पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मन की बातच्या १३५व्या भागात देशवासीयांशी संवाद साधताना सुरक्षा, आत्मनिर्भरता, सामाजिक सुरक्षा, वैज्ञानिक दृष्टिकोन, क्रीडा, तंत्रज्ञान, भारतीय संस्कृती आणि पर्यावरण संरक्षण या विषयांवर सविस्तर भाष्य केले. त्यांनी संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशी क्षमता, योग, नागरिकांची जबाबदारी, विमा योजना, अंधश्रद्धेविरोधातील जनजागृती, स्थानिक उपक्रम आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा परस्पर संबंध अधोरेखित केला.
पंतप्रधान मोदी यांनी जून महिन्यात संरक्षण आणि विमानवाहतूक क्षेत्रात भारताने साध्य केलेल्या उपलब्धींचा उल्लेख केला. त्यांनी कोलकाता येथे झालेल्या कार्यक्रमात भारतीय नौदलात आयएनएस दुनागिरी, आयएनएस संशोधक आणि आयएनएस अग्रय या जहाजांचा समावेश झाल्याचे सांगितले. या जहाजांची रचना आणि निर्मिती भारतात झाल्याचे त्यांनी नमूद करत, ही भारताच्या सागरी सामर्थ्याची आणि स्वदेशी संरक्षण क्षमतेची नोंद असल्याचे सांगितले.
त्यांनी सी-२९५ विमानाच्या पहिल्या उड्डाणाचाही उल्लेख केला. हे विमान भारतात तयार केले जात असून अशा ४० विमानांची निर्मिती देशात होत असल्याचे त्यांनी सांगितले. या प्रकल्पाचा विमानवाहतूक क्षेत्र, लघु व मध्यम उद्योग तसेच रोजगारनिर्मितीशी संबंध असल्याचे त्यांनी नमूद केले. तसेच, डीआरडीओच्या स्वदेशी दीर्घ पल्ल्याच्या भू-आक्रमण क्रूझ क्षेपणास्त्राच्या यशस्वी चाचणीचाही त्यांनी उल्लेख केला. भारत समुद्रापासून आकाशापर्यंतच्या सुरक्षा गरजांमध्ये अधिक आत्मनिर्भर होत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
पंतप्रधानांनी संरक्षण क्षेत्रातील उपलब्धी केवळ लष्करी क्षमतेपुरत्या मर्यादित न ठेवता त्यांचा संबंध तांत्रिक क्षमता, स्थानिक उद्योग, रोजगार आणि आत्मनिर्भर भारताच्या व्यापक उद्दिष्टाशी जोडला.
पंतप्रधानांनी आंतरराष्ट्रीय योग दिनानिमित्त जगातील अनेक देशांमध्ये योग कार्यक्रम आयोजित झाल्याचा उल्लेख केला. भारतातही कोट्यवधी नागरिकांनी योग कार्यक्रमांमध्ये सहभाग घेतल्याचे त्यांनी सांगितले. अहमदाबाद येथे झालेल्या विश्व योगासन अजिंक्यपद स्पर्धेचा उल्लेख करून भारतीय खेळाडूंना पदकविजयाबद्दल त्यांनी शुभेच्छा दिल्या. योग हा भारताची ओळख, आरोग्य आणि जीवनशैलीचा भाग असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
यानंतर त्यांनी पश्चिम आशियातील तणावपूर्ण परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर केलेल्या पूर्वीच्या आवाहनांचा उल्लेख केला. संकटकाळात नागरिकांचे शिस्तबद्ध वर्तन महत्त्वाचे असल्याचे सांगत त्यांनी काही काळ सोने खरेदी टाळणे, परदेश प्रवास पुढे ढकलणे, एकत्र प्रवास करणे आणि शेतकऱ्यांनी नैसर्गिक खतांचा वापर करावा, असे आवाहन केल्याचे सांगितले.
त्यांच्या मते अनेक कुटुंबांनी विवाह समारंभात नवीन सोने खरेदी करण्याऐवजी जुने सोने वापरले, काहींनी परदेश प्रवास पुढे ढकलला, अनेकांनी एकत्र प्रवास करून इंधनाची बचत केली, सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढवला आणि नैसर्गिक खत तसेच रसायनमुक्त शेतीबाबत सकारात्मक प्रतिसाद दिला.
पंतप्रधानांनी सांगितले की राष्ट्रीय हित केवळ सरकारी धोरणांमुळे बळकट होत नाही, तर नागरिकांचे छोटे निर्णयही त्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
सामाजिक सुरक्षेचे महत्त्व स्पष्ट करताना पंतप्रधानांनी महाराष्ट्रातील नांदेड जिल्ह्यातील बहादूरपुरा गावाचा उल्लेख केला. त्यांनी पेठकर कुटुंबाच्या पुढाकाराचा उल्लेख करत सांगितले की, विवाहाच्या निमित्ताने गावातील नागरिकांसाठी अपघात विमा काढण्यात आला आणि प्रत्येकाला एक लाख रुपयांचे विमा संरक्षण देण्यात आले.
या उदाहरणाच्या माध्यमातून त्यांनी प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेचा उल्लेख केला. कमी वार्षिक प्रीमियममध्ये अपघात विमा उपलब्ध होत असल्याचे त्यांनी सांगितले आणि अशा योजना कठीण काळात सामान्य कुटुंबांसाठी आधार ठरू शकतात, असे नमूद केले. नागरिकांनी या योजनांची माहिती आपल्या कुटुंबीयांपर्यंत, गावात आणि परिसरातील लोकांपर्यंत पोहोचवावी, असे आवाहन त्यांनी केले.
पंतप्रधानांनी प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजनेचाही उल्लेख केला. या योजनेद्वारे मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला आर्थिक सहाय्य मिळू शकते आणि कमी रकमेच्या माध्यमातून कुटुंबांना संरक्षण मिळू शकते, असे त्यांनी सांगितले.
पंतप्रधानांनी अंधश्रद्धा समाजासाठी हानिकारक असल्याचे सांगितले. त्यांच्या मते अंधश्रद्धेमुळे भीती निर्माण होते आणि त्यामुळे लोक सत्य, तर्क आणि पुरावे स्वीकारण्यापासून दूर जातात. समाजाच्या विकासासाठी वैज्ञानिक दृष्टिकोन आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
हे स्पष्ट करण्यासाठी त्यांनी आसाममधील हरगिला पक्ष्याचे उदाहरण दिले. या पक्ष्यामुळे पर्यावरण स्वच्छ राहण्यास मदत होते, मात्र काही ठिकाणी दीर्घकाळ त्याला अशुभ मानले जात असल्याचे त्यांनी सांगितले. परिणामी त्याच्या घरट्यांची झाडे तोडली जात होती आणि त्यामुळे पक्षी तसेच पर्यावरणाचे नुकसान होत होते.
जीवशास्त्रज्ञ पूर्णिमा देवी बर्मन यांच्या प्रयत्नांचे कौतुक करत त्यांनी सांगितले की ग्रामीण महिलांना या पक्ष्याचे महत्त्व समजावून सांगितल्यानंतर त्या या मोहिमेशी जोडल्या गेल्या आणि हा उपक्रम 'हरगिला आर्मी' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. योग्य माहिती समाजापर्यंत पोहोचल्यास चुकीच्या समजुती बदलू शकतात, असे त्यांनी सांगितले.
पंतप्रधानांनी नागालँड बेबी लीगचा उल्लेख करत ती लहान मुलांमध्ये फुटबॉल कौशल्य विकसित करणारा उपक्रम असल्याचे सांगितले. या माध्यमातून मुलांमध्ये आत्मविश्वास, शिस्त, वेग आणि संघभावना विकसित होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
नागालँड महिला फुटसल लीगचाही त्यांनी उल्लेख केला. फुटसल हा फुटबॉलचा जलद आणि लहान प्रकार असून मुलींना आपले कौशल्य प्रदर्शित करण्यासाठी हे प्रभावी व्यासपीठ असल्याचे त्यांनी सांगितले.
तंत्रज्ञान आणि भारतीय ज्ञानपरंपरेविषयी बोलताना त्यांनी नालंदा विद्यापीठात शास्त्रार्थ परंपरेचा पुन्हा वापर सुरू झाल्याचा उल्लेख केला. शास्त्रार्थ ही केवळ वादविवादाची नव्हे, तर विचार, तर्क, संयम आणि सखोल चिंतनाची परंपरा असल्याचे त्यांनी सांगितले.
दिल्लीतील केंद्रीय संस्कृत विद्यापीठ कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि डेटा सायन्समध्ये बी.टेक. अभ्यासक्रम सुरू करत असल्याचा उल्लेख करून त्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञान आणि भारतीय भाषांमधील दुवा म्हणून या उपक्रमाकडे पाहिले. यामुळे भारतीय भाषांसाठी तांत्रिक साधने विकसित करण्यास आणि प्राचीन ग्रंथांचे डिजिटल संवर्धन करण्यास मदत होईल, असे त्यांनी सांगितले.
पंतप्रधानांनी डोमिनिकन रिपब्लिकमधील ब्रह्मकमल डोमिनिकाना समूहाचाही उल्लेख केला. तेथील स्पॅनिश भाषिक नागरिक वैदिक साहित्याचा अभ्यास करत असून वैदिक मंत्रांचे उच्चारण शिकत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
पंतप्रधानांनी मेघालयातील जिवंत मुळांचे पूल हे निसर्ग आणि मानवी सर्जनशीलतेचे उदाहरण असल्याचे सांगितले. रबराच्या झाडांच्या मुळांना दीर्घकाळ विशिष्ट दिशेने वाढवून हे पूल तयार केले जातात आणि कालांतराने ते अधिक मजबूत होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
भारताने या पुलांचा युनेस्कोच्या जागतिक वारसा नेटवर्कमध्ये समावेश करण्यासाठी अर्ज केल्याची माहिती त्यांनी दिली. स्थानिक समुदाय त्यांच्या देखभालीसह परिसरात रोपवाटिका उभारत असल्याचे सांगून त्यांनी त्यांच्या भूमिकेचे कौतुक केले. वारसा संवर्धनात स्थानिक समाजाचा सहभाग महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
मध्य प्रदेशातील राजगड जिल्ह्यातील ब्यावरा येथील महिलांनी प्लास्टिक कचरा आणि रिकाम्या बाटल्यांपासून इको-ब्रिक्स तयार करण्याचा उपक्रम सुरू केल्याचा उल्लेख त्यांनी केला. या इको-ब्रिक्सच्या साहाय्याने सार्वजनिक स्थळांचे सुशोभीकरण केले जात असल्याचे त्यांनी सांगितले.
गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी नागरिकांना देशी मातीपासून तयार केलेल्या आणि स्थानिक कुंभार व कलाकारांनी बनविलेल्या गणेशमूर्तींची खरेदी करण्याचे आवाहन केले. प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्ती टाळाव्यात, कारण मातीच्या मूर्ती विसर्जनानंतर नैसर्गिकरीत्या विरघळतात आणि नद्या, तलाव तसेच पर्यावरणाच्या संरक्षणास मदत करतात, असे त्यांनी सांगितले.
शेवटी त्यांनी पावसाच्या प्रत्येक थेंबाचे संवर्धन करण्यावर भर देत 'कॅच द रेन' अभियानाची गती कायम ठेवण्याचे आवाहन केले. तसेच नागरिकांनी आपल्या परिसरातील चांगल्या उपक्रमांची माहिती सामायिक करण्याचेही आवाहन केले.
मन की बातच्या १३५व्या भागात पंतप्रधानांनी सुरक्षा, आत्मनिर्भरता, सामाजिक सुरक्षा, वैज्ञानिक दृष्टिकोन, क्रीडा, तंत्रज्ञान, संस्कृती आणि पर्यावरण या विषयांचा एकत्रित उल्लेख केला. त्यांनी विमा योजनांचा स्वीकार, इंधन बचत, अंधश्रद्धेविरोधातील जागरूकता, मुलांना क्रीडेशी जोडणे, स्थानिक कलाकारांना प्रोत्साहन, प्लास्टिक कचऱ्याचा पुनर्वापर आणि पावसाच्या पाण्याचे संवर्धन यांसारख्या उपक्रमांचा नागरिकांच्या जबाबदार सहभागाशी संबंध जोडला.
