तमिळनाडूमधील 52 प्रमुख मंदिरांमध्ये स्मार्टफोनच्या वापरावर बंदी लागू करण्यात आली आहे. नव्या नियमानुसार, मंदिरात प्रवेश करण्यापूर्वी भाविकांना कॅमेरा असलेले मोबाइल फोन निर्धारित काउंटरवर जमा करावे लागतील. प्रत्येक मोबाइल फोन जमा करण्यासाठी 5 रुपये शुल्क आकारले जाईल. कॅमेरा नसलेले मोबाइल फोन मंदिर परिसरात नेण्याची परवानगी असेल.
ही व्यवस्था मंगळवारपासून लागू करण्यात आली आहे. भाविकांना नियमांची माहिती प्रवेशद्वारावरील फलक, नोटिसा आणि लाउडस्पीकरच्या माध्यमातून देण्याचे निर्देश मंदिर प्रशासनाला देण्यात आले आहेत. हे नियम सामान्य भाविकांसह VIP, प्रसिद्ध व्यक्ती आणि इतर विशेष पाहुण्यांनाही लागू असतील.
नव्या नियमानुसार मंदिर परिसरात फोटो काढणे, व्हिडिओ रेकॉर्ड करणे आणि सोशल मीडियासाठी रील्स बनवण्यास पूर्णपणे बंदी असेल. देवी-देवतांचे फोटो घेण्यासोबतच धार्मिक विधी आणि पूजेशी संबंधित कार्यक्रमांचे रेकॉर्डिंग करण्यासही परवानगी नसेल.
सरकारच्या म्हणण्यानुसार, मंदिरांची धार्मिक प्रतिष्ठा, पवित्रता आणि शांततापूर्ण वातावरण कायम ठेवणे हा या निर्णयाचा उद्देश आहे. मंदिरांमध्ये मोबाइल फोनच्या वाढत्या वापरामुळे भाविकांच्या एकाग्रतेवर आणि धार्मिक उपक्रमांवर परिणाम होत असल्याच्या तक्रारी यापूर्वी समोर आल्या आहेत.
विशेषतः तरुणांकडून मंदिर परिसरात सेल्फी, व्हिडिओ आणि सोशल मीडिया रील्स बनवण्याबाबत चिंता व्यक्त करण्यात आली होती. नव्या निर्देशांनंतर अशा उपक्रमांवर देखरेख ठेवण्याची जबाबदारी मंदिर प्रशासनावर सोपवण्यात आली आहे.
नव्या नियमांमध्ये VIP आणि प्रसिद्ध व्यक्तींसाठी कोणतीही स्वतंत्र सूट ठेवण्यात आलेली नाही. मंदिर परिसरात कोणत्याही VIP, सेलिब्रिटी किंवा इतर प्रसिद्ध व्यक्तीचा फोटो किंवा व्हिडिओ बनवण्यास परवानगी नसेल.
याचा अर्थ मंदिरात येणाऱ्या सर्व भाविकांसाठी मोबाइल फोन आणि कॅमेऱ्याच्या वापराबाबत समान व्यवस्था लागू असेल. नियमांचे पालन सुनिश्चित करण्याचे आणि कोणत्याही व्यक्तीला विशेष सूट न देण्याचे निर्देश मंदिर प्रशासनाला देण्यात आले आहेत.
कॅमेरा असलेले स्मार्टफोन मंदिराच्या आत नेण्यास परवानगी नसेल. भाविकांना प्रवेशापूर्वी आपला फोन निर्धारित जमा काउंटरवर ठेवावा लागेल. यासाठी प्रत्येक फोनसाठी 5 रुपये शुल्क निश्चित करण्यात आले आहे.
फोन जमा करण्याची आणि परत घेण्याची प्रक्रिया व्यवस्थित पार पाडण्यासाठी मंदिरांमध्ये कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती केली जात आहे. मोठ्या संख्येने भाविक येत असतानाही फोन जमा करण्याच्या प्रक्रियेमुळे प्रवेश व्यवस्था प्रभावित होऊ नये, यासाठी प्रशासन प्रयत्नशील आहे.
कांचीपुरम येथील प्रसिद्ध देवराजस्वामी-अथि वरदार मंदिरात मंगळवारी सकाळी 6 वाजल्यापासून ही व्यवस्था सुरू करण्यात आली. येथे मोबाइल फोन जमा करण्याची प्रक्रिया हाताळण्यासाठी दोन संगणक ऑपरेटर आणि अन्य दोन कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे.
तमिळनाडू सरकारचा हा निर्णय मद्रास उच्च न्यायालयाच्या मदुराई खंडपीठाच्या जुन्या आदेशाशी संबंधित आहे. 2 डिसेंबर 2022 रोजी न्यायालयाने तिरुचेंदूर येथील अरुलमिगु सुब्रमण्यम स्वामी मंदिरात स्मार्टफोनच्या वापरावर बंदी घालण्यासंदर्भातील जनहित याचिकेवर सुनावणी केली होती.
न्यायालयाने मंदिर परिसरातील मोबाइल फोनचा वापर नियंत्रित करण्यास आणि भाविकांसाठी फोन सुरक्षित ठेवण्याची व्यवस्था करण्यासंदर्भात निर्देश दिले होते. आता HR&CE विभागाने राज्यातील 52 प्रमुख मंदिरांमध्ये ही व्यवस्था लागू करण्याच्या दिशेने पावले उचलली आहेत.
सरकारच्या म्हणण्यानुसार, मंदिरांमध्ये धार्मिक वातावरण कायम ठेवण्यासाठी न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार नियम प्रभावीपणे लागू केले जात आहेत.
नियमांबाबत भाविकांमध्ये कोणताही संभ्रम निर्माण होऊ नये यासाठी मंदिर प्रशासनाला विविध माध्यमांतून माहिती देण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर आणि परिसराच्या बाहेर मोबाइल फोनच्या वापरावरील बंदीबाबत स्पष्ट सूचना फलक लावले जातील.
याशिवाय लाउडस्पीकरच्या माध्यमातूनही भाविकांना नियमांची माहिती दिली जाईल. त्यामुळे मंदिरात प्रवेश करण्यापूर्वीच कॅमेरा असलेला मोबाइल कुठे जमा करायचा आणि त्यासाठी किती शुल्क द्यायचे, याची माहिती भाविकांना मिळेल.
प्रशासनाच्या मते, आधीच माहिती उपलब्ध करून दिल्यास मोबाइल जमा करण्याची प्रक्रिया अधिक सुरळीतपणे पूर्ण करता येईल.
HR&CE विभागाने केवळ सेल्फी आणि रील्सवरच बंदी घातलेली नाही. मंदिर परिसरात धार्मिक विधी, पूजा तसेच देवी-देवतांचे फोटो किंवा व्हिडिओ रेकॉर्ड करण्यासही प्रतिबंध असेल.
या निर्णयामागे मंदिरांच्या धार्मिक परंपरा आणि वैयक्तिक पूजा उपक्रमांची प्रतिष्ठा कायम ठेवण्याचा युक्तिवाद करण्यात आला आहे. भाविकांनी मंदिरात सोशल मीडिया कंटेंट तयार करण्याऐवजी धार्मिक उपक्रम आणि दर्शनावर लक्ष केंद्रित करावे, अशी प्रशासनाची भूमिका आहे.
या प्रकारच्या नियमांच्या अंमलबजावणीनंतर मंदिरात येणाऱ्या भाविकांसाठी मोबाइल जमा करण्याची अतिरिक्त प्रक्रिया आवश्यक ठरेल. विशेषतः डिजिटल पेमेंट, ऑनलाइन तिकीट किंवा संपर्कासाठी स्मार्टफोनवर अवलंबून असलेल्या व्यक्तींसाठी हा बदल महत्त्वाचा ठरेल.
नव्या व्यवस्थेनंतर कॅमेरा असलेला स्मार्टफोन घेऊन मंदिर परिसरात येणाऱ्या भाविकांना आपला फोन बाहेर निर्धारित काउंटरवर जमा करावा लागेल. त्यासाठी फोन सुरक्षित ठेवण्याची व्यवस्था उपलब्ध करून दिली जाईल आणि प्रत्येक फोनसाठी 5 रुपये शुल्क आकारले जाईल.
कॅमेरा नसलेले मोबाइल फोन मंदिराच्या आत नेण्याची परवानगी असेल. मात्र, मंदिर परिसरात सेल्फी, व्हिडिओ, रील्स आणि धार्मिक कार्यक्रमांचे रेकॉर्डिंग करण्यास बंदी असेल. VIP आणि सेलिब्रिटींसह सर्वांसाठी नियमांचे पालन अनिवार्य असेल.
तमिळनाडूतील मंदिरांमध्ये स्मार्टफोनवरील या निर्बंधामुळे धार्मिक स्थळांमधील डिजिटल उपक्रम आणि वैयक्तिक श्रद्धा यांच्यातील संतुलनाबाबत चर्चा होऊ शकते. सध्या सरकारचा भर नियमांची प्रभावी अंमलबजावणी आणि मंदिरांचे धार्मिक वातावरण कायम ठेवण्यावर आहे.
