આગ્રાના વિશ્વવિખ્યાત તાજમહેલમાં પ્રવાસીઓની સુરક્ષા માટે વાંદરાઓનો વધતો ઉપદ્રવ સતત ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. તાજમહેલ પરિસરમાં તાજેતરના દિવસોમાં વાંદરાઓના હુમલાની અનેક ઘટનાઓ સામે આવી છે, જેમાં વિદેશી પ્રવાસીઓ પણ ઘાયલ થયા છે. તાજી ઘટનાઓ વચ્ચે પ્રવાસીઓમાં ભયનો માહોલ છે અને સ્મારક પરિસરમાં વાંદરાઓને નિયંત્રિત કરવા તથા સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાની માંગ ઉઠી રહી છે. સપ્ટેમ્બરમાં જ એક વિદેશી મહિલા પ્રવાસીને રોયલ ગેટ પાસે વાંદરાએ કરડી હતી. તે પહેલાં જુલાઈમાં દક્ષિણ કોરિયાની મહિલા પ્રવાસી પર પણ વાંદરાએ હુમલો કર્યો હતો.
તાજા ઘટનાક્રમમાં તાજમહેલ ફરવા આવેલા પ્રવાસીઓ પર વાંદરાઓના હુમલાની ઘટનાઓ સામે આવી છે. અહેવાલો અનુસાર વાંદરાઓના ટોળા પ્રવાસીઓની આસપાસ ફરતા રહે છે અને ઘણી વખત અચાનક તેમના પર ઝપાઝપી કરે છે. તાજેતરના કેસોમાં વિદેશી પ્રવાસીઓને પણ ઈજા થઈ છે. આથી તાજમહેલ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન સ્થળ પર સુરક્ષા અને પ્રવાસી સુવિધાઓને લઈને પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
16 સપ્ટેમ્બરે બ્રિટનથી આવેલા પ્રવાસીઓના એક જૂથમાં સામેલ મહિલા પ્રવાસી સુઝેન એન બેરેટને તાજમહેલના રોયલ ગેટ પાસે વાંદરાએ કરડી હતી. જણાવવામાં આવ્યું હતું કે મહિલા પોતાના સાથીઓ સાથે સ્મારક જોવા પહોંચી હતી. અચાનક વાંદરાએ કરડ્યા બાદ ત્યાં હાજર અન્ય પ્રવાસીઓમાં પણ અફરાતફરીની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. CISFના જવાનોએ ઘાયલ મહિલાને તાજમહેલ પરિસરની ડિસ્પેન્સરીમાં પહોંચાડી હતી, જ્યાં પ્રાથમિક સારવાર બાદ તેમને એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા ખાનગી હોસ્પિટલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા.
આ પહેલાં જુલાઈમાં દક્ષિણ કોરિયાથી આવેલી મહિલા પ્રવાસી કિમ મેહને પણ તાજમહેલ પરિસરમાં વાંદરાએ કરડી હતી. અહેવાલ મુજબ તેઓ પોતાના સાથી સાથે સવારે તાજમહેલ પહોંચ્યા હતા અને ટિકિટ વિન્ડો પાસે રાહ જોઈ રહ્યા હતા. આ દરમિયાન વાંદરાએ તેમના જમણા હાથમાં કરડ્યું હતું, જેના કારણે લોહી નીકળવા લાગ્યું હતું. પ્રવાસીને પહેલાં તાજમહેલ સ્થિત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા અને ત્યારબાદ હોસ્પિટલ મોકલવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.
જુલાઈની આ ઘટનામાં સારવાર માટે એમ્બ્યુલન્સ મળવામાં પણ વિલંબ થયો હોવાની વાત સામે આવી હતી. અહેવાલ મુજબ એમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઇવરનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં લગભગ એક કલાક સુધી વાહન પહોંચ્યું નહોતું. ત્યારબાદ પ્રવાસીને બેટરી કાર મારફતે હોસ્પિટલ મોકલવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ તરફથી એમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઇવર સમયસર ન પહોંચવા અંગે મુખ્ય તબીબી અધિકારીને રિપોર્ટ મોકલવામાં આવ્યો હોવાની માહિતી પણ સામે આવી હતી.
વાંદરાઓના હુમલાની ઘટનાઓ માત્ર વિદેશી પ્રવાસીઓ સુધી મર્યાદિત નથી. તાજેતરના અહેવાલોમાં બાળકો અને દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાંથી આવેલા પ્રવાસીઓને વાંદરાએ કરડ્યાની ઘટનાઓ પણ સામે આવી છે. 31 ઓગસ્ટે હરિયાણાથી તાજમહેલ જોવા આવેલા છ વર્ષના બાળક અયાંશને મેહમાનખાનાની નજીક વાંદરાએ હાથમાં કરડ્યું હતું. આ ઉપરાંત કર્ણાટકથી આવેલા એક પ્રવાસી પર પશ્ચિમી ગેટ પાસે વાંદરાએ હુમલો કર્યો હોવાની વાત પણ અહેવાલમાં સામે આવી હતી.
તાજમહેલ પરિસરમાં વાંદરાઓના હુમલાની ઘટનાઓ ઘણા મહિનાઓથી ચર્ચામાં છે. જૂનમાં છત્તીસગઢની પ્રવાસી સાવિત્રી બાઈ કશ્યપને અમરૂદ ટીલા પાસે વાંદરાએ કરડ્યાની માહિતી સામે આવી હતી. પશ્ચિમ બંગાળથી આવેલી એક મહિલા પ્રવાસી પર પણ વાંદરાના હુમલાનો અહેવાલ સામે આવ્યો હતો. આ ઘટનાઓમાં પ્રવાસીઓના હાથમાં રહેલી ખાવા-પીવાની વસ્તુઓને લઈને વાંદરાઓ અચાનક ઝપટ મારતા હોવાની વાત પણ સામે આવી હતી.
આગ્રામાં વાંદરા અને અન્ય પ્રાણીઓના કરડવાની સમસ્યા માત્ર તાજમહેલ પરિસર સુધી મર્યાદિત નથી. જિલ્લા હોસ્પિટલમાં એન્ટી રેબીઝ વેક્સિન લેવા પહોંચતા દર્દીઓના આંકડા પણ આ સમસ્યાની ગંભીરતા દર્શાવે છે. ઓગસ્ટમાં પ્રાણીઓના કરડ્યા બાદ 3,619 નવા દર્દીઓ જિલ્લા હોસ્પિટલ પહોંચ્યા હતા. તેમાંથી 740 લોકોને વાંદરાએ કરડ્યા હતા. આ જ સમયગાળામાં 2,663 લોકોને રખડતા કૂતરાઓ અને 273 લોકોને પાળેલા કૂતરાઓએ કરડ્યા હતા.
જિલ્લા હોસ્પિટલના રેકોર્ડ અનુસાર ઓગસ્ટમાં આવેલા 3,619 નવા દર્દીઓમાંથી 3,152 લોકોને એક ઘા હતો, જ્યારે 467 દર્દીઓમાં બે અથવા તેથી વધુ ઘા જોવા મળ્યા હતા. અહેવાલ મુજબ કેટલાક દર્દીઓના ઘા શરીરના સંવેદનશીલ ભાગો, જેમ કે ગરદન અને ચહેરા પર પણ હતા. આવા કેસોમાં તબીબી દેખરેખ અને સમયસર એન્ટી રેબીઝ સારવારની જરૂરિયાત રહે છે.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ પ્રાણી કરડ્યા બાદ ઘરગથ્થુ ઉપચાર અપનાવવાથી બચવાની સલાહ આપી છે. જિલ્લા હોસ્પિટલના એન્ટી રેબીઝ નોડલ અધિકારી અનુસાર કરડવાની સ્થિતિમાં ઘાને તાત્કાલિક સાબુ અને વહેતા પાણીથી સારી રીતે સાફ કરવો જોઈએ અને ત્યારબાદ તબીબનો સંપર્ક કરીને એન્ટી રેબીઝ વેક્સિન તથા જરૂરિયાત મુજબ અન્ય સારવાર લેવી જોઈએ. ઘા પર મીઠું-મરચું અથવા અન્ય ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ લગાવવાથી બચવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
તાજમહેલમાં વાંદરાઓની હાજરી લાંબા સમયથી પ્રવાસીઓ માટે પડકાર બની છે. સ્મારક પરિસરમાં દરરોજ દેશ-વિદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો પહોંચે છે. આવી સ્થિતિમાં વાંદરાઓ દ્વારા અચાનક હુમલાની ઘટનાઓ પ્રવાસીઓની સુરક્ષા ઉપરાંત આગ્રાના પ્રવાસન અનુભવને પણ અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને નાના બાળકો, વૃદ્ધો અને વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે આવી ઘટનાઓ મુશ્કેલીનું કારણ બને છે.
પ્રવાસીઓ તરફથી વાંદરાઓની સંખ્યા નિયંત્રિત કરવા, સંવેદનશીલ સ્થળોએ દેખરેખ વધારવા અને પ્રવાસીઓને સ્પષ્ટ સુરક્ષા સૂચનાઓ આપવાની માંગ સતત ઉઠતી રહી છે. તાજમહેલના પ્રવેશદ્વાર અને પરિસરમાં પ્રવાસીઓ માટે અલગ-અલગ વ્યવસ્થાઓ છે અને સ્મારકનું સંચાલન ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ સાથે સંબંધિત છે. સત્તાવાર તાજમહેલ વેબસાઇટ અનુસાર સ્મારક પર વિદેશી અને સ્થાનિક પ્રવાસીઓ માટે અલગ ટિકિટ કતારો છે તથા પ્રવેશ માટે નિર્ધારિત ગેટ દ્વારા વ્યવસ્થા સંચાલિત થાય છે.
જોકે, વાંદરાઓના હુમલા રોકવા માટે માત્ર ચેતવણી બોર્ડ પૂરતા ન માનવામાં આવી શકે. પ્રવાસીઓની સુરક્ષા માટે એવા સ્થળોની ઓળખ જરૂરી છે જ્યાં વાંદરાઓની પ્રવૃત્તિ વધુ રહે છે. આ ઉપરાંત ત્યાં પ્રશિક્ષિત સુરક્ષા કર્મચારીઓની દેખરેખ, ખાદ્ય પદાર્થોના ખુલ્લા પ્રદર્શન પર નિયંત્રણ અને જરૂર પડે ત્યારે વન વિભાગની મદદ જેવા પગલાં પર ધ્યાન આપવાની જરૂર પડી શકે છે.
તાજમહેલમાં સતત સામે આવી રહેલી વાંદરાના કરડવાની ઘટનાઓએ વિશ્વ ધરોહર સ્થળ પર આવતા લાખો પ્રવાસીઓની સુરક્ષા માટે વન્યજીવ વ્યવસ્થાપન અને પ્રવાસી સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કેવી રીતે વધુ સારી બનાવવી તે અંગે પણ પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે. તાજેતરની ઘટનાઓમાં વિદેશી પ્રવાસીઓ ઘાયલ થયા હોવાથી આ મુદ્દો વધુ સંવેદનશીલ બન્યો છે. જુલાઈમાં દક્ષિણ કોરિયાની પ્રવાસી અને સપ્ટેમ્બરમાં બ્રિટનની પ્રવાસી સાથે બનેલી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે સમસ્યા માત્ર સ્થાનિક મુલાકાતીઓ સુધી મર્યાદિત નથી.
હાલ પ્રવાસીઓને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ વાંદરાઓની ખૂબ નજીક ન જાય, તેમને ખાવાનું ન ખવડાવે અને તેમની સામે ખાવાની વસ્તુઓ લઈને ન ફરે. જો કોઈ વ્યક્તિને વાંદરો કરડે અથવા ખંજવાળે તો તાત્કાલિક ઘાને સાબુ અને વહેતા પાણીથી સાફ કરીને તબીબી કેન્દ્રમાં સારવાર લેવી જોઈએ. આગ્રા જિલ્લા હોસ્પિટલમાં પ્રાણીઓના કરડવાના કેસ માટે એન્ટી રેબીઝ સારવાર ઉપલબ્ધ હોવાની માહિતી આપવામાં આવી છે.
