ભારતીય પ્રૌદ્યોગિકી સંસ્થા (IIT) બોમ્બેમાં બીજા વર્ષમાં અભ્યાસ કરતા એક વિદ્યાર્થીનું 18 સપ્ટેમ્બર 2026ની સાંજે આત્મહત્યાથી મૃત્યુ થયું હતું. વિદ્યાર્થી ઊર્જા વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગ વિભાગમાં અભ્યાસ કરતો હતો. સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, તે જ દિવસે પરીક્ષા દરમિયાન વિદ્યાર્થી મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ કરતો ઝડપાયો હતો અને તેણે પ્રશ્નપત્ર ChatGPT પર અપલોડ કર્યું હતું. IIT બોમ્બેએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ મામલે તેની વિરુદ્ધ કોઈ ઔપચારિક શિસ્તાત્મક કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી નહોતી. ઘટનાના પગલે 400થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ કેમ્પસમાં વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું અને ચાલી રહેલી મધ્ય-સત્ર પરીક્ષાઓ સ્થગિત કરવામાં આવી હતી.
IIT બોમ્બેના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, વિદ્યાર્થીને શુક્રવારે પરીક્ષા દરમિયાન મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ કરતો જોવા મળ્યો હતો. સંસ્થાએ જણાવ્યું કે વિદ્યાર્થીએ પરીક્ષાનું પ્રશ્નપત્ર ChatGPT પર અપલોડ કરીને જવાબ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
ઘટના બાદ વિદ્યાર્થી સાથે પરીક્ષાને લગતા મામલે પ્રશિક્ષક અને વિભાગાધ્યક્ષે વાતચીત કરી હતી. સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, તેને કાઉન્સેલિંગ આપવામાં આવ્યું હતું અને ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે આ ઘટનાની તેના શૈક્ષણિક કારકિર્દી પર પ્રતિકૂળ અસર નહીં પડે. IIT બોમ્બેએ એમ પણ જણાવ્યું હતું કે વિદ્યાર્થી વિરુદ્ધ કોઈ શિસ્તાત્મક કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી નહોતી.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, પરીક્ષા સાંજે લગભગ 4 વાગ્યે પૂર્ણ થઈ હતી. ત્યારબાદ વિદ્યાર્થી પોતાના હોસ્ટેલના રૂમમાં ગયો હતો. બાદમાં તે પોતાના રૂમમાં મૃત હાલતમાં મળી આવ્યો હતો. પોલીસે મામલાની તપાસ શરૂ કરી છે અને મૃતદેહને પોસ્ટમોર્ટમ માટે રાજાવાડી હોસ્પિટલ મોકલવામાં આવ્યો છે.
IIT બોમ્બેએ વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ પર ઊંડું દુઃખ વ્યક્ત કર્યું છે. સંસ્થાએ જણાવ્યું કે ઘટનાથી પ્રભાવિત તેના મિત્રો, સહાધ્યાયીઓ, ફેકલ્ટી સભ્યો અને અન્ય લોકોને જરૂરી સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે. સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, મૃત્યુ સાથે જોડાયેલી પરિસ્થિતિઓની તપાસ સંબંધિત અધિકારીઓ કરી રહ્યા છે.
વિદ્યાર્થીના મૃત્યુની માહિતી સામે આવ્યા બાદ IIT બોમ્બે કેમ્પસમાં મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, 400થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ પ્રશાસન વિરુદ્ધના વિરોધમાં સામેલ થયા હતા. વિદ્યાર્થીઓએ ઘટનાને લગતા વહીવટી પાસાઓ અંગે જવાબ અને પારદર્શિતાની માંગ કરી હતી.
વિરોધ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રશાસન વચ્ચે વાતચીત પણ થઈ હતી. IIT બોમ્બેના ડિરેક્ટર પ્રો. શિરીષ કેદારેએ વિદ્યાર્થીઓ સાથે મુલાકાત કરી અને તેમની ચિંતાઓ સાંભળી હતી. પોલીસ પણ કેમ્પસમાં હાજર રહી હતી.
વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ અને ત્યારબાદ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન વચ્ચે IIT બોમ્બેમાં ચાલી રહેલી મધ્ય-સત્ર પરીક્ષાઓ સ્થગિત કરવામાં આવી હતી. પરીક્ષાઓ સ્થગિત કરાયાની માહિતી વિરોધમાં સામેલ વિદ્યાર્થીઓ તરફથી સામે આવી હતી.
ઘટના એવા સમયે બની જ્યારે સંસ્થામાં મધ્ય-સત્ર પરીક્ષાઓ ચાલી રહી હતી. પરીક્ષા દરમિયાન મોબાઇલ ફોન અને AI ટૂલના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો મામલો સામે આવ્યાના થોડા કલાકો બાદ વિદ્યાર્થીનું મૃત્યુ થયું હતું. જોકે, ઉપલબ્ધ સત્તાવાર માહિતીના આધારે પરીક્ષાને લગતા વિવાદને વિદ્યાર્થીની આત્મહત્યાનું સીધું કારણ જણાવવામાં આવ્યું નથી. મામલાની પરિસ્થિતિઓની તપાસ સંબંધિત અધિકારીઓ કરી રહ્યા છે.
18 સપ્ટેમ્બરની ઘટના બાદ 2026માં IIT બોમ્બેના પવઈ કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થી આત્મહત્યાના મામલાને લઈને ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં આ વર્ષે કેમ્પસમાં આ ત્રીજી આવી ઘટના હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ પહેલાં ફેબ્રુઆરી અને જુલાઈ 2026માં પણ હોસ્ટેલ-4માં વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાની ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી.
જોકે, અલગ-અલગ અહેવાલોમાં આ વર્ષે બનેલી ઘટનાઓની સંખ્યા અને વિગતોને લઈને તફાવત જોવા મળે છે. તેથી કોઈપણ ઘટનાને એક જ કારણ સાથે જોડવું યોગ્ય નહીં ગણાય. 18 સપ્ટેમ્બરની ઘટનામાં પણ પોલીસ અને સંસ્થા તરફથી પરિસ્થિતિઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
IIT બોમ્બેએ પોતાના નિવેદનમાં વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ પર શોક વ્યક્ત કર્યો હતો. સંસ્થાએ જણાવ્યું કે તે વિદ્યાર્થીના મિત્રો, સહાધ્યાયીઓ, ફેકલ્ટી અને ઘટનાથી પ્રભાવિત અન્ય લોકોને સહાય ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે.
સંસ્થાએ એમ પણ જણાવ્યું કે મૃત્યુ સાથે સંબંધિત પરિસ્થિતિઓની તપાસ યોગ્ય અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. હાલ ઉપલબ્ધ સત્તાવાર માહિતીમાં વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ પાછળના કોઈ ચોક્કસ કારણની પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
IIT બોમ્બેમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે માનસિક આરોગ્ય અને વેલનેસ સાથે જોડાયેલી સહાય વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ છે. સંસ્થાનું સ્ટુડન્ટ વેલનેસ સેન્ટર વિદ્યાર્થીઓને વ્યક્તિગત કાઉન્સેલિંગ અને તણાવનો સામનો કરવામાં સહાય પૂરી પાડે છે.
આવી ઘટનાઓ બાદ નિષ્ણાતો સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓના વર્તનમાં અચાનક ફેરફાર, સામાજિક અંતર, સતત નિરાશા, અભ્યાસથી અલગાવ અથવા ઊંઘ અને ખાવા-પીવામાં મોટા ફેરફાર જેવા સંકેતોને ગંભીરતાથી લેવાની સલાહ આપે છે. કોઈ વિદ્યાર્થીમાં આવા સંકેતો જોવા મળે તો મિત્રો, સહાધ્યાયીઓ, પરિવાર અથવા સંસ્થાની સહાય સેવાઓનો સંપર્ક કરવો ઉપયોગી બની શકે છે.
IIT બોમ્બેની આ ઘટના પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ટૂલના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નોને પણ સામે લાવે છે. ChatGPT જેવા જનરેટિવ AI પ્લેટફોર્મનો શિક્ષણમાં ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે, પરંતુ પરીક્ષા દરમિયાન તેના ઉપયોગને લઈને સંસ્થાઓના પોતાના નિયમો હોય છે.
આ મામલે IIT બોમ્બેએ જણાવ્યું છે કે વિદ્યાર્થી વિરુદ્ધ કોઈ ઔપચારિક શિસ્તાત્મક કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી નહોતી અને તેને ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે આ ઘટના તેની શૈક્ષણિક કારકિર્દીને અસર કરશે નહીં. તેથી ઉપલબ્ધ તથ્યોના આધારે પરીક્ષામાં AIના ઉપયોગ અને વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ વચ્ચે સીધો કારણસંબંધ તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં સ્થાપિત કરવો યોગ્ય નહીં ગણાય.
18 સપ્ટેમ્બરની ઘટના બાદ IIT બોમ્બે પ્રશાસન, પોલીસ અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે વાતચીત થઈ છે. વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ સાથે જોડાયેલા ઘટનાક્રમની તપાસ ચાલુ છે. પોસ્ટમોર્ટમ અને અન્ય તપાસ પ્રક્રિયાઓ બાદ મામલા સંબંધિત વધુ માહિતી સામે આવી શકે છે.
હાલ સંસ્થાએ વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ પર શોક વ્યક્ત કરતાં પ્રભાવિત લોકોને સહાય આપવાની વાત કરી છે, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશાસન પાસેથી પારદર્શિતા અને કેમ્પસ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર જવાબ માંગ્યા છે. ઘટનાના પગલે મધ્ય-સત્ર પરીક્ષાઓ પણ સ્થગિત કરવામાં આવી છે.
