પશ્ચિમ બંગાળની નંદીગ્રામ વિધાનસભા પેટાચૂંટણી પહેલાં કોંગ્રેસ ઉમેદવાર મિલન પ્રધાન સાથે જોડાયેલા કેસમાં કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી થઈ. રાજ્ય સરકારે કોર્ટને સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રધાને કાર્યવાહીથી સુરક્ષા માગી હતી તે પાંચ જૂના કેસોમાં હાલ તેમની સામે કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં. આ સ્પષ્ટતા બાદ ન્યાયમૂર્તિ સૌગત ભટ્ટાચાર્યની અદાલતે આ કેસોમાં અલગથી કોઈ આદેશ આપવાની જરૂરિયાત ન હોવાનું જણાવ્યું. કેસની આગામી સુનાવણી 12 ઓક્ટોબરે થશે.
મિલન પ્રધાને એવા જૂના કેસોને લઈને હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો, જેમાં તેમને ધરપકડ અથવા પોલીસ કાર્યવાહીનો ભય હતો. તેમના વકીલ અયન ભટ્ટાચાર્યએ કોર્ટમાં જણાવ્યું કે પ્રધાનને 18 સપ્ટેમ્બરે 2007ના નંદીગ્રામ જમીન અધિગ્રહણ વિરોધી આંદોલન સાથે જોડાયેલા એક જૂના કેસમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ અન્ય કેસોમાં પણ તેમની ધરપકડ દર્શાવવામાં આવી હતી. બચાવ પક્ષે ચૂંટણીના ઠીક પહેલાં આશરે 19 વર્ષ જૂના કેસોમાં વોરંટ અમલમાં મૂકવા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
રાજ્ય સરકાર તરફથી વધારાના મહાધિવક્તા રાજદીપ મજુમદારે કોર્ટને જણાવ્યું કે મિલન પ્રધાન સામે કુલ 11 કેસ નોંધાયેલા છે. જોકે, હાઈકોર્ટમાં સુરક્ષાની માગ કરવામાં આવેલા છ કેસોમાંથી પાંચ કેસ અગાઉની સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા હતા. રાજ્ય તરફથી એમ પણ જણાવાયું કે છઠ્ઠા કેસમાં પ્રધાન વોન્ટેડ આરોપી નથી. આ આધારે કોર્ટે આ છ કેસોમાં અલગથી હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાત ન હોવાનું માન્યું.
સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણીમાં તેમની ભાગીદારીનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર ન્યાયમૂર્તિ સૌગત ભટ્ટાચાર્યએ મૌખિક રીતે રાજ્ય સરકારના વકીલને કહ્યું કે જો મિલન પ્રધાનને જામીન મળી જાય તો તેમને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં યોગ્ય રીતે ભાગ લેવા દેવામાં આવે. જોકે, કોર્ટની આ ટિપ્પણી તેમની હાલની ન્યાયિક કસ્ટડી સમાપ્ત કરતો આદેશ નથી. ચૂંટણી પ્રચારમાં વ્યક્તિગત રીતે ભાગ લેવા માટે તેમને સંબંધિત કેસોમાં જામીન મેળવવા પડશે.
મિલન પ્રધાન હાલમાં કેટલાક અન્ય કેસોમાં ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે. અહેવાલો અનુસાર 2007ના નંદીગ્રામ સાથે જોડાયેલા જૂના કેસોમાં બાકી રહેલા બિનજામીનપાત્ર વોરંટના આધારે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. હલ્દિયા સબ-ડિવિઝનલ કોર્ટે તેમને કેટલાક કેસોમાં ઓક્ટોબરની શરૂઆત સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલ્યા છે. આ ઉપરાંત કાંથી કોર્ટ સાથે જોડાયેલા જૂના આર્મ્સ એક્ટ કેસમાં પણ તેઓ ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે.
આ કેસ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે નંદીગ્રામ વિધાનસભા બેઠક પર પેટાચૂંટણીની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. ચૂંટણી કાર્યક્રમ અનુસાર અહીં 6 ઓક્ટોબરે મતદાન થવાનું છે, જ્યારે ચૂંટણી પ્રચારની અંતિમ તારીખ 4 ઓક્ટોબર જણાવવામાં આવી છે. મતગણતરી 9 ઓક્ટોબરે થશે. આવી સ્થિતિમાં મિલન પ્રધાનની ન્યાયિક કસ્ટડી અને જામીનનો મુદ્દો તેમના ચૂંટણી પ્રચારમાં વ્યક્તિગત ભાગીદારી સાથે સીધો જોડાઈ ગયો છે.
મિલન પ્રધાનના વકીલે કોર્ટમાં એવી પણ દલીલ કરી કે ચૂંટણીની બરાબર નજીક જૂના કેસોમાં કાર્યવાહી થવાથી તેમની ચૂંટણી સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થઈ રહી છે. બીજી તરફ, રાજ્ય સરકાર તરફથી કહેવામાં આવ્યું કે બાકી વોરંટની તામિલ માત્ર પ્રધાન વિરુદ્ધ કરવામાં આવી નથી, પરંતુ ચૂંટણી દરમિયાન પોલીસ અને સંબંધિત અધિકારીઓની જવાબદારી હેઠળ બાકી વોરંટ ધરાવતા અન્ય લોકો સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ રીતે સુનાવણી દરમિયાન બંને પક્ષોએ કાર્યવાહીનો સમય અને કાનૂની સ્થિતિ અંગે અલગ-અલગ પક્ષ રજૂ કર્યા.
રાજ્ય સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રધાન સામે જે પાંચ કેસોમાં અગાઉ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, કોર્ટમાં માગવામાં આવેલી સુરક્ષા તે કેસો માટે નહોતી. રાજ્યનું કહેવું હતું કે હાઈકોર્ટમાં જે કેસોને લઈને સુરક્ષા માગવામાં આવી હતી, તેમાં પ્રધાનની હાલની સ્થિતિ અલગ છે. રાજ્યના આ સ્પષ્ટીકરણ બાદ કોર્ટે આ કેસોમાં કોઈ અલગ સુરક્ષા આદેશ જારી કર્યો નથી.
મિલન પ્રધાનની કાનૂની સ્થિતિને સમજવા માટે એ તફાવત મહત્વપૂર્ણ છે કે હાઈકોર્ટમાં જે કેસોને લઈને સુરક્ષા માગવામાં આવી હતી, તેમાં કાર્યવાહી ન કરવાની વાત રાજ્ય સરકારે કરી છે, જ્યારે બીજી તરફ કેટલાક અન્ય કેસોમાં તેઓ પહેલેથી જ ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે. તેથી હાઈકોર્ટમાંથી મળેલી રાહતને તેમની તાત્કાલિક મુક્તિ તરીકે જોવી શકાય નહીં. તેમની કસ્ટડી અને જામીન સંબંધિત આદેશો સંબંધિત નીચલી અદાલતોમાં ચાલી રહેલા કેસોના આધારે નક્કી થશે.
નંદીગ્રામ પેટાચૂંટણી રાજકીય રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. અહેવાલો અનુસાર તૃણમૂલ કોંગ્રેસે કોંગ્રેસ ઉમેદવાર મિલન પ્રધાનને સમર્થન આપ્યું છે. ત્યારબાદ તેમની ધરપકડ અને જૂના કેસોમાં બાકી રહેલા વોરંટને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ થઈ છે. જોકે ધરપકડ અને ન્યાયિક કસ્ટડી સાથે જોડાયેલા કેસોમાં અદાલત અને તપાસ એજન્સીઓની કાનૂની પ્રક્રિયા અલગ છે. તેથી રાજકીય દાવાઓ અને ન્યાયિક આદેશોને અલગ-અલગ સમજવા જરૂરી છે.
મિલન પ્રધાન સામે નોંધાયેલા કેસોની સંખ્યા અંગે પણ અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે કે કુલ 11 કેસ છે. રાજ્ય સરકારે હાઈકોર્ટમાં જણાવ્યું કે છ કેસોમાં તેમને હાલ વોન્ટેડ માનવામાં આવતા નથી—પાંચ કેસ પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા છે અને એક કેસમાં તેમનું નામ આરોપી તરીકે નથી. બીજી તરફ, બાકીના કેસોમાં તેમની ધરપકડ થઈ ચૂકી છે અને તેઓ ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે.
જૂના કેસોમાંથી ઘણા 2007ના નંદીગ્રામ જમીન અધિગ્રહણ વિરોધી આંદોલનના સમયગાળા દરમિયાન નોંધાયા હતા. આ જ કેસો સાથે જોડાયેલા બાકી વોરંટના આધારે તાજેતરમાં કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. રાજ્ય તરફથી કોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું કે સંબંધિત વોરંટ લાંબા સમયથી બાકી હતા અને ચૂંટણી દરમિયાન તેમને અમલમાં મૂકવાની પ્રક્રિયા નિયમો હેઠળ કરવામાં આવી હતી. બચાવ પક્ષે કાર્યવાહીના સમયને લઈને સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. બંને પક્ષોની આ દલીલો અંગે આગળની ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
હાલ હાઈકોર્ટે તે પાંચ કેસોમાં રાજ્ય સરકાર દ્વારા કાર્યવાહી નહીં કરવાની સ્થિતિને રેકોર્ડ પર લીધી છે અને આગામી સુનાવણી 12 ઓક્ટોબર માટે નિર્ધારિત કરી છે. બીજી તરફ, નંદીગ્રામ પેટાચૂંટણી 6 ઓક્ટોબરે યોજાવાની છે. તેનો અર્થ એ છે કે ચૂંટણીની તારીખ પહેલાં હાઈકોર્ટમાં આ અરજીની આગામી સુનાવણી નહીં થાય, જ્યારે પ્રધાનની ચૂંટણીમાં ભાગીદારી તેમના અન્ય કેસોમાં જામીન અને ન્યાયિક આદેશો પર નિર્ભર રહેશે.
કેસમાં આગળની સ્થિતિ મિલન પ્રધાનની જામીન અરજીઓ અને નીચલી અદાલતોમાં ચાલી રહેલી કાનૂની પ્રક્રિયાથી સ્પષ્ટ થશે. હાઈકોર્ટની હાલની સુનાવણીમાં તેમને તે પાંચ કેસોમાં સંભવિત કાર્યવાહીથી રાહત મળી છે, પરંતુ આ આદેશ અન્ય કેસોમાં ચાલી રહેલી તેમની ન્યાયિક કસ્ટડી પર આપમેળે લાગુ પડતો નથી. નંદીગ્રામ પેટાચૂંટણી દરમિયાન આ કેસ કાનૂની અને ચૂંટણી બંને દૃષ્ટિએ ચર્ચામાં રહ્યો છે.
