સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ ઇન્ડિયાએ ગુરુવારે ન્યાયપાલિકા અને સરકારી વકીલોના પદોમાં મહિલાઓ માટે 50 ટકા આરક્ષણની માંગ કરતી અરજી પર સુનાવણી કરવા ઇનકાર કર્યો. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ મુદ્દો નીતિગત નિર્ણય સાથે સંબંધિત છે અને તેમાં ન્યાયપાલિકા સીધો હસ્તક્ષેપ કરી શકતી નથી. અદાલતે અરજદારને પોતાની માંગ સંબંધિત સક્ષમ પ્રાધિકરણ સમક્ષ રજૂ કરવાની સલાહ આપી.
મામલો દેશમાં ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં લિંગ આધારિત પ્રતિનિધિત્વ વધારવા સાથે જોડાયેલ હતો. અરજીમાં હાઈકોર્ટ, સુપ્રીમ કોર્ટ અને જિલ્લા અદાલતોમાં મહિલા ન્યાયાધીશો અને સરકારી વકીલો માટે સમાન અવસર અને આરક્ષણની માંગ કરવામાં આવી હતી.
અરજીમાં જણાવાયું હતું કે ન્યાયપાલિકામાં મહિલાઓની ભાગીદારી ઓછી છે અને તેને વધારવા માટે ઠોસ પગલાં લેવામાં આવવા જોઈએ. અરજદારે માંગ કરી હતી કે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશો ની નિમણૂકમાં ઓછામાં ઓછું 50 ટકા મહિલા પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે. જિલ્લા અદાલતોથી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી સરકારી પક્ષે કેસ લડતા વકીલોના પદોમાં પણ 50 ટકા આરક્ષણ લાગુ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ન્યાયપાલિકા જેવી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓમાં લિંગ સંતુલન લોકશાહી વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવશે. અરજીમાં સંસદમાં રજૂ થયેલા આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવાયું હતું કે દેશભરમાં કુલ 813 કાર્યરત ન્યાયાધીશો પૈકી માત્ર 116 મહિલાઓ છે, જે અંદાજે 14.27 ટકા પ્રતિનિધિત્વ દર્શાવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાલ માત્ર એક મહિલા ન્યાયાધીશ કાર્યરત હોવાનું પણ અરજીમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે આવા નિર્ણયો નીતિ નિર્માણના ક્ષેત્રમાં આવે છે. અદાલતે કહ્યું કે ન્યાયપાલિકા અથવા નિમણૂક વ્યવસ્થામાં આ પ્રકારના માળખાકીય ફેરફારો વિધાનિક અને વહીવટી સ્તરે જ શક્ય છે. અદાલતે અરજદારને પોતાની માંગ સંબંધિત પ્રાધિકરણ અથવા નીતિ નિર્માણ સંસ્થાઓ સમક્ષ રજૂ કરવાની સલાહ આપી.
આ દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે બીજી એક અરજી પર પણ સુનાવણી કરવા ઇનકાર કર્યો, જેમાં મતદાન ફરજિયાત બનાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. અરજીમાં સૂચવાયું હતું કે જે નાગરિકો જાણબૂઝીને મતદાન ન કરે, તેમના પર દંડ લગાવવામાં આવે અથવા તેમની સરકારી સુવિધાઓ મર્યાદિત કરવામાં આવે. આ મુદ્દે મુખ્ય ન્યાયાધીશની અધ્યક્ષતાવાળી પીઠે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે જો કોઈ વ્યક્તિ રોજગાર અથવા મજબૂરીના કારણે મતદાન ન કરી શકે, તો શું તેને દંડિત કરવો યોગ્ય રહેશે.
