નંદીગ્રામ વિધાનસભા ઉપચૂંટણી પહેલાં કોંગ્રેસ ઉમેદવાર મિલન પ્રધાનની 2007ના નંદીગ્રામ જમીન અધિગ્રહણ આંદોલન સાથે જોડાયેલા જૂના કેસમાં ધરપકડ કરવામાં આવી છે. આ ધરપકડ મમતા બેનર્જીએ કોંગ્રેસ ઉમેદવારને સમર્થન આપવાની જાહેરાત કર્યાના થોડા કલાકો બાદ થઈ હતી.
મિલન પ્રધાનની ધરપકડ શુક્રવાર, 18 સપ્ટેમ્બરે કરવામાં આવી હતી. તે સમયે પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ નંદીગ્રામ ઉપચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ ઉમેદવારને સમર્થન આપવાની જાહેરાત કરી હતી. તેમની પાર્ટીના ઉમેદવાર સંચિતા પ્રધાન ડેએ ચૂંટણી મેદાનમાંથી નામ પાછું ખેંચ્યા બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
મમતા બેનર્જીએ કોલકાતાના કાલીઘાટ સ્થિત પોતાના નિવાસસ્થાને યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે તેમનો જૂથ નંદીગ્રામમાં નવો ઉમેદવાર ઉતારશે નહીં અને કોંગ્રેસ ઉમેદવારને સમર્થન આપશે. તેમણે આ નિર્ણયને વિપક્ષી ઇન્ડિયા ગઠબંધન સાથે એકતાના રૂપમાં રજૂ કર્યો હતો.
આ જાહેરાતના થોડા કલાકો બાદ પશ્ચિમ બંગાળ પોલીસે મિલન પ્રધાનની ધરપકડ કરી હતી. કોંગ્રેસ નેતાઓએ આ સમયક્રમને લઈને સવાલો ઉઠાવ્યા છે. જોકે, ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર ધરપકડ જૂના કેસ સાથે સંબંધિત છે અને પોલીસ દ્વારા તેને કાયદા હેઠળ કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી ગણાવવામાં આવી છે.
કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતાઓ અનુસાર, મિલન પ્રધાન વિરુદ્ધ નંદીગ્રામ જમીન અધિગ્રહણ આંદોલન સાથે જોડાયેલા અનેક કેસ નોંધાયેલા છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે 2007ના આંદોલન સાથે સંબંધિત એક ડઝનથી વધુ કેસોમાં પ્રધાનનું નામ આવ્યું છે.
કોંગ્રેસ નેતાઓએ જણાવ્યું કે તેમને પૂર્વ મેદિનીપુર જિલ્લાના ચાંદીપુર સ્થિત એક હોટેલમાંથી પકડવામાં આવ્યા હતા. તેમની સાથે કોંગ્રેસ નેતા સુભાષિષ ભટ્ટાચાર્યની ધરપકડ કરવામાં આવી હોવાની માહિતી પણ સામે આવી છે. આરોપ છે કે ભટ્ટાચાર્યએ પોલીસને પ્રધાનની ધરપકડ કરતા રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
કેટલાક અહેવાલોમાં પ્રધાનની ધરપકડને જૂના હત્યા કેસ સાથે પણ જોડવામાં આવી છે. ઇન્ડિયા ટુડેએ પોલીસ સૂત્રોને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે 2007 સાથે જોડાયેલા ત્રણ હત્યા કેસોમાં તેમની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. તેથી કેસની કાનૂની પ્રકૃતિ અંગે અલગ-અલગ અહેવાલોમાં વિગતો અલગ છે.
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પ્રધાનની ધરપકડને લઈને ભાજપ પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા. તેમણે તેને "વોટ ચોરી" અને "ચૂંટણી ચોરી" ગણાવી અને આરોપ લગાવ્યો કે વિપક્ષી ઉમેદવારને નિશાન બનાવવા માટે એજન્સીઓનો કથિત દુરુપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ખડગેએ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં કહ્યું કે ભાજપ સરકાર પશ્ચિમ બંગાળમાં લોકશાહીને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે કોંગ્રેસ દબાણમાં નહીં આવે અને વિપક્ષી પક્ષો સાથે મળીને રાજકીય રીતે જવાબ આપશે.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ પ્રધાનની ધરપકડ પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે તેને "રાજકીય બદલો"ની કાર્યવાહી ગણાવી અને આરોપ લગાવ્યો કે ભાજપ નિષ્પક્ષ ચૂંટણીમાં વિશ્વાસ કરતું નથી. ગાંધીએ કહ્યું કે કોંગ્રેસ આ કાર્યવાહીથી પાછળ નહીં હટે.
કોંગ્રેસ મહાસચિવ કેસી વેણુગોપાલે પણ ધરપકડ પર સવાલ ઉઠાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે 19 વર્ષ જૂના કેસનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટણી ઉમેદવારની ધરપકડ કરવી લોકશાહી પ્રક્રિયામાં હસ્તક્ષેપ છે. આ તમામ આરોપો કોંગ્રેસ નેતાઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યા છે અને તેમને સ્વતંત્ર રીતે સ્થાપિત તથ્ય તરીકે જોવામાં આવવા જોઈએ નહીં.
ભાજપે કોંગ્રેસના રાજકીય આરોપોને ફગાવી દીધા છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર પાર્ટીનું કહેવું છે કે પોલીસે જૂના કેસમાં કાનૂની પ્રક્રિયા હેઠળ કાર્યવાહી કરી છે અને ધરપકડને ચૂંટણી સાથે જોડવી યોગ્ય નથી.
આ રીતે મામલે બે અલગ રાજકીય દાવા સામે આવ્યા છે. કોંગ્રેસ ધરપકડના સમય અને ચૂંટણીના સંદર્ભને લઈને સવાલ ઉઠાવી રહી છે, જ્યારે ભાજપ તેને કાયદેસરની કાર્યવાહી ગણાવી રહ્યું છે.
મમતા બેનર્જીએ પણ મિલન પ્રધાનની ધરપકડના સમય પર સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે કોંગ્રેસ ઉમેદવારને સમર્થન આપવાની તેમની જાહેરાતના થોડા સમય બાદ જ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
બેનર્જીએ આરોપ લગાવ્યો કે જૂના કેસને અચાનક સામે લાવવામાં આવ્યો. તેમણે તેને રાજકીય બદલો સાથે જોડીને ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવ્યા. જોકે, આ આરોપો પણ રાજકીય દાવા છે અને તેના સમર્થનમાં હજુ કોઈ ન્યાયિક નિષ્કર્ષ સામે આવ્યો નથી.
નંદીગ્રામ ઉપચૂંટણી પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં અગાઉથી જ મહત્વપૂર્ણ મુકાબલો બની છે. પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી અને ભાજપ નેતા શુભેન્દુ અધિકારીએ 2026ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં નંદીગ્રામ બેઠક જીતી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમણે બેઠક છોડી ભવાનીપુર બેઠક પોતાની પાસે રાખી હતી. ત્યારબાદ નંદીગ્રામમાં ઉપચૂંટણીની સ્થિતિ ઊભી થઈ.
ભાજપે નંદીગ્રામથી હસીરાની રથને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે. તેઓ શુભેન્દુ અધિકારીના દિવંગત સહયોગી ચંદ્રનાથ રથની માતા છે. આ ઉપરાંત ડાબેરી મોરચો, ઇન્ડિયન સેક્યુલર ફ્રન્ટ અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના એક અલગ જૂથ તરફથી પણ ઉમેદવારો મેદાનમાં છે.
નંદીગ્રામ ઉપચૂંટણીમાં વધુ એક ઘટનાક્રમ ત્યારે સામે આવ્યો જ્યારે મમતા બેનર્જીના જૂથના ઉમેદવાર સંચિતા પ્રધાન ડેએ શુક્રવારે પોતાનું નામ પાછું ખેંચ્યું. ત્યારબાદ મમતા બેનર્જીએ કોંગ્રેસ ઉમેદવાર મિલન પ્રધાનને સમર્થન આપવાનો નિર્ણય કર્યો.
મમતા જૂથના આ નિર્ણય બાદ નંદીગ્રામના ચૂંટણી સમીકરણમાં ફેરફાર થયો છે. ઉપચૂંટણી 6 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ યોજાવાની છે. નામ પાછું ખેંચવાની અંતિમ તારીખના એક દિવસ પહેલાં આ ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો હતો.
નંદીગ્રામ ઉપચૂંટણી પહેલાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસના બે જૂથો વચ્ચેના વિવાદની અસર ચૂંટણીની ઓળખ પર પણ પડી છે. ચૂંટણી પંચે બંને જૂથોને અલગ નામ અને ચૂંટણી ચિહ્ન ફાળવ્યાં છે.
મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વવાળા જૂથને 'મમતા ઓલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' નામ અને 'ફૂટબોલ પ્લેયર' ચૂંટણી ચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે. બીજા જૂથને 'ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' નામ અને 'લિફાફો' ચૂંટણી ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું છે.
મમતા બેનર્જીએ ચૂંટણી પંચના આ નિર્ણય સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે અને તેને રાજકીય રીતે પક્ષપાતપૂર્ણ ગણાવ્યો છે. આ આરોપો અંગે ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા અને સંબંધિત કાનૂની પડકારથી આગળની સ્થિતિ નક્કી થશે.
મિલન પ્રધાનની ધરપકડ બાદ નંદીગ્રામ ઉપચૂંટણીમાં કાનૂની અને રાજકીય બંને સ્તરે ઘટનાક્રમ આગળ વધવાની શક્યતા છે. કોંગ્રેસે ધરપકડનો વિરોધ કર્યો છે, જ્યારે ભાજપે તેને કાયદા હેઠળની કાર્યવાહી ગણાવી છે.
આ મામલે કોર્ટની કાર્યવાહી, પ્રધાનની જામીન અરજી અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર તેની અસર આગામી દિવસોમાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે. હાલમાં નંદીગ્રામ ઉપચૂંટણી માટે 6 ઓક્ટોબરની મતદાન તારીખ નિર્ધારિત છે અને ઉમેદવારો સાથે જોડાયેલા ઘટનાક્રમ ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.
