्रतिमा आणि इतर माहितीचा वापर विविध सरकारी आणि वैज्ञानिक उपक्रमांसाठी केला जाऊ शकतो.
GSLV म्हणजे जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लॉन्च व्हेईकल. हे भारतातील प्रमुख प्रक्षेपण वाहनांपैकी एक असून जड उपग्रहांना पृथ्वीच्या उच्च कक्षांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्याचा वापर केला जातो. GSLV मध्ये घन, द्रव आणि क्रायोजेनिक प्रणोदन तंत्रज्ञानाचा वापर करणारे तीन टप्पे असतात.
या मोहिमेत स्वदेशी क्रायोजेनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला. क्रायोजेनिक इंजिन रॉकेटला अधिक उंचीच्या कक्षांमध्ये जड उपग्रह पोहोचवण्यासाठी आवश्यक अतिरिक्त क्षमता प्रदान करते.
EOS-05 च्या प्रक्षेपणानंतर भारताच्या पृथ्वी निरीक्षण प्रणालीमध्ये नवीन क्षमता जोडली जाणार आहे. उपग्रहाकडून मिळणारी आकडेवारी नैसर्गिक संसाधनांचे निरीक्षण आणि विविध विकासाशी संबंधित उपक्रमांच्या नियोजनासाठी वापरता येईल.
पृथ्वी निरीक्षण तंत्रज्ञानाचा वापर नैसर्गिक आपत्तींच्या काळात परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठीही केला जातो. पूर, चक्रीवादळे, जंगलातील आग आणि इतर घटनांच्या निरीक्षणासाठी अंतराळाधारित माहितीचा वापर केला जाऊ शकतो.
GSLV-F17 मोहिमेचे प्रक्षेपण अशा वेळी झाले आहे, जेव्हा ISRO पृथ्वी निरीक्षण, दळणवळण आणि वैज्ञानिक उपग्रह कार्यक्रम पुढे नेत आहे. EOS-05 कार्यरत झाल्यानंतर त्याच्याकडून मिळणारी माहिती भारताच्या अंतराळाधारित निरीक्षण आणि पृथ्वी अभ्यासाशी संबंधित क्षमतांमध्ये योगदान देईल.
