आज राज्यसभेच्या ३७ जागांसाठी निवडणूक प्रक्रिया सुरू झाली आहे. महाराष्ट्र, ओडिशा, तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल, आसाम, बिहार, छत्तीसगड, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश आणि तेलंगणा या १० राज्यांतील जागांसाठी मतदान आज सकाळपासून सुरू झाले असून ते सायंकाळी चार वाजेपर्यंत चालणार आहे. मतदान संपताच मतमोजणी सुरू होणार असून निकाल आज सायंकाळपर्यंत जाहीर होण्याची अपेक्षा आहे.
ही निवडणूक भारतीय जनता पक्ष (BJP) यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (NDA) आणि विरोधी पक्षांसाठी महत्त्वाची मानली जात आहे. एनडीएसाठी ही उच्च सभागृहात आपली संख्या आणखी मजबूत करण्याची संधी मानली जात आहे. मनोनीत सदस्यांसह एनडीएकडे राज्यसभेत १३० हून अधिक जागा असल्याचे सांगितले जाते. दुसरीकडे, विरोधी पक्षांसाठी ही निवडणूक आव्हानात्मक ठरू शकते, कारण त्यांच्या काही मजबूत राज्यांतील जागांवर पराभवाचा धोका असल्याचे मानले जात आहे.
राज्यसभा ही लोकसभेपेक्षा वेगळी आहे. लोकसभेचा कार्यकाळ पाच वर्षांचा असतो आणि ती विसर्जित केली जाऊ शकते. राज्यसभा मात्र कायमस्वरूपी सभागृह आहे आणि तिचे कामकाज कधीही थांबत नाही. राज्यसभेतील प्रत्येक सदस्याचा कार्यकाळ सहा वर्षांचा असतो. तथापि, सर्व सदस्यांचा कार्यकाळ एकाच वेळी संपत नाही.
राज्यसभेत दर दोन वर्षांनी एक तृतीयांश सदस्य सेवानिवृत्त होतात. त्यांच्या कार्यकाळाची मुदत संपल्यानंतर त्या जागा भरण्यासाठी निवडणुका घेतल्या जातात. या व्यवस्थेचा उद्देश सभागृहात अनुभवी सदस्य कायम राहावेत आणि कामकाज सातत्याने सुरू राहावे हा आहे. या प्रक्रियेमुळे राज्यसभा स्थिर आणि कार्यक्षम राहण्यास मदत होते.
राज्यसभा निवडणुकीत विविध राज्यांतील विधानसभा स्थिती आणि राजकीय समीकरणे महत्त्वाची ठरतात. महाराष्ट्रात भाजपा आणि त्यांच्या सहयोगी पक्षांचा प्रभाव असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे तेथील राज्यसभा निवडणुकीत एनडीएच्या उमेदवारांना आघाडी मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
तमिळनाडूमध्ये द्रमुक (DMK) यांच्या नेतृत्वाखालील आघाडी मजबूत स्थितीत असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे तेथील जागांवर त्या आघाडीला विजय मिळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. पश्चिम बंगालमध्ये ममता बॅनर्जी यांच्या तृणमूल काँग्रेस (TMC) पक्षाला विधानसभेत बहुमत आहे. त्यामुळे राज्यसभा निवडणुकीत टीएमसीला लाभ मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
बिहारमध्ये निवडणूक लढत तीव्र राहण्याची शक्यता आहे. येथे एनडीए आणि महागठबंधन यांच्यात स्पर्धा होणार असल्याचे सांगितले जात आहे. ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन (AIMIM) यांनी राष्ट्रीय जनता दल (RJD) उमेदवाराला समर्थन देण्याची घोषणा केली आहे. AIMIM चे नेते अख्तरुल ईमान यांनी त्यांच्या पक्षाकडून RJD ला समर्थन दिले जाईल असे सांगितले असून त्यामुळे महागठबंधनाला फायदा होऊ शकतो, असे त्यांनी म्हटले आहे.
राज्यसभा निवडणुकीचा प्रभाव केवळ राज्यांपुरता मर्यादित राहत नाही. या निवडणुकीमुळे राष्ट्रीय राजकीय समीकरणांवरही परिणाम होऊ शकतो. एनडीएसाठी ही उच्च सभागृहात आपले बहुमत आणखी मजबूत करण्याची संधी मानली जात आहे. बहुमत वाढल्यास संसदेत धोरणे आणि कायदे मंजूर करणे सुलभ होऊ शकते.
विरोधी पक्षांसाठी ही निवडणूक त्यांच्या विद्यमान बालेकिल्ल्यांतील जागा कायम राखण्यासोबतच इतर राज्यांमध्ये जागा जिंकण्याचे आव्हान मानली जात आहे. काही राज्यांमध्ये जागा गमावल्यास राज्यसभेतील त्यांचा प्रभाव कमी होऊ शकतो.
राज्यसभा निवडणुकीतील मतदान प्रक्रिया सुरक्षित आणि पारदर्शक पद्धतीने पार पाडली जाते. मतदानासाठी इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रांचा (EVM) वापर केला जातो. मतदार आपापल्या विधानसभा क्षेत्रानुसार निश्चित मतदान केंद्रांवर जाऊन मतदान करतात. मतदानादरम्यान सुरक्षा आणि गोपनीयता सुनिश्चित करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करण्यात येतात.
मतदानाची वेळ सकाळपासून सायंकाळी चार वाजेपर्यंत निश्चित करण्यात आली आहे. त्यानंतर त्याच दिवशी सायंकाळी मतमोजणी पूर्ण केली जाईल. निकाल जाहीर झाल्यानंतर राजकीय पक्ष पुढील राजकीय धोरण निश्चित करण्यासाठी चर्चा करतील.
