ઝારખંડમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન કોલસા ખનન પ્રોજેક્ટોથી પ્રભાવિત 6,591 પરિવારોનું પુનર્વસન કરવામાં આવ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, પુનર્વસન, પુનર્વ્યવસ્થા, જમીન અધિગ્રહણ અને વળતર સહિતના વિવિધ ખર્ચ માટે ₹1,108 કરોડથી વધુની રકમ ખર્ચવામાં આવી છે. આ માહિતી કેન્દ્રીય કોલસા અને ખાણ રાજ્ય પ્રધાન સતીષ ચંદ્ર દુબેએ રાજ્યસભામાં લેખિત જવાબમાં આપી હતી.
રાજ્યસભાના સભ્ય પરિમલ નથવાણી દ્વારા પૂછાયેલા પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં કેન્દ્રીય કોલસા અને ખાણ રાજ્ય પ્રધાન સતીષ ચંદ્ર દુબેએ જણાવ્યું કે ઝારખંડમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન 6,591 પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત પરિવારોનું પુનર્વસન કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત પુનર્વસન, પુનર્વ્યવસ્થા, જમીન અધિગ્રહણ અને અન્ય વળતર મથકો હેઠળ કુલ ₹1,108 કરોડથી વધુની રકમ વિતરણ કરવામાં આવી છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, પ્રોજેક્ટોથી પ્રભાવિત પરિવારોને આર્થિક સહાય સાથે પુનર્વસન સંબંધિત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે વિવિધ કોલસા કંપનીઓ સતત કાર્યરત છે. અસરગ્રસ્ત લોકોને સમયસર વળતર અને અન્ય સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
કેન્દ્રીય પ્રધાનના જણાવ્યા અનુસાર, કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (CIL)ની સહાયક કંપનીઓ ભારત કોકિંગ કોલ લિમિટેડ (BCCL), સેન્ટ્રલ કોલફિલ્ડ્સ લિમિટેડ (CCL), ઈસ્ટર્ન કોલફિલ્ડ્સ લિમિટેડ (ECL) અને એનએલસી ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NLCIL)એ મળીને 1,791 પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત પરિવારોનું પુનર્વસન કર્યું છે. આ કંપનીઓએ પુનર્વસન, પુનર્વ્યવસ્થા, જમીન અને સંપત્તિ વળતર તરીકે અંદાજે ₹587 કરોડનું વિતરણ કર્યું છે.
રોજગાર ઉપલબ્ધ કરાવવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે CCLએ 968 અને ECLએ 174 લોકોને રોજગાર આપ્યો છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, એનટીપીસી જૂથની ઝારખંડ સ્થિત પકરી-બરવાડીહ, ચટ્ટી-બરિયાતૂ અને કેરંદરી કોલસા પ્રોજેક્ટોથી 4,800 પરિવારો પ્રભાવિત થયા હતા. આ પ્રોજેક્ટો હેઠળ પ્રભાવિત પરિવારોને ₹520.80 કરોડનું વળતર આપવામાં આવ્યું છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આ પ્રોજેક્ટોમાં પુનર્વસન અને વળતર પ્રક્રિયા તબક્કાવાર અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
સરકારે જણાવ્યું કે પચવારા સાઉથ ઓપન કાસ્ટ પ્રોજેક્ટમાં NLCILએ 86 પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત પરિવારોને આવાસના બદલે વળતર આપ્યું છે, જ્યારે પાંચ પરિવારોને રોજગારના બદલે એકમુશ્ત આર્થિક સહાય આપવામાં આવી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, દરેક પુનર્વસન કેસમાં અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે છે જેથી પ્રભાવિત પરિવારોને તેમની જરૂરિયાત મુજબ સહાય મળી શકે.
કેન્દ્રીય પ્રધાને જણાવ્યું કે પુનર્વસન અને પુનર્વ્યવસ્થા સંબંધિત મુદ્દાઓના અસરકારક નિરાકરણ માટે પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત પરિવારો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો યોજવામાં આવે છે. આ બેઠકોમાં વળતર વિતરણ, પુનર્વસનની પ્રગતિ અને બાકી રહેલા કેસોની સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આ વ્યવસ્થાનો હેતુ પ્રભાવિત પરિવારોની સમસ્યાઓનું સમયસર નિરાકરણ લાવવાનો અને પુનર્વસન યોજનાઓનો અસરકારક અમલ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
