भुवनेश्वरमध्ये ओडिशा राज्यसभेच्या चौथ्या जागेच्या निवडणुकीत भाजप समर्थित अपक्ष उमेदवार दिलीप रे यांनी दुसऱ्या पसंतीच्या मतांच्या आधारे विजय मिळवला असून क्रॉस व्होटिंग आणि स्ट्रॅटेजिक व्होटिंगमुळे निकालात बदल झाला.
ओडिशामध्ये राज्यसभेच्या चार जागांसाठी झालेल्या निवडणुकीत भाजपचे दोन उमेदवार आणि बीजेडीचा एक उमेदवार आधीच मजबूत स्थितीत होते. मात्र चौथ्या जागेसाठीची लढत अत्यंत चुरशीची ठरली. सुरुवातीच्या गणितानुसार विरोधी उमेदवाराला आघाडी मिळण्याची अपेक्षा होती, परंतु मतमोजणीदरम्यान दुसऱ्या पसंतीच्या मतांनी संपूर्ण चित्र बदलले.
ओडिशा विधानसभेत त्या वेळी बीजेडी, काँग्रेस आणि सीपीआय(एम) यांचे एकूण 33 आमदार होते. त्यामुळे विरोधी पक्षांचा संयुक्त उमेदवार मजबूत स्थितीत मानला जात होता. निवडणूक गणितानुसार राज्यसभेची एक जागा जिंकण्यासाठी 30 आमदारांच्या मतांची आवश्यकता होती.
याच आधारे चौथ्या जागेसाठी विरोधकांचे संयुक्त उमेदवार दत्तेश्वर होता यांना आघाडी मिळू शकते असे मानले जात होते. मात्र मतदानादरम्यान झालेल्या क्रॉस व्होटिंगमुळे संपूर्ण समीकरण बदलले. उपलब्ध माहितीनुसार सुमारे 11 आमदारांनी क्रॉस व्होटिंग केले, ज्याचा थेट परिणाम निकालावर झाला.
मतमोजणीदरम्यान समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार भाजप उमेदवार मनमोहन सामल आणि सुजीत कुमार यांना प्रत्येकी 35 प्रथम पसंतीची मते मिळाली. मतमूल्याच्या दृष्टीने दोघांनाही 3500-3500 मतमूल्य मिळाले.
बीजेडी उमेदवार संतृप्त मिश्र यांना 31 प्रथम पसंतीची मते मिळाली असून त्यांचे मतमूल्य 3100 होते. तर संयुक्त विरोधी उमेदवार दत्तेश्वर होता आणि भाजप समर्थित अपक्ष उमेदवार दिलीप रे यांना प्रत्येकी 23 प्रथम पसंतीची मते मिळाली, ज्यांचे मतमूल्य 2300-2300 होते.
कोणत्याही उमेदवाराकडे विजयासाठी आवश्यक मतमूल्य नसल्याने दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. यासाठी रिटर्निंग ऑफिसर सत्यव्रत राऊत यांनी निर्देश जारी केले.
दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी सुरू करण्यापूर्वी भाजपचे दोन्ही उमेदवार मनमोहन सामल आणि सुजीत कुमार यांना समान प्रथम पसंतीची मते मिळाल्याने प्रथम कोणाच्या मतांची मोजणी करायची हे निश्चित करणे आवश्यक होते. यासाठी लॉटरीचा वापर करण्यात आला आणि त्यानुसार प्रथम सुजीत कुमार यांच्या मतांची मोजणी करण्यात आली.
सुजीत कुमार यांच्या मतांमधून 13 वैध दुसऱ्या पसंतीची मते दिलीप रे यांच्या खात्यात जमा झाली, ज्यामुळे त्यांचे मतमूल्य 2859 वर पोहोचले. मात्र हे मतमूल्य विजयासाठी आवश्यक 2941 पेक्षा कमी होते.
यानंतर मनमोहन सामल यांच्या दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी करण्यात आली. या टप्प्यातही दिलीप रे यांना 13 वैध दुसऱ्या पसंतीची मते मिळाली. त्यामुळे त्यांचे एकूण मतमूल्य 3418 वर पोहोचले आणि त्यांनी विजयासाठी आवश्यक 2941 चा आकडा पार केला.
दिलीप रे यांनी आवश्यक मतमूल्य ओलांडल्यानंतर बीजेडी उमेदवार संतृप्त मिश्र यांच्या दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी करण्याची गरज राहिली नाही.
निवडणुकीनंतर उपलब्ध माहितीनुसार या निवडणुकीसाठी भाजपने विशेष रणनीती आखली होती. पक्षाच्या अनेक आमदारांनी आपल्या उमेदवारांना प्रथम पसंतीची मते दिली आणि मर्यादित संख्येत दुसऱ्या पसंतीची मते दिली.
काही आमदारांनी इतर उमेदवारांना चौथी किंवा पाचवी पसंती दिल्याची माहिती समोर आली आहे. या रणनीतीचा उद्देश दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी होताना भाजप समर्थित उमेदवाराला फायदा मिळवून देणे हा होता.
