સુપ્રીમ કોર્ટે પોલીસ કસ્ટડીમાં હિંસા અને મૃત્યુ અંગે સખત ટિપ્પણી કરી છે. કોર્ટે એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે આ સિસ્ટમ પર કલંક છે અને દેશ તેને સહન નહીં કરે.
નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે પોલીસ કસ્ટડીમાં હિંસા અને મૃત્યુને લઈને કડક વલણ અપનાવ્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે મંગળવારે જણાવ્યું હતું કે કસ્ટડીમાં થતા મૃત્યુ અને હિંસા આપણી સિસ્ટમ પર એક “મોટો ધબ્બો” છે અને દેશ તેને કોઈપણ ભોગે સહન નહીં કરે. કોર્ટે આ કેસની સુનાવણી 16 ડિસેમ્બર સુધી મુલતવી રાખતા કેન્દ્ર અને રાજ્યોને ચેતવણી આપી છે કે તેઓ તાત્કાલિક પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરે.
શું છે મામલો?
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વતઃ સંજ્ઞાન લઈને સુનાવણી કરી, જે દેશભરના પોલીસ સ્ટેશનોમાં સીસીટીવી કેમેરાની ગેરહાજરી અને યોગ્ય રીતે કામ ન કરવા સાથે સંબંધિત છે. અદાલતે આ દરમિયાન રાજસ્થાનમાં આઠ મહિનામાં થયેલા 11 કસ્ટડીયલ મૃત્યુ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી. ન્યાયમૂર્તિ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બે જજોની બેન્ચે કહ્યું,
'દેશ હવે આવી ઘટનાઓને સહન નહીં કરે. આ સિસ્ટમ પર કલંક છે. કસ્ટડીમાં મૃત્યુ ન થવા જોઈએ.'
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે કસ્ટડીમાં થતા મૃત્યુને કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં યોગ્ય ઠેરવી શકાય નહીં. કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારની બેદરકારી પર કડક ટિપ્પણી કરી અને પૂછ્યું, કેન્દ્ર સરકાર આ અદાલતને હળવાશથી શા માટે લઈ રહી છે? ત્યારબાદ કેન્દ્રએ ત્રણ અઠવાડિયામાં સોગંદનામું દાખલ કરવાની ખાતરી આપી.
સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે 2018 અને 2020 માં આદેશ આપ્યો હતો કે તમામ પોલીસ સ્ટેશનો, CBI, ED, NIA જેવી કેન્દ્રીય એજન્સીઓની ઓફિસોમાં ફુલ કવરેજવાળા સીસીટીવી કેમેરા અને રેકોર્ડિંગ સિસ્ટમ લગાવવામાં આવે. પરંતુ અદાલતને જણાવવામાં આવ્યું કે અત્યાર સુધી માત્ર 11 રાજ્યોએ જ પોતાનો અહેવાલ દાખલ કર્યો છે. ઘણા રાજ્યો અને કેન્દ્રના વિભાગો હજુ સુધી પાલન અહેવાલ આપી શક્યા નથી.
ત્રણ કેન્દ્રીય એજન્સીઓમાં સીસીટીવી સિસ્ટમ લાગુ પડી ચૂકી છે, પરંતુ બાકીની સંસ્થાઓ હજુ પાછળ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે મધ્યપ્રદેશની પ્રશંસા કરી. બેન્ચે કહ્યું કે પ્રદેશે દરેક પોલીસ સ્ટેશન અને ચોકીને જિલ્લા કંટ્રોલ રૂમ સાથે લાઈવ જોડ્યું, જે એક ઉદાહરણરૂપ પગલું છે.
અમેરિકાનું મોડેલ અને ઓપન એર જેલની ચર્ચા
સુનાવણી દરમિયાન અમેરિકાના મોડેલનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો, જ્યાં સીસીટીવીનું લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ થાય છે અને કેટલીક ખાનગી જેલો પણ છે. સોલિસિટર જનરલે જણાવ્યું કે થોડા સમય પહેલા સીએસઆર ફંડમાંથી પ્રાઈવેટ જેલ બનાવવાનું સૂચન આવ્યું હતું. કોર્ટે કહ્યું કે તે પહેલાથી જ ઓપન એર જેલ મોડેલ પર એક કેસ જોઈ રહ્યું છે, જે ભીડભાડ, હિંસા અને જેલમાં સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓને ઘટાડી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અત્યાર સુધી અહેવાલ જમા કરી શક્યા નથી, તેમને ત્રણ અઠવાડિયામાં કોઈપણ ભોગે પોતાનો અહેવાલ અદાલતમાં રજૂ કરવો પડશે. જો અહેવાલ આપવામાં નહીં આવે, તો તે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ગૃહ વિભાગના મુખ્ય સચિવને કોર્ટમાં હાજર થવું પડશે. કેન્દ્રને પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો કે જો કેન્દ્રીય એજન્સીઓ પાલન ન કરે, તો તેમના નિદેશકને બોલાવવામાં આવશે. સુનાવણી હવે 16 ડિસેમ્બર માટે સૂચિબદ્ધ છે. ત્યાં સુધીમાં તમામ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રને પોતાનો અહેવાલ અદાલતમાં રજૂ કરવો પડશે.
