ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર દ્વારા દિવાળીના તહેવાર નિમિત્તે પરંપરાગત માટીકામને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ જિલ્લાઓમાં માટીકલા મહોત્સવનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. નોઇડામાં પણ આ મહોત્સવ યોજવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. તેમાં સ્થાનિક કુંભાર, કારીગરો અને માટીની વસ્તુઓ બનાવતા ઉદ્યોગસાહસિકો પોતાના ઉત્પાદનોનું પ્રદર્શન કરવાની સાથે તેનું વેચાણ પણ કરી શકશે.
ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના નિર્દેશ અનુસાર નોઇડામાં માટીકલા મહોત્સવ યોજવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રે કાર્યક્રમ સંબંધિત વ્યવસ્થાઓ પર કામ શરૂ કરી દીધું છે. જોકે, હજુ સુધી મહોત્સવની તારીખ અને સ્થળ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી એકથી બે દિવસમાં કાર્યક્રમની તારીખ અને અન્ય જરૂરી વ્યવસ્થાઓને આખરી સ્વરૂપ આપવામાં આવી શકે છે.
આ મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માટીની પરંપરાગત વસ્તુઓ બનાવતા કારીગરોને સીધા ગ્રાહકો સાથે જોડવાનો છે. સામાન્ય દિવસોમાં ઘણા કુંભાર સ્થાનિક બજારો અને દુકાનદારો મારફતે પોતાનાં ઉત્પાદનોનું વેચાણ કરે છે. મહોત્સવમાં તેમને પોતાનાં ઉત્પાદનોનું સીધું પ્રદર્શન કરવાની અને ખરીદદારો સુધી પહોંચવાની તક મળશે.
ખાસ કરીને દિવાળીના સમયગાળા દરમિયાન માટીના દીવડા, સજાવટની વસ્તુઓ અને વાસણોની માંગ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં આ આયોજન સ્થાનિક કારીગરો માટે ઉપયોગી બની શકે છે. મહોત્સવના માધ્યમથી લોકોને પણ એક જ સ્થળે વિવિધ પ્રકારની માટીની વસ્તુઓ ખરીદવાની તક મળશે.
ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનઉમાં 28 ઑક્ટોબરથી માટીકલા મહોત્સવ-2026 શરૂ થઈ ગયો છે. ઉત્તર પ્રદેશ માટીકલા બોર્ડ દ્વારા આયોજિત આ કાર્યક્રમ સાત નવેમ્બર સુધી ચાલશે. ડાલીબાગ સ્થિત ખાદી ભવન પરિસરમાં રાજ્યસ્તરીય પ્રદર્શનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યાં વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી આવેલા કારીગરોનાં ઉત્પાદનો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે.
આ વખતે મહોત્સવની થીમ 'માટીથી સંસ્કૃતિ, સંસ્કૃતિથી સમૃદ્ધિ' રાખવામાં આવી છે. કાર્યક્રમનું ઉદ્ઘાટન રાજ્યના ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ મંત્રી રાકેશ સચાને કર્યું હતું. આ પ્રસંગે વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. મહોત્સવમાં પરંપરાગત અને આધુનિક માટીની વસ્તુઓના પ્રદર્શનની સાથે તેમના વેચાણની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી છે.
લખનઉમાં યોજાયેલા આ કાર્યક્રમ દ્વારા કારીગરોને પોતાની કળા પ્રદર્શિત કરવાની અને વ્યવસાય વધારવાની તક મળી રહી છે. આ જ રીતે નોઇડામાં પણ સ્થાનિક સ્તરે મહોત્સવ યોજવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. જોકે, લખનઉમાં યોજાતા 11 દિવસીય કાર્યક્રમની તારીખોને નોઇડાના મહોત્સવની તારીખો ગણવી નહીં.
નોઇડામાં પ્રસ્તાવિત મહોત્સવથી સ્થાનિક કુંભારો, શિલ્પકારો અને માટીકલા સાથે સંકળાયેલા નાના વેપારીઓને લાભ મળવાની અપેક્ષા છે. અહીં માટીના દીવડા, વાસણો, ફૂલદાનીઓ અને ઘરની સજાવટ માટે તૈયાર કરવામાં આવતી અન્ય વસ્તુઓનું પ્રદર્શન કરી શકાશે.
માટીની વસ્તુઓનો ઉપયોગ માત્ર તહેવારો પૂરતો મર્યાદિત નથી. હવે ઘણા કારીગરો પરંપરાગત વાસણોની સાથે આધુનિક ડિઝાઇનની સજાવટની વસ્તુઓ પણ તૈયાર કરી રહ્યા છે. આવા ઉત્પાદનોને મોટા બજારોમાં ઓળખ અપાવવા માટે પ્રદર્શન અને વેચાણની તકો મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે.
ઉત્તર પ્રદેશ ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ બોર્ડના મુખ્ય કાર્યપાલક અધિકારી તથા એમએસએમઈના વિશેષ સચિવ શિશિર સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, પરંપરાગત માટીકલાને જાળવી રાખવા માટે કારીગરોને માત્ર તાલીમ આપવી પૂરતી નથી. તેમને પોતાનાં ઉત્પાદનોના વેચાણ માટે બજાર અને ખરીદદારો ઉપલબ્ધ કરાવવા પણ જરૂરી છે.
સરકારની આ પહેલ દ્વારા માટીની વસ્તુઓને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે પ્લાસ્ટિક અને કૃત્રિમ સજાવટની વસ્તુઓના વિકલ્પ તરીકે પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
મહોત્સવના માધ્યમથી કારીગરોને ગ્રાહકોની પસંદગી અને બદલાતી માંગ સમજવાની તક પણ મળશે. તેના આધારે તેઓ ભવિષ્યમાં નવી ડિઝાઇન અને જરૂરિયાત અનુસાર ઉત્પાદનો તૈયાર કરી શકશે.
હાલમાં નોઇડામાં યોજાનારા કાર્યક્રમની અંતિમ તારીખ, સ્થળ અને સ્ટોલ ફાળવણીની પ્રક્રિયા અંગેની વિગતો જાહેર થવાની બાકી છે. આ વ્યવસ્થાઓ નક્કી થયા બાદ સ્થાનિક કારીગરોને મહોત્સવમાં ભાગ લેવાની પ્રક્રિયા અંગે જાણકારી આપવામાં આવશે.
